سه شاخص، سه پرسشِ متفاوت
هر سه شاخص با یک پرسشِ کوتاه کار میکنند و همین شباهت باعث میشود جای هم به کار بروند. ولی پرسشها چیزهای متفاوتی را میسنجند:
- CSAT میپرسد: «از همین اتفاق چقدر راضی بودید؟» نگاهش به یک لحظهی مشخص است.
- CES میپرسد: «انجامِ این کار برایتان چقدر آسان بود؟» نگاهش به زحمتی است که مشتری کشید.
- NPS میپرسد: «چقدر احتمال دارد ما را به یک دوست یا همکار معرفی کنید؟» نگاهش به کلِ رابطه است.
در فروشِ B2B این تفاوت مهم است، چون مشتری با چند نفر از شما سروکار دارد: کارشناسِ فروش، کسی که پیشفاکتور میفرستد، انبار، حمل و پشتیبانی. رضایت از یک تحویلِ خوب نشان نمیدهد که روندِ سفارشگذاری او را خسته نکرده است. اگر هنوز تصویرِ کلی از مسیرِ مشتری ندارید، اول سفر مشتری را بخوانید؛ این سه شاخص در واقع روی نقطههای همان مسیر گذاشته میشوند.
CSAT چیست: شاخص رضایت مشتری
شاخص رضایت مشتری CSAT (Customer Satisfaction Score) درصدِ مشتریانی است که از یک تجربهی مشخص راضی بودهاند. شکلِ رایجش یک پرسش است با پنج گزینه، از «خیلی ناراضی» (۱) تا «خیلی راضی» (۵). فقط دو گزینهی بالا، یعنی ۴ و ۵، «راضی» شمرده میشوند:
CSAT = (تعدادِ پاسخهای ۴ و ۵ ÷ کلِ پاسخها) × ۱۰۰
پرسش را به یک رویداد گره بزنید، نه به کلِ شرکت. «از تحویلِ سفارشِ این هفته چقدر راضی بودید؟» جوابی میدهد که میشود رویش کار کرد؛ «از ما چقدر راضی هستید؟» نه. یک مثالِ ساختگی: بعد از تحویلِ سفارشهای یک فصل، ۴۰ مشتری پاسخ دادهاند.
| نمره | تعداد پاسخ (ساختگی) |
|---|---|
| ۱ — خیلی ناراضی | ۲ |
| ۲ — ناراضی | ۳ |
| ۳ — نه راضی نه ناراضی | ۷ |
| ۴ — راضی | ۱۶ |
| ۵ — خیلی راضی | ۱۲ |
| جمع | ۴۰ |
پاسخهای راضی ۱۶ + ۱۲ = ۲۸ است و CSAT برابرِ ۲۸ ÷ ۴۰ × ۱۰۰ = ۷۰٪. نمرهی ۳ عمداً در صورتِ کسر نیامده؛ «نه راضی نه ناراضی» رضایت نیست. هر تصمیمی گرفتید، مثلاً اینکه ۳ را راضی بشمارید یا نه، آن را ثابت نگه دارید، وگرنه عددِ این فصل با فصلِ قبل قابلِ مقایسه نیست.
مهمتر از خودِ درصد، پنج پاسخی است که ۱ و ۲ دادهاند. پشتِ هر کدام یک مشتریِ مشخص با یک دلیلِ مشخص است و در B2B هر مشتری ممکن است سهمِ بزرگی از فروش داشته باشد. پس کنارِ پرسشِ نمرهای همیشه یک «چرا؟» کوتاه بگذارید و برای هر نمرهی پایین یک کار با مسئول و مهلت بسازید؛ روشِ رسیدگی به مشتریِ ناراضی در سنجش رضایت مشتری و پیگیری پس از فروش آمده است.
