چرا آنبوردینگ فروشنده جدید برنامه میخواهد؟
آنبوردینگ فروشنده جدید یعنی مسیری که یک کارشناس را از «تازه استخدامشده» به «کسی که مستقل پرونده میگرداند» میرساند. بدونِ برنامه، این مسیر به حافظه و حوصلهی همکارانِ قدیمی سپرده میشود: هر کس چیزی را که خودش مهم میداند میگوید و تازهوارد چیزهای اساسی را از اولین اشتباهش یاد میگیرد. اشتباهی که در فروش، معمولاً روی یک مشتریِ واقعی خرج میشود.
زمان هم کم است. تالیا باوئر، پژوهشگرِ ورودِ کارکنان، در مقالهای که SHRM منتشر کرده میگوید پژوهش و تجربه هر دو نشان میدهند کارکنان حدودِ ۹۰ روز فرصت دارند خودشان را در شغلِ تازه ثابت کنند. پس سه ماهِ اول هم برای شرکت حساس است و هم برای خودِ کارشناس؛ و اگر این سه ماه چیده نشود، هر دو طرف با برداشتِ نادرست از هم جدا میشوند.
این راهنما از روزِ اول شروع میشود. جذب و مصاحبه را در استخدام کارشناس فروش و فهرستِ کاملِ وظایفِ نقش را در شرح وظایف کارشناس فروش آوردهایم.
چهار لایهی ورود: از قوانین تا ارتباطات
باوئر ورود را چهار لایه میداند. این چارچوب برای همهی شغلها نوشته شده، ولی در فروش هر لایه معنای مشخصی دارد:
| لایه | معنای کلی | در تیمِ فروش یعنی |
|---|---|---|
| قوانین (Compliance) | مقررات و سیاستهای شرکت | سقفِ تخفیف، شرایطِ پرداخت، اینکه چه کسی قیمت را تأیید میکند و چه اطلاعاتی از شرکت بیرون نمیرود |
| روشنسازیِ نقش (Clarification) | انتظارها و معیارِ کارِ خوب | کدام مشتریان مالِ اوست، هر هفته چه کاری از او انتظار میرود و با چه چیزی سنجیده میشود |
| فرهنگ (Culture) | ارزشها و هنجارهای نانوشته | لحنِ صحبت با مشتری، اینکه پیگیری کِی «زیاد» حساب میشود و قولِ بیپشتوانه دادن چقدر بد است |
| ارتباطات (Connection) | رابطهها و شبکهی اطلاعات | انبار، حسابداری و پشتیبانی را بشناسد و بداند برای هر سؤال سراغِ چه کسی برود |
بیشترِ شرکتها فقط لایهی اول را میدهند: یک جلسه دربارهی قوانین و یک فایلِ قیمت. ولی کارشناس بیشترِ اشتباهها را در لایهی دوم و سوم میکند. یعنی نمیداند دقیقاً چه کاری از او انتظار میرود یا قواعدِ نانوشته را بلد نیست.
برنامه ۳۰ ۶۰ ۹۰ روزه در یک نگاه
برنامه ۳۰ ۶۰ ۹۰ روزه سه ماه را به سه دوره با هدفِ جدا تقسیم میکند. مرزِ هر دوره تاریخِ تقویم نیست؛ جلسهی بازبینی است. اگر کارشناس آماده نیست، دورهی بعد صبر میکند. تقسیمِ زیر پیشنهادِ ماست و باید با طولِ چرخهی فروشِ شما تنظیم شود:
| دوره | هدف | کارهای اصلی | نشانهی آمادگی برای دورهی بعد |
|---|---|---|---|
| روز ۱ تا ۳۰ | یادگرفتن | محصول و قیمت، فرایندِ فروش، کار با CRM، گوشدادن به تماسهای همراه، خواندنِ سابقهی چند پرونده | محصول و قیمت را بیکمک توضیح میدهد و سابقهی یک مشتری را درست ثبت میکند |
| روز ۳۱ تا ۶۰ | اجرا با همراه | تماس با ناظر، گرفتنِ چند مشتریِ کمریسک، صدورِ پیشفاکتور با تأیید | چند تماس را خودش پیش برده و پیگیریهایش سرِ وقت ثبت شده |
| روز ۶۱ تا ۹۰ | کارِ مستقل | پروندهی کامل، مشتریانِ کلیدی با معرفیِ رودررو، هدفِ فروشِ اول | جلسهی روزِ ۹۰ او را برای هدفِ کامل آماده میداند |
در ۳۰ روزِ اول، کارشناس را با هدفِ فروش نسنجید. اگر از هفتهی دوم سهمیه بگذارید، او میانبر پیدا میکند؛ مثلاً تخفیفِ بیجا میدهد یا مشتری را بیسابقه رها میکند. هدفِ این دوره یادگرفتن است و با همین سنجیده میشود. شیوهی چیدنِ هدفِ کاملِ بعد از دورهی ورود در هدفگذاری فروش آمده است. مراحلی که کارشناس باید بشناسد هم در فرایند فروش است.
