پرسشنامهی B2B با پرسشنامهی مصرفکننده چه فرقی دارد؟
در فروشِ سازمانی، «مشتری» یک نفر نیست. مدیرِ خرید قیمت و شرایطِ پرداخت را میبیند، کارشناسِ فنی کیفیت را، و مدیرعامل فقط وقتی درگیر میشود که مشکلی بزرگ شده باشد. پس پرسشنامه رضایت مشتری B2B باید سه ویژگی داشته باشد:
- بیش از یک پاسخدهنده در هر سازمان. دستکم از تصمیمگیرندهی خرید و از کاربرِ روزمره بپرسید و نقشِ هر کدام را کنارِ جواب ثبت کنید.
- سؤال دربارهی کلِ رابطه، نه فقط یک خرید. مشتریِ سازمانی ممکن است از آخرین سفارش راضی باشد ولی از روندِ شش ماهِ گذشته نه.
- بخشبندی بر اساسِ نقاطِ تماسِ واقعی: پیشفاکتور، تحویل، فاکتور، پشتیبانی و پاسخگوییِ کارشناس فروش.
اگر هنوز دربارهی زمانِ پرسیدن و متنِ تماسِ کوتاهِ بعد از تحویل تصمیم نگرفتهاید، اول سنجش رضایت مشتری و پیگیری پس از فروش را بخوانید. این صفحه دربارهی خودِ پرسشنامه است؛ پرسشنامهای که معمولاً هر شش ماه یا سالی یک بار از مشتریانِ فعال پرسیده میشود.
پنج قاعده برای نوشتنِ سوالات رضایت سنجی مشتری
پرسشِ بد جوابِ گمراهکننده میسازد و بعد تصمیمها روی همان جواب گرفته میشود. راهنمای طراحیِ پرسشهای مرکزِ پژوهشیِ پیو (منبع در پایان) چند اصلِ ساده دارد که برای پرسشنامهی رضایت هم کار میکند:
- در هر سؤال فقط یک موضوع. «از کیفیت و قیمت راضی هستید؟» دو سؤال است؛ اگر جواب «نه» باشد معلوم نیست کدام. به این، سؤالِ دوپهلو میگویند.
- مقیاسِ ثابت و متوازن. اگر یک سؤال ۱ تا ۵ است، بقیهی سؤالهای همان بخش هم ۱ تا ۵ باشند و همیشه ۱ بدترین باشد. گزینهها باید به همان اندازه که مثبت دارند منفی هم داشته باشند.
- ترتیب مهم است. سؤالهای قبلی روی جوابِ سؤالهای بعدی اثر میگذارند. سؤالِ کلی (مثلِ توصیه) را اول بپرسید، پیش از آنکه سؤالهای جزئی ذهنِ مشتری را به یک مشکلِ خاص ببرند.
- چند سؤالِ باز، نه همه. سؤالِ باز چیزهایی را نشان میدهد که در گزینهها پیشبینی نکرده بودید، ولی تحلیلش وقت میبرد. دو یا سه سؤالِ باز در یک پرسشنامهی ۱۲تایی کافی است.
- زبانِ بیجهت. «با توجه به کیفیتِ عالیِ خدمات ما…» جواب را به سمتِ مثبت هل میدهد. سؤال باید خنثی باشد.
نمونه پرسشنامه: ۱۲ سؤالِ آماده
سؤالها در سه بخشاند: نگاهِ کلی، نقاطِ تماس، و آیندهی رابطه. واژهی «کالا/خدمت» را با نامِ محصولِ خودتان عوض کنید. پیش از شروع، پرسشگر نقشِ پاسخدهنده را ثبت میکند (تصمیمگیرندهی خرید، کاربرِ روزمره، کارپرداز یا مالی)؛ این سؤال از مشتری پرسیده نمیشود و جزوِ ۱۲ سؤال نیست.