CES چیست: شاخص تلاش مشتری
شاخص تلاش مشتری CES (Customer Effort Score) میسنجد مشتری برای انجامِ یک کار، مثلاً حلِ یک مشکل یا ثبتِ یک سفارش، چقدر زحمت کشیده است. این ایده را پژوهشگرانِ شرکت CEB در سال ۲۰۱۰ در مقالهای در هاروارد بیزینس ریویو مطرح کردند؛ حرفِ اصلیشان این بود که کمکردنِ زحمتِ مشتری مهمتر از تلاش برای «شگفتزده کردنِ» اوست. نسخهی اولِ ۲۰۱۰ پنجگزینهای بود و میپرسید مشتری خودش چقدر زحمت کشید، پس در آن نمرهی کمتر یعنی زحمتِ کمتر. همان نویسندگان در کتابِ The Effortless Experience (۲۰۱۳) شکلِ هفتگزینهایِ موافقت را پیشنهاد کردند که در آن نمرهی بیشتر بهتر است و امروز رایجتر است. پیش از مقایسهی دو عدد، مطمئن شوید هر دو با یک نسخه پرسیده شدهاند.
پرسشِ CES دو شکلِ رایج دارد. یکی جملهای است که مشتری با آن موافقت یا مخالفت میکند، مثلِ «شرکت حلِ مشکلم را برایم آسان کرد»، با هفت گزینه از «کاملاً مخالفم» (۱) تا «کاملاً موافقم» (۷). دیگری پرسشِ مستقیم است: «انجامِ این کار چقدر آسان بود؟» از «خیلی سخت» تا «خیلی آسان». رایجترین روشِ حسابکردنش میانگینِ نمرههاست؛ بعضی تیمها بهجایش درصدِ پاسخهایی را گزارش میکنند که در سمتِ «آسان» هستند. مثل CSAT، یکی را انتخاب کنید و عوضش نکنید.
مثالِ ساختگی: بعد از بستهشدنِ درخواستهای پشتیبانیِ یک ماه، ۳۰ مشتری به جملهی بالا در مقیاسِ ۱ تا ۷ پاسخ دادهاند.
| نمره | تعداد (ساختگی) | نمره × تعداد |
|---|---|---|
| ۷ | ۶ | ۴۲ |
| ۶ | ۹ | ۵۴ |
| ۵ | ۶ | ۳۰ |
| ۴ | ۴ | ۱۶ |
| ۳ | ۳ | ۹ |
| ۲ | ۱ | ۲ |
| ۱ | ۱ | ۱ |
| جمع | ۳۰ | ۱۵۴ |
به روشِ میانگین، CES برابرِ ۱۵۴ ÷ ۳۰ ≈ ۵٫۱ از ۷ است. به روشِ درصد، پاسخهای ۵ تا ۷ (۶ + ۹ + ۶ = ۲۱) تقسیم بر ۳۰ میشود ۷۰٪. هر دو عدد یک واقعیت را میگویند؛ فقط آن را با عددِ ماهِ قبل به همان روش مقایسه کنید.
ارزشِ CES در این است که مستقیم به فرایند اشاره میکند. اگر پاسخهای پایین بیشتر بعد از «گرفتنِ پیشفاکتور» آمدهاند، گره در همانجاست: شاید مشتری باید چند بار پیگیری کند تا قیمت برسد. برای اینکه پیشفاکتور سریع و بیرفتوبرگشت برسد، راهنمای پیشفاکتور را ببینید.
NPS در یک نگاه
NPS (Net Promoter Score) را فردریک رایکهلد در سال ۲۰۰۳ در هاروارد بیزینس ریویو معرفی کرد. پرسشش این است: «چقدر احتمال دارد ما را به یک دوست یا همکار معرفی کنید؟» با پاسخِ صفر تا ده. نمرهی ۹ و ۱۰ «مروج»، ۷ و ۸ «خنثی» و صفر تا ۶ «منتقد» است و:
NPS = درصدِ مروجها − درصدِ منتقدها
مثالِ ساختگی: از ۵۰ پاسخ، ۲۰ مروج (۴۰٪)، ۱۸ خنثی (۳۶٪) و ۱۲ منتقد (۲۴٪) است؛ NPS برابرِ ۴۰ − ۲۴ = ۱۶ میشود. NPS درصد نیست و میتواند بینِ ۱۰۰− تا ۱۰۰+ باشد. جزئیاتِ آن، از گروهبندی تا تفسیر، در NPS چیست؟ آمده است.
