مدیریت شکایات مشتری چیست و چرا در B2B فرق دارد؟
مدیریت شکایات مشتری روالی است که مشخص میکند شکایت از کدام راهها دریافت میشود، چه کسی صاحبش است، در چه مدتی جواب میگیرد، چطور بسته میشود و درسش به کجا میرود. استانداردِ ISO 10002 همین موضوع را با عنوانِ «رهنمودهای رسیدگی به شکایات در سازمانها» پوشش میدهد و از برنامهریزی و طراحی تا اجرا، نگهداری و بهبودِ این روال را در بر میگیرد. لازم نیست برای شروع گواهی بگیرید؛ کافی است منطقش را بفهمید: شکایت باید آسان گفته شود، جدی گرفته شود و به بهبود برسد.
پیش از هر چیز، شکایت را با دو چیزِ نزدیک به آن قاطی نکنید. اعتراض پیش از خرید میآید و دربارهی تصمیم است («گران است»، «باید فکر کنم»)؛ جوابش کارِ فروشنده است و در پاسخ به اعتراضات مشتری آمده. درخواست چیزی تازه میخواهد (کاتالوگ، پیشفاکتورِ دوم). شکایت بعد از خرید میآید و میگوید قولی که داده شده بود عمل نشده: کالا دیر رسید، معیوب بود، فاکتور غلط بود یا کسی جوابِ تلفن را نداد.
در فروشِ شرکتبهشرکت سه چیز کار را حساستر میکند. اول، یک مشتری چند آدم دارد: کسی که شکایت میکند (مثلاً انباردار) معمولاً همان کسی نیست که تصمیمِ خریدِ بعدی را میگیرد. دوم، مبلغِ هر سفارش بزرگ است و یک شکایتِ بیجواب میتواند یک قراردادِ سالانه را ببرد. سوم، رابطه طولانی است و مشتری سابقه را به یاد دارد؛ اگر بارِ دوم همان مشکل را بگوید و کسی یادش نباشد که بارِ اول چه قولی داده شد، اعتماد سریعتر از بارِ اول میریزد.
دریافت: شکایتکردن را آسان کنید
مشتریِ ناراضیای که شکایت نمیکند خطرناکتر از مشتریای است که شکایت میکند، چون شما خبر ندارید. پس قدمِ اول باز کردنِ راه است، نه بستنِ آن:
- یک نقطهی ورود اعلام کنید: یک شماره یا یک نام که روی فاکتور و پیشفاکتور هم نوشته شده باشد.
- هر کانالی پذیرفته شود، ولی همه به یک جا بروند: تلفن، پیامرسان، ایمیل یا حرفی که مشتری وسطِ یک تماسِ فروش زد. شکایتی که فقط در گوشیِ یک کارشناس مانده، ثبت نشده است.
- همهی تیم بدانند با شکایت چه کنند: انباردار، حسابدار و راننده هم شکایت میشنوند. قاعده ساده باشد: «جواب نده، قول نده؛ ثبت کن و به مسئول بسپار».
- بعد از تحویل، خودتان بپرسید: یک تماسِ کوتاه چند روز بعد از ارسال، خیلی از شکایتها را پیش از بزرگشدن بیرون میکشد. زمانبندی و متنِ این تماس در سنجش رضایت مشتری آمده است.
هفت گامِ رسیدگی به شکایت مشتری
رسیدگی به شکایت مشتری وقتی قابلِ اتکاست که هر بار همین گامها با همین ترتیب طی شود، مهم نیست چه کسی شکایت را شنیده است:
- دریافت و اعلامِ وصول. به مشتری بگویید شکایت رسیده، چه کسی پیگیرش است و کِی خبر میدهید. همین جمله نصفِ عصبانیت را میخواباند، چون بزرگترین ترسِ شاکی این است که حرفش گم شود.
- ثبت. همان روز، با متنِ خودِ مشتری و سندِ مربوط (شمارهی فاکتور یا سفارش). فیلدهای لازم در بخشِ ثبت و پیگیری آمده است.