| # | سؤال | نوعِ جواب |
|---|---|---|
| ۱ | چقدر احتمال دارد ما را به همکار یا شرکتِ دیگری توصیه کنید؟ | ۰ (اصلاً) تا ۱۰ (حتماً) |
| ۲ | مهمترین دلیلِ این نمره چیست؟ | باز |
| ۳ | کیفیتِ کالا/خدمت چقدر با مشخصاتِ توافقشده مطابق بود؟ | ۱ (اصلاً) تا ۵ (کاملاً) |
| ۴ | تحویل چقدر در زمانِ قولدادهشده انجام شد؟ | ۱ تا ۵ |
| ۵ | پیشفاکتور و فاکتور چقدر دقیق و بینیاز به اصلاح بودند؟ | ۱ تا ۵ |
| ۶ | از سرعتِ پاسخگوییِ کارشناسِ فروش چقدر راضی هستید؟ | ۱ (خیلی ناراضی) تا ۵ (خیلی راضی) |
| ۷ | اگر در این دوره مشکلی پیش آمد، از نحوهی رسیدگی به آن چقدر راضی بودید؟ | ۱ تا ۵، یا «مشکلی نداشتیم» |
| ۸ | انجامِ آخرین سفارش با ما چقدر آسان بود؟ | ۱ (خیلی سخت) تا ۵ (خیلی آسان) |
| ۹ | آنچه دریافت کردید در برابرِ هزینهای که پرداختید چقدر ارزش داشت؟ | ۱ تا ۵ |
| ۱۰ | سفارشِ بعدیِ این کالا/خدمت را احتمالاً از ما میگیرید؟ | قطعاً · احتمالاً · مطمئن نیستم · احتمالاً نه · قطعاً نه |
| ۱۱ | مشکلی هست که هنوز حل نشده باشد؟ | بله (چه مشکلی؟) / خیر |
| ۱۲ | اگر فقط یک چیز را در کار با ما عوض کنیم، آن چیست؟ | باز |
نسخهی آمادهی چاپ با راهنمای اجرا: دانلودِ پرسشنامهی رضایتِ مشتریِ سازمانی (فایلِ ورد).
چرا این سؤالها؟
- سؤالِ ۱ همان سؤالِ شاخصِ خالص مروجان (NPS) است و چون کلی است اول میآید. سؤالِ ۲ بلافاصله دلیلش را میگیرد؛ نمرهی بیدلیل قابلِ اقدام نیست. توضیحِ کاملِ این شاخص در NPS چیست آمده است.
- سؤالهای ۳ تا ۷ هر کدام یک نقطهی تماس را میسنجند و دوپهلو نیستند: سؤالِ ۴ فقط «بهموقعبودن» را میپرسد نه «کاملبودن» را؛ اگر کسریِ محموله هم برایتان مسئله است، یک سؤالِ جدا برایش بگذارید.
- سؤالِ ۸ از جنسِ «امتیازِ تلاشِ مشتری» (CES) است: بهجای رضایت، سختیِ کار را میپرسد. فرقِ آن با رضایتِ لحظهای (CSAT) را در CSAT و CES بخوانید.
- سؤالِ ۱۰ نیتِ خریدِ دوباره را میپرسد؛ برای مشتریِ سازمانی از رضایتِ کلی ملموستر است و جوابِ «مطمئن نیستم» زنگِ خطرِ ریزش مشتری است.
- سؤالِ ۱۱ تنها سؤالی است که همیشه به یک کار ختم میشود: هر «بله» باید همان روز به یک نفرِ مسئول سپرده شود. روندِ این کار در مدیریت شکایت مشتری آمده است.
اجرای تلفنی: متنِ شروع و ترتیبِ کار
برای مشتریِ سازمانی، تماسِ تلفنی بهترین شکلِ اجرای پرسشنامهی کامل است: دلیلِ پشتِ هر نمره را میشنوید و میتوانید همانجا سؤالِ تکمیلی بپرسید. چند نکته کار را قابلِ اعتماد میکند:
- پرسشگر کارشناسِ همان مشتری نباشد. مشتری به کسی که هر هفته با او کار میکند راحت نمیگوید «کندی». یک همکارِ دیگر یا مدیرِ فروش بپرسد.
- وقت بگیرید، نه غافلگیر کنید. با یک پیامک یا تماسِ کوتاه بپرسید چه روزی ده دقیقه وقت دارد.
- سؤالها را عینِ متن بخوانید و گزینهها را همیشه به یک ترتیب بگویید. در تماسِ تلفنی مردم کمی بیشتر گزینههای آخر را انتخاب میکنند، پس ترتیبِ ثابت دستِکم مقایسه را منصفانه نگه میدارد.
- نمره را اصلاح نکنید. اگر مشتری گفت «۶» و شما فکر میکنید منظورش ۸ است، همان ۶ را بنویسید و دلیلش را بپرسید.