تحویل تدریجیِ مشتریان
سختترین تصمیمِ ورود این است که کدام مشتری، کِی و از چه کسی به تازهوارد برسد. دو اشتباه رایج است: فهرستِ کامل از روزِ اول، یا فقط سرنخهای سردی که هیچکس نخواسته. اولی ریسکِ از دست دادنِ مشتری است و دومی کارشناس را دلسرد میکند. راهِ میانه تحویلِ پلهای است:
- روز ۳۱ تا ۶۰: چند مشتریِ کمحجم و کمریسک، در حالی که کارشناسِ قبلی هنوز در دسترس است و سؤالها را جواب میدهد.
- روز ۶۱ تا ۹۰: بقیهی پرونده، و مشتریانِ کلیدی فقط بعد از جلسهی روزِ ۶۰ و با معرفیِ تلفنی یا حضوریِ کارشناسِ قبلی.
- هر تحویل با تاریخ: روزی که مشتری تحویل شده ثبت شود تا اگر پیگیریای جا ماند، معلوم باشد مسئولیتش با چه کسی بوده.
- یادداشتِ تحویل: کارشناسِ قبلی برای هر مشتریِ مهم چند خط بنویسد: تصمیمگیرنده کیست، آخرین قول چه بوده و چه چیزی باز مانده.
یک مثالِ ساختگی: کارشناسی ۱۲۰ مشتری دارد و قرار است بخشی از آنها به تازهوارد برسد. در دورهی دوم ۱۵ مشتریِ کمریسک تحویل میشود و در دورهی سوم ۲۵ مشتریِ دیگر. یعنی در پایانِ ۹۰ روز، تازهوارد ۴۰ مشتری دارد و کارشناسِ قدیمی ۸۰ تا.
اصولِ تقسیمِ مشتری بینِ کارشناسها، مثلاً منطقهای یا بر اساسِ صنعت، در تقسیم مشتریان بین کارشناسان فروش آمده است. اینجا فقط ترتیبِ تحویل به تازهوارد مطرح است.
همراهی در تماس: گوش، اجرا با ناظر، بازخورد
هیچ متنی جای شنیدنِ یک تماسِ واقعی را نمیگیرد. همراهی در تماس سه پله دارد. پیشنهادِ ما برای تعدادِ هر پله یک نقطهی شروع است، نه معیار:
- پلهی ۱، گوشدادن (دورهی اول): تازهوارد کنارِ یک کارشناسِ باتجربه حدودِ ده تماس را میشنود و بعد از هر تماس میپرسد «چرا این را گفتی؟». هدف یادگرفتنِ روند است، نه حفظکردنِ جملهها.
- پلهی ۲، اجرا با ناظر (دورهی دوم): جای دو نفر عوض میشود. تازهوارد حرف میزند و همراه فقط گوش میدهد و وسطِ تماس دخالت نمیکند، مگر خطرِ از دست رفتنِ مشتری جدی باشد.
- پلهی ۳، کارِ مستقل با بازخورد (دورهی سوم): تازهوارد تنهاست، ولی هر هفته چند تماس را با همراه مرور میکند: سابقهی ثبتشده، قولِ دادهشده و قدمِ بعدی.
بازخوردِ بعد از هر تماس کوتاه باشد و همیشه این سه سؤال را جواب دهد:
- چه چیزی خوب پیش رفت و باید تکرار شود؟
- یک چیز که دفعهی بعد باید عوض شود؟ (فقط یکی؛ فهرستِ دهتایی هیچوقت اجرا نمیشود.)
- قدمِ بعدیِ این مشتری چیست و تاریخش ثبت شده یا نه؟
چه کسی همراه باشد؟ پژوهشی که Keller Center ی دانشگاه Baylor خلاصه کرده نشان میدهد ورودی که با آموزشِ میدانی و مسئولیتِ مستقیمِ مدیرِ فروش انجام شد، نتیجهی بهتری از برنامهی یکسان و متمرکز داشت. اثرش هم وقتی مدیر زیردستِ کمتری داشت بیشتر بود. نتیجهی عملی این است که همراه کسی باشد که واقعاً وقت دارد؛ مثلاً مدیری که زیردستهایش از همتایانش بیشتر است احتمالاً نمیتواند همراهِ خوبی باشد و بهتر است این کار را به یک کارشناسِ باتجربه بسپارد. تکنیکهای خودِ تماس را در فروش تلفنی آوردهایم.