- دستهبندی و اولویت. شکایت دربارهی چیست (ارسال، کیفیت، مالی، رفتار) و چقدر فوری است؟ خطِ تولیدِ مشتری که خوابیده، با یک غلطِ تایپی در فاکتور هماولویت نیست.
- سپردن به یک مسئول. یک نفر، با نام، نه «واحدِ فروش». مسئول ممکن است از دیگران کمک بگیرد، ولی جوابگوی مشتری فقط اوست.
- بررسی. پیش از جواب، واقعیت را از سند و از همکاران بپرسید. قضاوتِ زودهنگام، چه به نفعِ مشتری چه به ضررش، معمولاً یک بار دیگر عوض میشود و اعتماد را بیشتر خراب میکند.
- پاسخ و جبران. راهحل را بگویید، کاری که انجام میدهید را انجام دهید، و اگر تصمیم «نه» است دلیلش را روشن بگویید.
- پیگیری، بستن و درسگرفتن. چند روز بعد بپرسید مشکل واقعاً حل شد یا نه، بعد شکایت را ببندید و علتش را برای تحلیلِ دورهای ثبت کنید.
اگر شکایت از حدِ اختیارِ مسئول بیرون است (مثلاً جبرانِ مالی یا تعویضِ یک محموله)، از قبل معلوم کنید به چه کسی ارجاع میشود. ارجاعِ بیقاعده یعنی شکایت بینِ دو میز دستبهدست میشود و مشتری همان را میبیند که از آن میترسید.
زمانِ پاسخ: دو ساعتِ جدا
سؤالِ «در چه مدتی جواب بدهیم؟» در واقع دو سؤال است. زمانِ اعلامِ وصول یعنی چقدر طول میکشد تا مشتری بداند حرفش رسیده؛ این باید کوتاه و برای همهی شکایتها یکی باشد. زمانِ حل یعنی چقدر طول میکشد تا مشکل برطرف شود؛ این به نوعِ مشکل بستگی دارد و گاهی چند هفته است. اشتباهِ رایج این است که چون حل طول میکشد، اعلامِ وصول هم عقب بیفتد.
هیچ عددِ واحدی برای همهی کسبوکارها درست نیست. جدولِ زیر فقط یک نمونهی پیشنهادی برای شروع است، نه استاندارد؛ اعداد را با توانِ واقعیِ تیمتان تنظیم کنید:
| اولویت | نمونه | اعلامِ وصول | خبرِ بعدی یا حل |
|---|---|---|---|
| فوری | کار یا خطِ تولیدِ مشتری متوقف شده | همان روز | هر روز خبر تا حل |
| عادی | کالای معیوب، کسریِ محموله، تأخیرِ ارسال | همان روز | راهحل تا چند روزِ کاری |
| کم | غلطِ نوشتاری در فاکتور، درخواستِ توضیح | روزِ کاریِ بعد | اصلاح در همان هفته |
قاعدهای که از خودِ عدد مهمتر است: به مشتری زمانی بگویید که مطمئنید میرسید، و سرِ همان زمان خبر بدهید، حتی اگر خبر این باشد که هنوز تمام نشده. «فردا ساعتِ ده وضعیت را میگویم» و تماس در ساعتِ ده، از «همین امروز حلش میکنیم» و سکوتِ سهروزه خیلی بهتر است.