یک متنِ شروعِ نمونه (نامها ساختگی است):
بعد از تماس، همان روز جوابها را ثبت کنید و هر سؤالِ ۱۱ ی «بله» را با مهلت به همکارِ مسئول بسپارید. اگر تیمتان برای تماسهای خروجی روال ندارد، فروش تلفنی اصولِ تماسِ حرفهای را میگوید.
اجرای پیامکی: نسخهی سهسؤالی
پیامک برای پرسشنامهی ۱۲تایی مناسب نیست. هر سؤال یک پیامکِ رفت و یک جوابِ برگشت است و پیامکِ فارسی در هر بخش حدودِ ۷۰ حرف جا دارد، پس متنِ بلند چند بخش میشود و هزینهاش چند برابر. نسخهی پیامکی را به سه سؤال کوتاه کنید:
- «از ۰ تا ۱۰ چقدر احتمال دارد ما را به همکارتان توصیه کنید؟ فقط عدد را بفرستید.»
- بعد از جواب: «ممنون. مهمترین دلیلِ این نمره؟»
- اگر نمره ۶ یا کمتر بود، بهجای سؤالِ سوم یک تماسِ تلفنی بگیرید؛ وگرنه: «اگر یک چیز را عوض کنیم، چه باشد؟»
سه نکتهی اجرایی: پیامک را از خطی بفرستید که مشتری میشناسد، اولِ متن نامِ شرکت را بیاورید تا ناشناس بهنظر نرسد، و فقط به کسی بفرستید که اخیراً با شما خرید یا تماس داشته است. برای نوشتنِ متنِ کوتاه و روشن، متن پیامک برای مشتری و برای ارسالِ همزمان به یک فهرست، پیامک گروهی به مشتریان را ببینید.
ترکیبِ دو روش معمولاً بهترین نتیجه را میدهد: پیامکِ سهسؤالی برای همهی مشتریانِ فعال، و پرسشنامهی کاملِ تلفنی برای مشتریانِ کلیدی و هر کسی که در پیامک نمرهی پایین داده است.
تحلیلِ پاسخها با یک مثالِ عددی
تحلیل از سادهترین جدول شروع میشود: هر سازمان یک ردیف، هر سؤال یک ستون، و یک ستون برای نقشِ پاسخدهنده. مثالِ زیر کاملاً ساختگی است: ۴۰ پاسخ از ۲۵ سازمان. برای اینکه NPS خودکار حساب شود، پاسخها را در ماشینحسابِ NPS در اکسل وارد کنید.
۱. NPS از سؤالِ ۱. نمرهی ۹ و ۱۰ «مروج»، ۷ و ۸ «خنثی» و ۰ تا ۶ «منتقد» است. NPS برابر است با درصدِ مروجان منهای درصدِ منتقدان؛ خنثیها در کلِ پاسخها شمرده میشوند ولی در تفریق نه.
| گروه | تعداد | درصد از ۴۰ |
|---|---|---|
| مروج (۹ و ۱۰) | ۱۸ | ۴۵٪ |
| خنثی (۷ و ۸) | ۱۴ | ۳۵٪ |
| منتقد (۰ تا ۶) | ۸ | ۲۰٪ |
| جمع | ۴۰ | ۱۰۰٪ |
NPS این مثال: ۴۵٪ − ۲۰٪ = ۲۵. این عدد بینِ ۱۰۰− و ۱۰۰+ است و درصد نیست.
۲. میانگینِ نقاطِ تماس (سؤالهای ۳ تا ۹). میانگینِ هر سؤال را حساب و از کم به زیاد مرتب کنید. فرض کنید در مثال، «تحویل در زمانِ قولدادهشده» کمترین میانگین را داشته باشد. این یعنی اولین جایی که باید کاوید همانجاست، نه اینکه «تحویل بد است». جوابهای باز را کنارش بخوانید تا ببینید مشکل از انبار است، از حمل یا از قولی که کارشناس بیمشورت داده.
۳. جداکردن بر اساسِ نقش. میانگینها را یک بار برای تصمیمگیرندگان و یک بار برای کاربرانِ روزمره حساب کنید. اگر مدیرِ خرید راضی است و کاربر ناراضی، تمدیدِ قرارداد ممکن است بیسروصدا از دست برود.