تفاوت NPS و CSAT و CES در یک جدول
| CSAT | CES | NPS | |
|---|---|---|---|
| چه میسنجد | رضایت از یک رویداد | آسانیِ انجامِ یک کار | تمایل به معرفی، یعنی کلِ رابطه |
| پرسش | «چقدر راضی بودید؟» | «انجامش چقدر آسان بود؟» | «چقدر احتمال دارد ما را معرفی کنید؟» |
| مقیاسِ رایج | ۱ تا ۵ | ۱ تا ۷ (در نسخهی اولِ ۲۰۱۰، ۱ تا ۵ و معکوس) | ۰ تا ۱۰ |
| خروجی | درصد (۰ تا ۱۰۰) | میانگین یا درصد | عدد از ۱۰۰− تا ۱۰۰+ |
| زمانِ پرسیدن | بلافاصله بعد از رویداد | بلافاصله بعد از کار | دورهای، مثلاً هر شش ماه |
| چه کسی رویش کار میکند | مسئولِ همان رویداد | صاحبِ فرایند | مدیریت |
خلاصه: CSAT و CES «عکسِ لحظه»اند و NPS «فیلمِ رابطه». مشتریای که CSAT ی بالا و NPS ی پایین دارد احتمالاً از تکتکِ تحویلها گله ندارد ولی چیزی بزرگتر، مثلِ قیمت یا رابطه با کارشناس، او را از معرفی بازمیدارد. هیچکدام از این سه، جای شاخصهای رفتاری مثلِ ریزش مشتری و خریدِ دوباره را نمیگیرد؛ اینها نظرِ مشتریاند، آنها کارِ مشتری.
کدام شاخص برای کدام لحظه؟
قاعده ساده است: هر شاخص را بعد از لحظهای بپرسید که برای سنجیدنش ساخته شده، و هر مشتری را در یک دوره با بیش از یکی دو پرسش خسته نکنید. نقشهی پیشنهادی برای یک شرکتِ B2B:
| لحظه | شاخصِ مناسب | پرسشِ نمونه |
|---|---|---|
| بعد از دریافتِ پیشفاکتور | CES | «گرفتنِ پیشفاکتور چقدر آسان بود؟» |
| بعد از تحویلِ سفارش | CSAT | «از تحویلِ این سفارش چقدر راضی بودید؟» |
| بعد از نصب یا آموزش | CSAT | «از نصب و آموزش چقدر راضی بودید؟» |
| بعد از حلِ یک مشکل یا شکایت | CES، و در صورتِ نیاز CSAT | «شرکت حلِ مشکلم را آسان کرد» |
| دورهای، برای مشتریانِ فعال | NPS | «چقدر احتمال دارد ما را به همکارتان معرفی کنید؟» |
| پیش از تمدیدِ قرارداد | NPS و گفتوگوی تلفنی | «چه چیزی باعث میشود ادامه ندهید؟» |
سه نکتهی عملی در B2B. اول، از چه کسی میپرسید: در یک سازمان، خریدار، کاربر و مدیرِ مالی تجربهی متفاوتی دارند؛ CSAT ی تحویل را از کسی بپرسید که تحویل گرفت و NPS را از تصمیمگیرنده. دوم، زمان: CSAT و CES هرچه نزدیکتر به رویداد، دقیقتر؛ یک هفته بعد مشتری جزئیات را فراموش کرده است. سوم، کانال: با مشتریانِ کم و مهم، پرسیدنِ تلفنی این امتیاز را دارد که «چرا» را همان لحظه میشنوید و میتوانید سؤالِ بعدی را بپرسید. نوشتنِ خودِ پرسشها و ترتیبشان در پرسشنامه رضایت مشتری آمده و رسیدگی به پاسخهای منفی در مدیریت شکایت مشتری.
