هدفگذاری فروش چیست و با پیشبینی چه فرقی دارد؟
هدفگذاری فروش یعنی تعیینِ عددی که تیم یا هر کارشناس باید در یک دورهی مشخص (معمولاً ماه یا فصل) به آن برسد. به این عدد «تارگت» یا «سهمیهی فروش» هم میگویند. هدف میتواند مبلغی باشد (ریالِ فروش)، تعدادی (تعدادِ قرارداد یا مشتریِ تازه) یا فعالیتی (تعدادِ تماس و جلسه). این راهنما بیشتر دربارهی هدفِ مبلغی است، چون پایهی پورسانت و گزارشِ مدیریتی همان است.
هدف را با پیشبینی قاطی نکنید. پیشبینی میگوید با وضعِ فعلیِ فرصتها احتمالاً چه خواهد شد؛ هدف میگوید چه میخواهیم بشود. این دو باید به هم نگاه کنند: اگر هدف خیلی بالاتر از پیشبینی است، یا باید کاری اضافه شود (فرصتِ تازه، کارشناسِ تازه) یا هدف غیرواقعی است. روشهای پیشبینی را در راهنمای پیشبینی فروش آوردهایم و اینکه کدام شاخصها را کنارِ هدف بسنجید در KPI فروش آمده است.
پیش از هر عددی، سه تعریف را برای همه یکی کنید، وگرنه آخرِ ماه بحث سرِ عدد است نه سرِ کار:
- فروش یعنی چه؟ پیشفاکتور، فاکتورِ تأییدشده یا پولِ وصولشده.
- مالیات و برگشتی: عدد با مالیات است یا بیمالیات، و برگشت از فروش کم میشود یا نه.
- فروشِ چه کسی؟ صادرکنندهی فاکتور، مسئولِ مشتری یا هر دو.
روشِ بالا به پایین
در روشِ بالا به پایین، مدیریت از هدفِ مالیِ شرکت شروع میکند و آن را سطحبهسطح پایین میآورد: سال به ماه، شرکت به منطقه یا تیم، تیم به کارشناس. مزیتش این است که جمعِ هدفها حتماً با برنامهی مالیِ شرکت میخواند. عیبش این است که اگر کارشناسها در ساختنش نقشی نداشته باشند، عدد ممکن است دستنیافتنی باشد و از همان روزِ اول جدی گرفته نشود.
یک مثالِ ساختگی: شرکتی هدفِ ماهانهی ۳٬۰۰۰ میلیون ریال دارد و آن را به نسبتِ سهمِ هر کارشناس از فروشِ سالِ قبل تقسیم میکند:
| کارشناس (فرضی) | سهم از فروشِ سالِ قبل | هدفِ ماه (میلیون ریال) |
|---|---|---|
| کارشناس الف | ۴۰٪ | ۱٬۲۰۰ |
| کارشناس ب | ۳۵٪ | ۱٬۰۵۰ |
| کارشناس ج | ۲۵٪ | ۷۵۰ |
| جمع | ۱۰۰٪ | ۳٬۰۰۰ |
روشِ پایین به بالا
در روشِ پایین به بالا، هر کارشناس با مدیرش از واقعیتِ پروندههایش شروع میکند: فرصتهای باز و احتمالِ هرکدام، مشتریانِ تکراری که معمولاً سفارش میدهند، و فروشِ همان ماه در سالِ قبل. جمعِ این پیشنهادها هدفِ تیم میشود. مزیتش این است که کارشناس عدد را مالِ خودش میداند؛ عیبش این است که جمعِ پیشنهادها ممکن است از رشدِ لازم کم بیاید، چون هر کسی ترجیح میدهد عددِ امنی بگوید.
در همان مثال، کارشناسها از روی فرصتهای بازشان این اعداد را پیشنهاد میدهند:
| کارشناس (فرضی) | پیشنهادِ خودش (میلیون ریال) | فاصله با عددِ بالا به پایین |
|---|---|---|
| کارشناس الف | ۱٬۱۰۰ | ۱۰۰− |
| کارشناس ب | ۹۰۰ | ۱۵۰− |
| کارشناس ج | ۷۰۰ | ۵۰− |
| جمع | ۲٬۷۰۰ | ۳۰۰− |
بستنِ فاصلهی دو عدد
روشِ رایج ترکیبِ این دو است: مدیریت عددِ بالا به پایین را میسازد، کارشناسها عددِ پایین به بالا را، و فاصله در یک جلسه بسته میشود. در مثالِ بالا ۳۰۰ میلیون ریال فاصله هست. سؤالِ جلسه این نیست که «چه کسی ۳۰۰ میلیون بیشتر قبول میکند»، بلکه این است که این ۳۰۰ میلیون از کجا میآید:
- فرصتهایی که هنوز در فهرستِ کسی نیستند (سرنخِ تازه، مشتریِ خاموشی که میشود دوباره فعالش کرد)؛
- مشتریانی که بیمسئول ماندهاند یا باید بینِ کارشناسها جابهجا شوند؛
- کمکِ مدیر در چند معاملهی بزرگ.