۴. سطحِ سازمان، نه فقط پاسخ. در B2B تصمیم را سازمان میگیرد. سازمانی که حتی یک منتقد دارد، یا در سؤالِ ۱۰ «مطمئن نیستم» گفته، در فهرستِ پیگیریِ ویژه بگذارید. این فهرست معمولاً از درصدِ کلی مهمتر است.
۵. با عددهای کم محتاط باشید. وقتی فقط چند ده پاسخ دارید، بالا و پایینرفتنِ چند امتیازیِ NPS بینِ دو دوره ممکن است فقط حاصلِ اینکه چه کسانی جواب دادهاند باشد. در این حالت پاسخها را یکییکی بخوانید و به روندِ چند دوره نگاه کنید، نه یک عدد.
۶. حلقه را ببندید. به هر منتقد ظرفِ چند روز زنگ بزنید، بگویید چه کاری انجام میدهید و بعد از انجام دوباره خبر بدهید. پرسشنامهای که هیچ نتیجهای برای مشتری ندارد، دفعهی بعد جواب نمیگیرد. برای اینکه نتیجهها به برنامهی تیم تبدیل شوند، خدمات پس از فروش را ببینید.
اشتباههای رایج
- فقط از مشتریانِ راضی پرسیدن. فهرستِ پاسخدهندگان را کارشناس انتخاب نکند؛ همهی مشتریانِ فعالِ یک دوره، یا یک نمونهی تصادفی از آنها.
- پرسشنامهی بلند در زمانِ بد. وسطِ یک مشکلِ باز یا روزِ تحویل نپرسید؛ جوابها فقط آن لحظه را نشان میدهند.
- عوضکردنِ سؤالها در هر دوره. اگر متن یا مقیاس عوض شود، مقایسه با دورهی قبل بیمعنی میشود. تغییر لازم است؟ یک دوره هر دو نسخه را بپرسید.
- تبدیلِ پرسشنامه به فروش. وسطِ رضایتسنجی پیشنهادِ خرید ندهید. اگر مشتری خودش نیازی گفت، جدا ثبت کنید و جدا پیگیری کنید؛ روشش در تکنیکهای فروش و برای رفعِ اعتراض در پاسخ به اعتراضات مشتری آمده است.
- گزارشِ بیاقدام. اگر کسی مسئولِ پیگیریِ نتیجه نباشد، پرسشنامه فقط یک عدد در جلسه میشود.
رضایتسنجی در ملل CRM و آنچه ساخته نشده
پرسشنامهی بالا با هر ابزاری، حتی یک برگهی اکسل، اجراشدنی است. ملل CRM امروز یک رضایتسنجیِ ساده و خودکار بعد از فروش دارد، نه یک ابزارِ پرسشنامه. نامهای داخلِ «» همان چیزی است که در نرمافزار میبینید.
- پیگیریِ خودکار بعد از فاکتور: بعد از فاکتورِ فروش، پیگیریِ «بررسی خودکار رضایت مشتری» برای کارشناسِ اصلیِ مشتری ساخته میشود؛ چند روز بعد را ادمین در تنظیمات با «تعداد روز پیگیریِ خودکار رضایتسنجی بعد از فاکتور فروش» تعیین میکند (پیشفرض ۷ روز).
- ثبتِ جواب: روی همان پیگیری نوارِ «مشتری راضی بود؟» با دو دکمهی «راضی بود» و «راضی نبود» است؛ دلیل در کادرِ «چرا؟ (اجباری)» نوشته یا با میکروفن گفته میشود و «ثبت پاسخ» آن را ثبت میکند. بیدلیل ثبت نمیشود. این نوار را فقط ادمینِ شرکت یا کارشناسِ همان مشتری که «اجازهی ویرایش»ِ مشتریان را دارد میبیند. پیشنهادِ عملی: نمرهی سؤالِ ۱ و خلاصهی سؤالهای دیگر را در همین دلیل بنویسید، مثلاً «توصیه ۸ از ۱۰؛ تحویل دیر».
- بعد از «راضی نبود»: چند روز بعد پیگیریِ رضایتِ تازه برای همان فاکتور ساخته میشود، و وضعیتِ مشتری در شش کادرِ «سفرِ فروش» بالای «مشتریان» راضی یا ناراضی میشود؛ با کلیک روی کادرِ «ناراضی» همهی آنها یکجا دیده میشوند. فرقِ این کادرها با مراحلِ معامله در سفر مشتری آمده است.