پنج خطای رایج در خواندنِ این عددها
- درصد بدونِ تعداد. با ۴۰ پاسخ، هر پاسخ ۲٫۵ واحدِ درصد جابهجا میکند (۱ ÷ ۴۰). اگر CSAT از ۷۰٪ به ۶۵٪ رسید، شاید فقط دو مشتری نظرشان عوض شده. همیشه تعدادِ پاسخ را کنارِ عدد بنویسید.
- مقایسه با عددِ دیگران. مقیاس، پرسش، کانال و نوعِ مشتری فرق میکند. عدد را با خودِ دورههای قبلیِ خودتان و با همان روش مقایسه کنید.
- عوضکردنِ پرسش وسطِ کار. «چقدر راضی بودید» با «آیا راضی بودید» یک پرسش نیست. با هر تغییرِ متن، سریی قبلی را جدا کنید.
- فقط پرسیدن از مشتریانِ خوشحال. اگر کارشناس خودش انتخاب کند از چه کسی بپرسد، عدد بالا میرود و بیمعنا میشود. قاعده بگذارید: بعد از هر فاکتور یا هر تحویل، از همه.
- عدد بدونِ کار. شاخصی که به هیچ اقدامی منجر نشود فقط مشتری را خسته میکند. هر نمرهی پایین باید یک کار با مسئول و مهلت بسازد، و تیم باید بعداً ببیند آن کار انجام شد یا نه. برای اینکه این عددها کنارِ بقیهی شاخصهای تیم دیده شوند، شاخصهای کلیدی عملکرد فروش را ببینید.
سنجش رضایت در ملل CRM
ملل CRM امروز رضایت را به شکلِ سادهی «راضی / ناراضی» بعد از فروش میپرسد، نه با نمرهی CSAT، CES یا NPS. آنچه هست:
- بعد از صدورِ فاکتورِ فروش، یک پیگیریِ «بررسی خودکار رضایت مشتری» برای کارشناسِ اصلیِ آن مشتری ساخته میشود؛ تاریخش تاریخِ فاکتور بهاضافهی تنظیمِ «تعداد روز پیگیریِ خودکار رضایتسنجی بعد از فاکتور فروش» در تنظیمات است (پیشفرض ۷ روز).
- روی همان پیگیری نوارِ «مشتری راضی بود؟» هست: یکی از «راضی بود» یا «راضی نبود» را میزنید، دلیل را در کادرِ «چرا؟ (اجباری)» مینویسید یا با میکروفن میگویید (حداکثر ۵۰۰ نویسه) و «ثبت پاسخ» را میزنید. بیدلیل ثبت نمیشود. این نوار فقط برای ادمینِ شرکت یا کارشناسِ همان مشتری که «اجازهی ویرایش»ِ مشتریان را دارد دیده میشود.
- با «راضی نبود» چند روز بعد پیگیریِ رضایتِ تازه برای همان فاکتور ساخته میشود، و پاسخ وضعیتِ مشتری را در «سفرِ فروش» به «راضی» یا «ناراضی» میبرد؛ اگر سازمانِ او «این سازمان مشتری ماست» باشد و در مرحلهی بعد از فروش (بالفعل، راضی یا ناراضی) باشد، سازمان هم به کادرِ «راضی» یا «ناراضی» ی بالای فهرستِ مشتریان میرود و آخرین پاسخ برنده است.