فرض کنید جلسه نتیجه میدهد که کارشناس ج چند مشتریِ کمکارِ کارشناس ب را تحویل میگیرد و در عوض یک فرصتِ بزرگِ تازه که مدیر آورده به کارشناس ب سپرده میشود، و کارشناس الف هم با کمکِ مدیر در یک معاملهی بزرگ ۵۰ میلیون بیشتر قبول میکند. عددِ نهایی میشود: الف ۱٬۱۵۰، ب ۱٬۰۰۰ و ج ۸۵۰؛ جمع باز هم ۳٬۰۰۰. هدف همان ماند، ولی حالا هر عدد دلیلی دارد که کارشناس آن را قبول کرده است. اگر جلسه نتوانست فاصله را با کارِ واقعی پر کند، صادقانهتر است که هدفِ شرکت اصلاح شود تا اینکه عددی روی کاغذ بماند که کسی به آن باور ندارد. چیدنِ این جلسه را در جلسه فروش هفتگی بیشتر باز کردهایم.
تقسیمِ هدف بینِ کارشناسها
تقسیمِ برابر ساده است ولی کمتر منصفانه است، چون کارشناسها پروندههای یکسانی ندارند. پیش از تقسیم اینها را ببینید:
- مشتریانِ سپردهشده: کسی که سی مشتریِ فعالِ قدیمی دارد با کسی که از صفر شروع میکند یک عدد نمیگیرد. نحوهی تقسیمِ خودِ مشتریان را در تقسیم مشتریان بین کارشناسان فروش آوردهایم.
- تازهواردبودن: کارشناسِ تازه در ماههای اول بخشی از هدفِ کامل را میگیرد و سهمش ماهبهماه بالا میرود. عددِ دقیقِ این پلکان تصمیمِ خودِ شرکت است.
- فصل: اگر فروشِ شما ماهبهماه بالا و پایین میرود، هدفِ سالانه را برابر بر دوازده تقسیم نکنید؛ به نسبتِ فروشِ همان ماه در سالهای قبل تقسیم کنید.
- کارهای غیرفروشی: اگر کسی بخشی از وقتش را صرفِ پشتیبانی یا آموزشِ همکارِ تازه میکند، هدفش باید همین را نشان دهد.
هدف را پیش از شروعِ ماه به خودِ کارشناس بگویید و همانجا بنویسید؛ هدفی که دهمِ ماه اعلام شود، عملاً هدفِ بیست روز است. اینکه این عدد چطور در ارزیابی و پورسانت به کار میرود را در ارزیابی عملکرد کارشناس فروش و محاسبهی پورسانت فروش ببینید، و جایگاهِ کلیِ هدف در کارِ مدیر را در مدیریت تیم فروش.
پیگیریِ درصدِ تحقق در طولِ ماه
درصدِ تحقق فروشِ واقعیِ دوره تقسیم بر هدفِ همان دوره، ضرب در ۱۰۰ است. ولی این عدد وسطِ ماه گمراهکننده است: ۴۵٪ در روزِ پانزدهم ممکن است خوب باشد یا بد. پس کنارش پیشبینیِ آخرِ ماه را ببینید:
مثالِ ساختگی: کارشناس الف با هدفِ نهاییِ ۱٬۱۵۰ میلیون ریال، تا روزِ پانزدهمِ یک ماهِ سیروزه ۵۴۰ میلیون فروخته است. درصدِ تحقق امروز حدودِ ۴۷٪ است و پیشبینیِ آخرِ ماه ۵۴۰ ÷ ۱۵ × ۳۰ = ۱٬۰۸۰ میلیون، یعنی حدودِ ۹۴٪ هدف. این عدد زنگِ خطر نیست ولی جای گفتوگوست: کدام فرصت میتواند این ۷۰ میلیون را پر کند؟ این فرمول فرض میکند فروش در روزهای ماه یکنواخت پخش شده است؛ اگر فروشِ شما آخرِ ماه شلوغ میشود، عدد را با احتیاط بخوانید.