ثبت و پیگیری: هر شکایت چه چیزهایی لازم دارد
شکایتی که ثبت نشده، پیگیری هم نمیشود و در تحلیلِ پایانِ فصل هم دیده نمیشود. فرمِ ثبت لازم نیست بلند باشد، ولی اینها را کم نداشته باشد:
| فیلد | چرا لازم است |
|---|---|
| مشتری و شخصِ شاکی | در B2B شاکی و تصمیمگیرنده دو نفرند؛ هر دو باید بدانند چه شد |
| تاریخ و راهِ دریافت | زمانِ پاسخ از همین لحظه شمرده میشود |
| شرحِ مشکل به زبانِ مشتری | خلاصهی کارشناس معمولاً همان جزئیاتی را جا میاندازد که بعداً لازم میشود |
| سند یا سفارشِ مربوط | بدونِ آن، بررسی با حدس شروع میشود |
| دسته و اولویت | برای ترتیبِ کار امروز و شمارشِ پایانِ دوره |
| مسئول و مهلت | یک نام و یک تاریخ؛ بیاین دو، شکایت صاحب ندارد |
| قولی که به مشتری داده شد | تا هر کس بعداً تلفن را برداشت، همان قول را بداند |
| راهحل، تاریخِ بستن و نظرِ مشتری | «بسته» فقط وقتی معنی دارد که مشتری هم آن را بسته بداند |
اگر هنوز روی کاغذ یا ورد کار میکنید، فرمِ آمادهی ثبتِ شکایت (فایلِ ورد) را دانلود کنید و همین فیلدها را در آن پر کنید.
شکایت را کنارِ پروندهی همان مشتری ثبت کنید، نه در یک دفترِ جدا. کسی که فردا با آن مشتری دربارهی سفارشِ تازه حرف میزند باید ببیند هفتهی پیش چه گذشته است. اصولِ کلیِ پیگیریِ تاریخدار و نگذاشتنِ کار روی زمین در پیگیری مشتری آمده است.
فرآیند پاسخ به شکایت: چه بگوییم و چه نگوییم
فرآیند پاسخ به شکایت دو بخش دارد: گوشدادن و جوابدادن. در بخشِ اول، حرفِ مشتری را قطع نکنید، یادداشت بردارید و در پایان مشکل را با جملهی خودتان تکرار کنید تا مطمئن شوید درست فهمیدهاید. در بخشِ دوم، این ترتیب کار میکند:
- به رسمیت شناختن: «حق دارید؛ قرار بود محموله سهشنبه برسد و نرسید.»
- عذرخواهی برای اثر، بدونِ بهانه: «بابتِ معطلیِ انبارتان عذر میخواهم.» توضیحِ علت بعد از راهحل میآید، نه بهجایش.
- راهحل یا قدمِ بعدیِ دقیق: «باقیِ محموله فردا صبح بار میشود و ساعتِ دوازده شمارهی بارنامه را برایتان میفرستم.»
- نام و راهِ تماس: «پیگیرش خودم هستم؛ مستقیم با همین شماره تماس بگیرید.»
چند جمله را هم از زبانِ تیم حذف کنید: «تقصیرِ ما نیست»، «قانون همین است»، «کسِ دیگری قبول کرده بود» و هر قولی که خودتان اختیارش را ندارید. اگر جواب «نه» است، نه بگویید ولی دلیلش را بگویید و اگر راهِ دیگری هست پیشنهادش کنید. «نه»ی روشن کمضررتر از «بررسی میکنیم»ی است که هیچوقت تمام نمیشود.
تبدیلِ شکایت به وفاداری
پژوهشگران به این پدیده که مشتری بعد از جبرانِ خوبِ یک خطا از قبل هم راضیتر شود «پارادوکس جبران خدمت» میگویند. ولی شواهدِ پژوهشی دربارهی آن یکدست نیست؛ بعضی مطالعهها آن را دیدهاند و بعضی نه، و اثرش روی خریدِ دوباره قطعی نیست. پس نه برای خطا برنامه بریزید و نه روی جادوی جبران حساب کنید. آنچه در اختیارِ شماست اینهاست:
- سرعتِ اعلامِ وصول و خوشقولی در زمانهایی که خودتان گفتهاید.
- جبرانِ متناسب: جبران باید اندازهی ضرر باشد. تخفیفِ بزرگ برای یک غلطِ کوچک، انتظارِ بعدی را بالا میبرد.
- بستنِ حلقه با تصمیمگیرنده: در B2B فقط شاکی را راضی نکنید؛ به مدیرِ خریدِ مشتری هم بگویید چه شد و چه چیزی عوض شد.