جلسههای بازبینیِ روزهای ۳۰، ۶۰ و ۹۰
هر جلسه یک تصمیم دارد: دورهی بعد شروع شود یا نه. جلسه نیم ساعت است و با سؤالهایی ثابت شروع میشود تا نتیجه به حالوهوای آن روز بسته نباشد:
- روز ۳۰: محصول و قیمت را بیکمک توضیح میدهد؟ کار با CRM را بلد است؟ کدام بخش از کار برایش هنوز گنگ است؟
- روز ۶۰: پیگیریهای مشتریانِ تحویلی سرِ وقت انجام شده؟ در تماسهای با ناظر، همراه چند بار مجبور به دخالت شد؟ برای مشتریانِ کلیدی آماده است؟
- روز ۹۰: آمادهی هدفِ کامل است؟ کدام مهارت هنوز آموزش میخواهد؟ چه چیزی در خودِ برنامهی ورود باید برای نفرِ بعد عوض شود؟
سؤالِ آخر را جدی بگیرید. هر تازهوارد ایرادهای برنامهی ورود را بهتر از همه میبیند. بعد از روزِ ۹۰ ارزیابی به روالِ عادیِ تیم میرود که در ارزیابی عملکرد کارشناس فروش آمده است. جای این گفتوگو در برنامهی هفتگیِ تیم را هم در جلسه فروش هفتگی ببینید.
اشتباههای رایج
- آموزش فقط در هفتهی اول: یک هفته کلاس و بعد رهاکردن. بیشترِ سؤالها وقتی پیدا میشوند که کارشناس با اولین مشتریِ واقعی روبهرو شده است.
- همراهِ بیوقت: کسی که خودش زیرِ فشارِ هدف است و همراهی را کارِ اضافه میبیند.
- تحویلِ بییادداشت: مشتری تحویل میشود ولی قولهای قبلی نه، و اولین تماسِ کارشناسِ تازه با «ولی قرار بود…» شروع میشود.
- دسترسیِ کامل از روزِ اول: تازهوارد هنوز نمیداند چه اطلاعاتی حساس است. دسترسی را هم پلهای بدهید؛ دلیلش در امنیت اطلاعات مشتریان آمده است.
- سنجیدن با سهمیه از هفتهی دوم: کارشناس میانبر یاد میگیرد، نه کار را.
ورودِ کارشناسِ تازه فقط یک بخش از کارِ مدیرِ فروش است. تصویرِ کامل را در مدیریت تیم فروش ببینید.
ورودِ کارشناسِ تازه در ملل CRM
ملل CRM جای برنامهی ورود را نمیگیرد، ولی چند جای این مسیر را سادهتر میکند:
- یادگرفتنِ نرمافزار: آیتمِ «فیلمهای آموزشی» در منوی کناری برای همهی کاربرانِ واردشده باز است و جستوجو دارد. اگر برای صفحهای که کارشناس در آن است فیلمی گذاشته شده باشد، دکمهی «فیلمِ این صفحه» دیده میشود. دکمهی شناورِ «آموزش» هم دستیارِ آموزش است و به پرسشها جواب میدهد. این دستیار از «اعتبار هوش مصنوعی» ی شرکت استفاده میکند و هزینهی هر پاسخ زیرِ همان پاسخ نوشته میشود.
- تحویلِ تکمشتری: در فرمِ مشتری، «کارشناس فروش مربوطه» را فقط ادمینِ شرکت عوض میکند. اگر آن مشتری زیرِ یک سازمان باشد، خودِ سازمان و بقیهی اشخاصش هم به همان کارشناس منتقل میشوند، و پیش از ذخیره یک نوشتهی نارنجی همین را خبر میدهد.
- دورهی همپوشانی: «کارشناسهای فروش اضافی» در همان فرم یعنی چند نفر همزمان به مشتری دسترسیِ کامل دارند. مثلاً در دورهی دوم کارشناسِ قبلی کنارِ تازهوارد بماند تا سؤالها را جواب دهد.
- تحویلِ یکجا: در «پخش استانی مشتریان» (فقط ادمینِ شرکت)، کارتِ «واگذاریِ همهی مشتریانِ یک همکار» با دکمهی «واگذاریِ همهی مشتریانِ او» کلِ مشتریانِ یک نفر را یکجا جابهجا میکند. اول یک کادرِ زردِ تأیید میآید و تا «بله، واگذار کن» نزنید چیزی عوض نمیشود. کارشناسهای اضافی دست نمیخورند، جز خودِ کارشناسِ مقصد که از فهرستِ اضافیها برداشته میشود، و کارشناسِ قبلی دسترسیاش را از دست میدهد، مگر جزوِ کارشناسهای اضافی باشد. این کار برگشتپذیر نیست، جز با واگذاریِ دوباره. پس برای تحویلِ پلهای همان فرمِ تکمشتری مناسبتر است.