وقتی وسطِ ماه نشانِ یک کارشناس زرد یا قرمز شد، این ترتیب معمولاً از سرزنش مفیدتر است:
- اول فرصتها را با هم مرور کنید: کدام معامله نزدیکِ بستهشدن است، کدام گیر کرده و چرا، و کدام مشتریِ قدیمی را میشود دوباره فعال کرد.
- کمکِ مشخص بدهید، نه توصیهی کلی: مدیر در یک یا دو معاملهی بزرگ همراه شود، یا چند سرنخِ تازه به کارشناس سپرده شود.
- علت را جدا کنید: اگر عقبافتادن از بیرون است (فصل، کمبودِ کالا، رفتنِ یک مشتریِ بزرگ)، این را در جلسهی آخرِ ماه بگویید تا هدفِ ماهِ بعد با واقعیت تنظیم شود؛ اگر از روشِ کار است، روی همان روش کار کنید.
- کسری را بیحساب به ماهِ بعد نیندازید: اضافهکردنِ کسریِ این ماه به هدفِ ماهِ بعد فقط وقتی معقول است که فرصتِ واقعیاش دیده شود؛ وگرنه عددِ ماهِ بعد از همین حالا دستنیافتنی است.
برای اینکه پیگیری به جلسهی آخرِ ماه نرسد، یک نشانِ رنگیِ ساده کمک میکند. یک تقسیمبندیِ ساده (همان که ملل CRM به کار میبرد): سبز از ۱۰۰٪ به بالا، زرد بینِ ۷۰ تا ۹۹٪، و قرمز زیرِ ۷۰٪. مرزها را خودتان بگذارید، ولی مهم این است که برای همه یکی باشد و هفتگی دیده شود.
اشتباههای رایج
- «سالِ قبل بهاضافهی یک درصدِ ثابت» برای همه: بازار، مشتری و پروندهی هر کارشناس عوض شده است.
- هدفِ دستنیافتنی برای «انگیزه»: وقتی کسی وسطِ ماه بفهمد نمیرسد، بقیهی ماه را رها میکند.
- عوضکردنِ هدف وسطِ ماه بیتوضیح: اعتمادِ تیم به کلِ عدد را از بین میبرد.
- فقط مبلغ: مبلغ نتیجه است. اگر فقط آن هدف باشد، کارشناس ممکن است با تخفیفِ زیاد یا فروشِ نسیهی پرخطر به آن برسد. کنارش دستکم یک شاخصِ کیفیت ببینید.
- هدفِ پنهان: کارشناسی که عددش را نمیبیند، نمیتواند خودش را با آن بسنجد.
هدفگذاری فروش در ملل CRM
هدفِ فروشِ هر کارشناس (مرور فروش): در زبانهی «کارشناس × ماه» ی صفحهی «مرور فروش»، ردیفها کارشناسها (صادرکنندهی فاکتور) و ستونها ماههای شمسیِ بازهاند و هر خانه فروشِ خالصِ آن کارشناس در آن ماه است.
- گذاشتنِ هدف: مدیرِ شرکت دکمهی «ویرایش هدفهای فروش» را میزند، زیرِ فروشِ هر ماهِ هر همکار مبلغِ هدف (ریال) را مینویسد و با بیرونآمدن از کادر ذخیره میشود. خالی یا صفر هدف را پاک میکند. «کپی از ماه قبل» هدفهای ماهِ قبل را فقط برای همکارانی کپی میکند که آن ماه هدف ندارند، و «پایان ویرایش هدفها» کادرها را میبندد.
- درصدِ تحقق: هر خانهای که هدف دارد زیرِ عددِ فروش، هدف و درصدِ تحقق را نشان میدهد: سبز از ۱۰۰٪، زرد ۷۰ تا ۹۹٪ و قرمز زیرِ ۷۰٪. وقتی بازه کلِ ماهِ جاری تا امروز را بگیرد، خانههای همان ماه «پیشبینی تا آخر ماه» را هم با همان فرمولِ بالا دارند. ستونِ «هدف بازه» جمعِ هدفِ ماههایی که هدف دارند و درصدِ فروشِ همان ماهها را میدهد.
- چه چیزی فروش حساب میشود: فاکتورِ فروشِ تأییدشدهی نهایی، بیمالیات، و با تیکِ «کسر برگشتیها» منهای برگشتیها؛ پیشفاکتور حساب نمیشود.
- چه کسی میبیند: صفحه فقط برای کسی باز است که اجازهی دیدنِ فاکتورها را دارد. فقط مدیر هدفِ همه را میبیند و تنظیم میکند؛ همکارِ دیگر فقط هدف و درصدِ ردیفِ خودش را میبیند.