دقت کنید که این دو کادر سازمان میشمارند، نه پاسخ؛ پس نسبتشان CSAT نیست. آنچه ساخته نشده:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| پرسشِ نمرهای ۱ تا ۵ و درصدِ CSAT | ساخته نشده | پاسخ دوحالته است؛ دلیلها را در پیگیریها بخوانید |
| پرسشِ CES | ساخته نشده | آسانیِ کار را خودتان بپرسید و در متنِ مکالمه بنویسید |
| پرسشِ NPS | ساخته نشده | بیرون از نرمافزار بپرسید؛ نتیجه را در پروندهی مشتری یادداشت کنید |
| نظرسنجیِ پیامکی با ثبتِ خودکارِ پاسخ | ساخته نشده | کارشناس رضایت را میپرسد و با دو دکمه ثبت میکند |
| گزارشِ درصدِ رضایت | ساخته نشده | تعدادِ سازمانهای راضی و ناراضی در کادرهای بالای فهرستِ مشتریان دیده میشود |
برای کارِ بعد از فروش در کل، خدمات پس از فروش را بخوانید، و اگر سنجیدنِ این عددها بخشی از بهبودِ فروش است، ستونِ این خوشه یعنی تکنیکهای فروش را ببینید. فهرستِ بخشهای نرمافزار در امکانات ملل CRM است.
پرسشهای متداول دربارهی CSAT و CES
CSAT چیست و چطور حساب میشود؟
CSAT یا شاخص رضایت مشتری درصدِ پاسخدهندگانی است که به پرسشِ «چقدر راضی بودید؟» در مقیاسِ ۱ تا ۵ نمرهی ۴ یا ۵ دادهاند. تعدادِ پاسخهای ۴ و ۵ را بر کلِ پاسخها تقسیم و در ۱۰۰ ضرب کنید.
تفاوت NPS و CSAT و CES چیست؟
CSAT رضایت از یک لحظهی مشخص را میسنجد، CES آسانیِ انجامِ یک کار را، و NPS احتمالِ معرفیِ شما به دیگران را که نگاهی به کلِ رابطه است. دو تای اول بعد از یک رویداد پرسیده میشوند و NPS دورهای.
CES را بعد از چه لحظهای بپرسیم؟
بعد از کاری که مشتری باید انجام میداد و ممکن بود سخت باشد: حلِ یک مشکلِ پشتیبانی، ثبتِ سفارش، گرفتنِ پیشفاکتور یا مرجوعی. CES برای پیدا کردنِ گرههای فرایند است، نه سنجشِ کلِ رابطه.
برای چند مشتری محدود B2B هم CSAT معنا دارد؟
بله، ولی درصد را با احتیاط بخوانید. با ۴۰ پاسخ، هر پاسخ ۲٫۵ واحدِ درصد جابهجا میکند. تعدادِ پاسخ را کنارِ درصد بنویسید، دلیلِ هر نمرهی پایین را بخوانید و فقط با دورههای قبلیِ خودتان مقایسه کنید.
ملل CRM نمرهی CSAT یا NPS حساب میکند؟
نه. پرسشِ نمرهای، CES، NPS و گزارشِ درصدِ رضایت ساخته نشده است. امروز بعد از فاکتورِ فروش یک پیگیریِ خودکارِ رضایت ساخته میشود و پاسخ با «راضی بود» یا «راضی نبود» و یک دلیلِ اجباری در پروندهی مشتری ثبت میشود.
منابع
تعریفها و فرمولها از منابعِ زیر است؛ همهی مثالهای عددیِ این صفحه ساختگیاند.
- What is CSAT — تعریف و فرمولِ CSAT، Qualtrics
- Stop Trying to Delight Your Customers — Dixon، Freeman و Toman، هاروارد بیزینس ریویو، ۲۰۱۰
- Customer Effort Score — تعریفِ CES و مقیاسِ «خیلی آسان تا خیلی سخت»، Qualtrics
- The Effortless Experience — Matthew Dixon، Nick Toman و Rick DeLisi، انتشارات Portfolio، ۲۰۱۳ (شکلِ هفتگزینهایِ CES)
- Customer Effort Score Calculation — محاسبهی CES با میانگین، InMoment
- The One Number You Need to Grow — Frederick Reichheld، هاروارد بیزینس ریویو، ۲۰۰۳
- Measuring Your Net Promoter Score — Bain & Company