- نشان دادنِ تغییر: «از این ماه هر محموله پیش از بارگیری شمرده میشود» قویترین جملهای است که شاکی میتواند بشنود.
بعد از بستنِ شکایت، سنجیدنِ نظرِ مشتری دربارهی خودِ رسیدگی مفید است. شاخصهایی مثلِ رضایت و آسانیِ کار برای همین ساخته شدهاند و تفاوتشان در CSAT و CES آمده؛ برای سنجشِ وفاداریِ کلیِ مشتری هم NPS چیست را بخوانید.
از شکایت تا ریشه: شمارش و تحلیل
هر شکایت دو کار دارد: مشتری را راضی کنید و نگذارید همان شکایت از مشتریِ بعدی هم بیاید. کارِ دوم فقط با شمردن ممکن است. هر فصل، شکایتها را بر حسبِ دسته بشمارید. نمونهی زیر ساختگی است:
| دسته | تعداد در فصل | سهم |
|---|---|---|
| تأخیر یا کسریِ ارسال | ۱۸ | ۴۵٪ |
| کیفیتِ کالا | ۱۲ | ۳۰٪ |
| فاکتور و امورِ مالی | ۶ | ۱۵٪ |
| رفتار یا پاسخگویی | ۴ | ۱۰٪ |
| جمع | ۴۰ | ۱۰۰٪ |
در این مثال، سهچهارمِ شکایتها از دو دسته آمدهاند و جای کار روشن است: روالِ بارگیری و کنترلِ کیفیت، نه آموزشِ لحنِ تلفنی. چند عددِ دیگر را هم کنارِ این جدول نگه دارید: میانگینِ زمانِ اعلامِ وصول، چند شکایت در زمانِ قولداده بسته شد، و چند مشتری برای بارِ دوم همان شکایت را کرد. شکایتِ تکراری یعنی شکایت بسته شده ولی مشکل نه. و مراقبِ مشتریای باشید که بعد از یک شکایت ساکت شده؛ سکوت گاهی نشانهی رفتن است، که نشانههایش در ریزش مشتری آمده است.
مدیریت شکایات در ملل CRM
در ملل CRM شکایت همان جایی ثبت میشود که بقیهی رابطه با مشتری: در مکالمههای پروندهی همان شخص. روالِ کار این است:
- موضوعِ جدا برای شکایت: ادمینِ شرکت در «تنظیمات»، زبانهی «اضافه کردن موضوعات»، موضوعی مثلِ «شکایت» میسازد. بعد در فرمِ ثبتِ مکالمه همین را در «موضوع مکالمه» انتخاب میکنید و جزئیاتِ کوتاه (مثلاً «کسریِ محموله») را در «توضیح موضوع» مینویسید. شرحِ کامل در «شرح مکالمه» میآید و دکمهی ثبت «ذخیره اطلاعات» است.
- مسئول و مهلت: در بخشِ «پیگیری بعدی»، همکارِ رسیدگیکننده را با نقشِ «مسئولِ انجام» انتخاب میکنید و «تاریخ پیگیری بعدی» (شروع) و «مهلت انجام» (پایان) را با ساعت میگذارید. یادآوری فقط وقتی زنگ میزند که ساعت گذاشته باشید؛ پیگیریِ ساعتدارِ انجامنشده بهطورِ پیشفرض روزهای بعد هم سرِ همان ساعت یادآوری میشود، و اگر کار چند ساعت بعد از مهلت (پیشفرض ۳ ساعت، قابلِ تنظیم در «تنظیمات» با «بازگشتِ کارِ انجامنشده به محولکننده (ساعت)») انجام نشود، به کارتابلِ کسی که آن را سپرده برمیگردد.
- بستن: وقتی رسیدگی تمام شد، مکالمه را با «مختومه کردن» میبندید.