- پیامکِ گروهی: بعد از فیلترکردنِ «مشتریان»، دکمهی «ارسال پیامک به این فهرست» یک متن را برای اشخاصِ همان فهرست که موبایلِ معتبر دارند میفرستد (هر موبایل یک پیامک). این دکمه فقط برای ادمینِ شرکت و همکارانی است که ادمین مجازشان کرده، و همکار فقط به مشتریانِ خودش میفرستد. فقط متنهایی فرستاده میشوند که سوپرادمینِ ملل از پیش تأیید کرده باشد، و تنها جایخالیِ متن «{نام}» است.
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| فرمِ پرسشنامهی چندسؤالی | ساخته نشده | سؤالها را بیرون از نرمافزار بپرسید و خلاصه را در دلیلِ پاسخِ رضایت بنویسید |
| محاسبهی NPS یا میانگینِ هر سؤال | ساخته نشده | جدولِ پاسخها را در اکسل نگه دارید و با روشِ بالا حساب کنید |
| دریافت و ثبتِ خودکارِ جوابِ پیامکی | ساخته نشده | پیامک فقط فرستاده میشود؛ با «پنل پیامک خودمان» جوابها را از پنلِ گامای خودتان بخوانید و دستی ثبت کنید؛ با «ارسال از پنل ملل» جوابی به شما نمیرسد، پس با مشتری تماس بگیرید |
| پیامکِ خودکارِ رضایت بعد از فاکتور | ساخته نشده | پیگیریِ خودکار برای تماسِ کارشناس ساخته میشود، نه پیامک |
| گزارشِ درصدِ رضایت | ساخته نشده | تعدادِ سازمانهای راضی و ناراضی در کادرهای بالای «مشتریان» دیده میشود |
اگر مشتریانتان سازمانیاند و میخواهید کلِ روندِ فروش را کنارِ رضایت ببینید، فروش B2B و NPS چیست قدمهای بعدیاند.
پرسشهای متداول دربارهی پرسشنامه رضایت مشتری
پرسشنامه رضایت مشتری چند سؤال داشته باشد؟
برای تماسِ تلفنی با مشتریِ سازمانی ۱۰ تا ۱۲ سؤال کافی است، به شرطی که بیشترشان بسته و کوتاه باشند. نسخهی پیامکی باید یک تا سه سؤال داشته باشد، چون هر سؤالِ اضافه پیامکِ اضافه است و احتمالِ جواب را کم میکند.
در شرکت B2B از چه کسی رضایت را بپرسیم؟
از دستکم دو نقش: کسی که خرید را تصمیم گرفته یا امضا کرده، و کسی که هر روز با کالا یا خدمت کار میکند. نقشِ پاسخدهنده را کنارِ جوابها ثبت کنید، چون نظرِ این دو معمولاً یکی نیست.
نظرسنجی تلفنی بهتر است یا پیامکی؟
تلفن جوابِ کاملتر و دلیلِ پشتِ نمره را میدهد ولی وقتِ کارشناس را میگیرد؛ پیامک ارزان و سریع است ولی فقط برای یک تا سه سؤالِ کوتاه مناسب است. راهِ رایج ترکیبِ هر دوست: پیامک برای همه و تماس برای مشتریانِ کلیدی و هر کسی که نمرهی پایین داده.
ملل CRM پرسشنامه رضایت و محاسبه NPS دارد؟
نه. فرمِ پرسشنامهی چندسؤالی، محاسبهی NPS و ثبتِ خودکارِ پاسخِ پیامکی ساخته نشده است. آنچه هست پیگیریِ خودکارِ «بررسی خودکار رضایت مشتری» بعد از فاکتورِ فروش است که با «راضی بود» یا «راضی نبود» و یک دلیلِ اجباری جواب داده میشود.
منابع
- Measuring Your Net Promoter Score — Bain & Company (سؤال، مقیاسِ ۰ تا ۱۰ و فرمولِ NPS)
- Frederick F. Reichheld, The One Number You Need to Grow — Harvard Business Review، ۲۰۰۳
- Dixon, Freeman, Toman, Stop Trying to Delight Your Customers — Harvard Business Review، ۲۰۱۰ (خاستگاهِ سنجشِ تلاشِ مشتری)
- Writing Survey Questions — Pew Research Center (سؤالِ دوپهلو، ترتیبِ سؤالها، گزینهها و سؤالِ باز)