- تاریخِ تحویل: برای مشتریانی که کارشناسشان واقعاً عوض شده، تاریخِ واگذاری ثبت میشود و ساعتِ «هشدارِ عدم پیگیری» از همان روز دوباره شروع میشود.
- دیدنِ کارِ تازهوارد: نتیجهی هر تماس بهصورتِ مکالمه ثبت میشود و ادمین در «گزارش عملکرد روزانهی همکاران»، حالتِ «زنده»، کارهای نخواندهی هفت روزِ اخیرِ همکاران را میبیند. راهنمای ثبت را در ثبت مکالمه و پیگیری و گزارشِ روزانه را در گزارش روزانه کارشناس فروش آوردهایم.
- دیدنِ صفحه از چشمِ او: ادمینِ سطحِ ۱ که پشتیبانیِ ملل این اجازه را به خودِ او داده باشد، در «همکاران» با گزینهی «ورود به حساب همکار» در حالتِ «فقط دیدن» همان چیزی را میبیند که همکار میبیند؛ مثلاً برای اینکه مطمئن شود مشتریانِ تحویلی واقعاً به او رسیدهاند.
و اینها در ملل CRM ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| ضبطِ تماس | ساخته نشده | همراه کنارِ کارشناس مینشیند و نتیجه بهصورتِ مکالمه ثبت میشود؛ بعد از تماس هم میشود با دکمهی «ضبط صدا» در مکالمه یادداشتِ صوتی گذاشت (این ضبطِ خودِ تماس نیست) |
| برنامه یا چکلیستِ ورودِ همکارِ تازه | ساخته نشده | برنامهی ۹۰ روزه را بیرون از نرمافزار نگه دارید و جلسههای بازبینی را در تقویمِ تیم بگذارید |
سازوکارِ کاملِ جابهجاییِ مشتریان را قدمبهقدم در راهنمای واگذاری مشتریان و همهی بخشها را در امکانات ملل CRM ببینید.
پرسشهای متداول دربارهی آموزش کارشناس فروش جدید
آموزش کارشناس فروش جدید چقدر طول میکشد؟
برای برنامهریزی، سه ماهِ اول را جدی بگیرید؛ پژوهشگرانِ ورودِ کارکنان هم از حدودِ ۹۰ روز برای اثباتِ خود در شغلِ تازه حرف میزنند. ولی رسیدن به کارِ کاملاً مستقل به پیچیدگیِ محصول و طولِ چرخهی فروش بستگی دارد و میتواند بیشتر شود.
برنامه ۳۰ ۶۰ ۹۰ روزه برای فروشنده جدید یعنی چه؟
سه ماهِ اول به سه دوره تقسیم میشود: ۳۰ روزِ اول یادگرفتن و گوشدادن، ۳۰ روزِ دوم اجرا با همراه و تحویلِ چند مشتریِ کمریسک، و ۳۰ روزِ سوم کارِ مستقل با پروندهی کامل. پایانِ هر دوره یک جلسهی بازبینی دارد که تصمیم میگیرد مرحلهی بعد شروع شود یا نه.
مشتریان را از روز اول به کارشناس جدید بدهیم؟
نه یکجا. اول مشتریانِ کمریسک و کمحجم را تحویل دهید، در حالی که کارشناسِ قبلی هنوز در دسترس است، و مشتریانِ کلیدی را بعد از جلسهی روزِ ۶۰ و با معرفیِ رودررو بسپارید. هر تحویل باید تاریخ داشته باشد تا پیگیریها لای دو نفر گم نشود.
ملل CRM تماسها را ضبط میکند؟
نه. ضبطِ تماس در ملل CRM ساخته نشده است. همراهیِ تماس با حضورِ همراه کنارِ کارشناس انجام میشود و نتیجهی هر تماس بهصورتِ مکالمه ثبت میشود؛ ادمین آن ثبتها را در «گزارش عملکرد روزانهی همکاران» میبیند.
منابع
چارچوبِ چهار لایه و جملهی «حدودِ ۹۰ روز» از مقالهی SHRM است و یافتهی آموزشِ میدانی از خلاصهی Keller Center. تقسیمِ ۳۰/۶۰/۹۰، تعدادهای همراهیِ تماس و مثالِ تحویل پیشنهاد و نمونهی خودِ ما هستند، نه نتیجهی آن پژوهشها.