- پیداکردن و شمردن: در فهرستِ مکالماتِ هر مشتری، فیلترِ «موضوع مکالمه» و «جستجو در متن» شکایتها را جدا میکند. برای شمارشِ دورهای، «خروجیِ پیگیریها و مکالماتِ فعلی» در صفحهی «پشتیبانگیری و بازگردانی اطلاعات» فایلِ اکسلی میدهد که ستونِ موضوع دارد.
- پرسیدنِ رضایت: بعد از فاکتورِ فروش، سیستم خودکار یک پیگیریِ «بررسی خودکار رضایت مشتری» برای کارشناسِ اصلیِ مشتری میسازد (پیشفرض ۷ روز بعد، قابلِ تنظیم) و پاسخ، مشتری را «راضی» یا «ناراضی» میکند.
- مشتریِ رهاشده: ادمینها زنگولهی «هشدارهای عدم پیگیری مشتری» را دارند که مشتریانی را نشان میدهد که کارشناسِ فروش دارند و چند ماه (عددش در «تنظیمات») هیچ مکالمهای برایشان ثبت نشده.
آنچه ساخته نشده را هم صریح بگوییم: تیکت، شمارهی پیگیری و پرتال برای مشتریانِ شرکتِ شما ساخته نشده؛ تیکتی که در نرمافزار میبینید فقط برای پشتیبانیِ خودِ ملل CRM است (طرزِ کارش در راهنمای ثبت تیکت پشتیبانی آمده). شمارشگرِ جداگانهی زمانِ پاسخ برای هر شکایت و گزارشِ آمادهی دستهبندیِ شکایتها هم ساخته نشده و امروز با مهلتِ پیگیری و خروجیِ اکسل جایگزین میشود. «بخش حسابداری» هم در منو نشانِ «بهزودی» دارد. فهرستِ کاملِ بخشها در امکانات ملل CRM است.
پرسشهای متداول دربارهی مدیریت شکایات مشتری
شکایت مشتری با اعتراض مشتری چه فرقی دارد؟
اعتراض پیش از خرید میآید و دربارهی تصمیم است، مثلِ «گران است». شکایت بعد از خرید میآید و میگوید قولی که داده شده بود عمل نشده، مثلِ تأخیر در ارسال یا کالای معیوب. اعتراض را فروشنده جواب میدهد؛ شکایت روالِ ثبت، مسئول و پیگیری میخواهد.
به شکایت مشتری در چه مدتی باید پاسخ داد؟
عددِ واحدی که برای همهی کسبوکارها درست باشد وجود ندارد. دو زمان را جدا تعیین کنید: زمانِ اعلامِ دریافت، که باید کوتاه باشد، و زمانِ حل که به نوعِ مشکل بستگی دارد. مهمتر از عدد این است که به مشتری بگویید کِی خبر میدهید و سرِ همان زمان خبر بدهید.
چه چیزهایی را برای هر شکایت باید ثبت کرد؟
مشتری و شخصِ تماسگیرنده، تاریخ و راهِ دریافت، شرحِ مشکل به زبانِ خودِ مشتری، سند یا سفارشِ مربوط، دسته و اولویت، مسئولِ رسیدگی، قولی که به مشتری داده شد، راهحل و تاریخِ بستن، و اینکه مشتری از نتیجه راضی بود یا نه.
آیا شکایتی که خوب حل شود مشتری را وفادارتر میکند؟
گاهی. به این اثر «پارادوکس جبران خدمت» میگویند، ولی شواهدِ پژوهشی دربارهی آن یکدست نیست. پس روی آن حساب باز نکنید؛ هدف این است که مشتری را از دست ندهید و همان مشکل تکرار نشود.
ملل CRM سامانه تیکت برای شکایت مشتریان ما دارد؟
نه. تیکت، شمارهی پیگیری و پرتال برای مشتریانِ شرکت شما ساخته نشده و تیکتِ موجود فقط برای پشتیبانیِ خودِ ملل CRM است. شکایت را بهصورتِ یک مکالمه با موضوعِ جدا ثبت میکنید و رسیدگیاش را با «پیگیری بعدی» به همکارِ مسئول میسپارید.