«هدف این ماه» در داشبورد کاری من: این هدفِ فروش نیست. در داشبوردِ شخصیِ هر کاربر، کشوی «هدف این ماه» تعدادِ کارهای بستهشده در ماهِ شمسیِ جاری را هدف میگیرد («بیهدف» یا ۵۰ تا ۵۰۰ کار) و کنارش «N از M»، نوارِ پیشرفت و جملهی «برای رسیدن: روزی X کار در Y روز کاریِ مانده.» را نشان میدهد. کشوی «هدف امروز» (۳ تا ۲۰ کار) هم برای امروز «N از M» را نشان میدهد و با رسیدن به هدف سبز میشود.این هدف را فقط خودِ کاربر میبیند و مدیر در داشبوردِ همکار آن را نمیبیند. جزئیاتش در راهنمای داشبورد کاری من آمده است.
و اینها امروز ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| هدفِ تعدادی یا فعالیتی برای فروش (تعدادِ قرارداد، تماس یا جلسه) | ساخته نشده | هدفِ فروش فقط مبلغی است؛ «هدف این ماه» ی داشبورد تعدادِ کارهای بسته را میشمارد |
| هدفِ تیمی یا منطقهای جدا از هدفِ هر کارشناس | ساخته نشده | ستونِ ماه و ردیفِ «جمع» جمعِ فروش را نشان میدهند |
| هدف در «چاپ» و «خروجی اکسل» | ساخته نشده | هدف و درصد فقط روی صفحه دیده میشوند |
| شمردنِ پیشفاکتور در درصدِ تحقق | ساخته نشده | فقط فاکتورِ تأییدشدهی نهایی شمرده میشود |
اگر میخواهید ببینید عددِ هدف کنارِ بقیهی گزارشها کجا مینشیند، گزارش فروش و گزارش عملکرد همکاران را بخوانید.
پرسشهای متداول دربارهی هدفگذاری فروش
هدف گذاری فروش از بالا به پایین بهتر است یا پایین به بالا؟
هیچکدام بهتنهایی. عددِ بالا به پایین با هدفِ مالیِ شرکت همخوان است ولی ممکن است دستنیافتنی باشد؛ عددِ پایین به بالا واقعبینانهتر است ولی ممکن است از رشدِ لازم کم بیاید. روشِ ترکیبی این است که هر دو ساخته شوند و فاصلهشان در یک جلسه با کارشناسها بسته شود.
هدف فروش ماهانه کارشناس را چطور تعیین کنیم؟
از سه عدد شروع کنید: فروشِ همان ماه در سالِ قبل، فرصتهای بازِ کارشناس با احتمالشان، و سهمِ او از هدفِ شرکت. بعد برای فصل، مشتریانِ سپردهشده و تازهواردبودن تعدیل کنید و عدد را پیش از شروعِ ماه به خودِ کارشناس بگویید.
درصد تحقق هدف فروش چطور حساب میشود؟
فروشِ واقعیِ دوره تقسیم بر هدفِ همان دوره، ضرب در ۱۰۰. وسطِ ماه بهتر است پیشبینیِ آخرِ ماه را هم ببینید: فروشِ تا امروز تقسیم بر روزهای گذشته، ضرب در روزهای کلِ ماه. پیش از شروع روشن کنید فروش یعنی فاکتورِ تأییدشده یا پیشفاکتور، با مالیات یا بیمالیات.
در ملل CRM میشود برای هر کارشناس هدف فروش گذاشت؟
بله، در زبانهی «کارشناس × ماه» ی صفحهی «مرور فروش»، مدیرِ شرکت با «ویرایش هدفهای فروش» برای هر همکار و هر ماه مبلغ میگذارد و درصدِ تحقق را میبیند. این صفحه زیرِ «بخش حسابداری» است که در حالِ تکمیل است و در نرمافزار نشانِ «بهزودی» دارد.
«هدف این ماه» در داشبورد کاری من همان هدف فروش است؟
نه. «هدف این ماه» در داشبورد کاری من تعدادِ کارهای بستهشدهی ماه است، نه مبلغِ فروش، و فقط خودِ کاربر آن را میبیند. هدفِ مبلغیِ فروش فقط در «مرور فروش» تعریف میشود.
منابع
تعریفِ دو روشِ بالا به پایین و پایین به بالا از منابعِ زیر برداشته شده است. مثالهای عددیِ این صفحه ساختگیاند.