بازاریابی نمایشگاهی چیست و نتیجهاش کجا ساخته میشود؟
نمایشگاهِ تخصصی رویدادی است که شرکتهای یک صنعت در آن محصول و خدمتشان را نشان میدهند، با مشتری و شریکِ تجاری روبهرو میشوند و بازار و رقبا را از نزدیک میبینند. بازاریابی نمایشگاهی برنامهای است که از این چند روز، فروش بسازد؛ نه فقط «حضور» یا «دیدهشدن».
نکتهی اصلی این است که نمایشگاه خودش کمتر فروش میسازد؛ در فروشِ B2B، خرید معمولاً بعد از چند تماس، جلسه و پیشفاکتور اتفاق میافتد. خروجیِ واقعیِ نمایشگاه فهرستی از گفتوگوهای شروعشده است. اگر این گفتوگوها ادامه پیدا نکنند، پولِ غرفه عملاً صرفِ چاپِ کارتویزیتهای دیگران شده است. پس برنامه را از آخر بچینید: اول بپرسید بعد از نمایشگاه چه کسی، تا کِی و با چه پیامی با سرنخها تماس میگیرد، بعد سراغِ طراحیِ غرفه بروید. این مقاله بخشی از برنامه بازاریابی B2B است و نمایشگاه را یکی از کانالهای آن میبیند.
پیش از نمایشگاه: هدف، دعوت و تقسیمِ کار
بیشترِ کیفیتِ یک نمایشگاه پیش از شروعش تعیین میشود. چهار کار را دستِکم دو سه هفته قبل انجام دهید.
- یک هدفِ شمردنی بنویسید. «حضورِ مؤثر» هدف نیست. هدف چیزی است که بعداً بشود شمرد: مثلاً «۴۰ سرنخِ داغ از کارخانههای استان» یا «۱۰ جلسهی قطعی برای دو هفتهی بعد از نمایشگاه». همین عدد بعداً معیارِ سنجش میشود.
- مشتریِ هدف را تعریف کنید. چه صنعتی، چه اندازهای و چه سمتی برایتان ارزش دارد؟ کارشناسی که بداند دنبالِ «مسئولِ خرید یا مدیرِ فنیِ کارخانههای متوسط» است، وقتش را با بازدیدکنندهای که فقط کاتالوگ جمع میکند تلف نمیکند.
- از قبل دعوت کنید. مشتریانِ فعلی، مشتریانِ قدیمیِ ساکت و سرنخهای نیمهکاره را با شمارهی غرفه و روزهایی که کارشناسِ مسئولشان حضور دارد دعوت کنید. قرارِ از پیش گذاشتهشده، ارزشمندترین گفتوگوی غرفه است. یک پیامکِ کوتاه با نامِ نمایشگاه، سالن و شمارهی غرفه کافی است؛ برای نوشتنش پیامک گروهی به مشتریان را ببینید.
- نقشها و برگهی ثبت را آماده کنید. چه کسی در کدام روز و ساعت در غرفه است، چه کسی مسئولِ جمعکردنِ کارتها در پایانِ هر روز است، و بعد از نمایشگاه هر سرنخ به چه کسی میرسد. یک برگهی ثبتِ ساده هم چاپ کنید: نام، سازمان، سمت، موبایل، «چه خواست؟»، «قدمِ بعدی» و درجه. همین برگه و فهرستِ کارهای پیش، حین و پس از نمایشگاه در چکلیست بازاریابی نمایشگاهی (ورد) آمادهی چاپ است.
حین نمایشگاه: جذب مشتری در غرفه
جذب مشتری در نمایشگاه با معرفیِ محصول شروع نمیشود، با سؤال شروع میشود. بازدیدکنندهای که کنارِ غرفه مکث کرده، هنوز نمیدانید کیست. با یک پرسشِ باز شروع کنید: «در چه زمینهای کار میکنید؟» یا «الان این کار را چطور انجام میدهید؟» و بعد دو سه سؤالِ کوتاه بپرسید تا بفهمید نیاز، اختیارِ تصمیم و زمانِ خریدش چیست. همین سه چیز پایهی ارزیابیِ سرنخ است که در ارزیابی سرنخ با BANT مفصل آمده است.
چند قاعدهی عملی برای غرفه:
- گفتوگو را با قدمِ بعدی تمام کنید. «فردا پیشفاکتور میفرستم»، «هفتهی بعد برای بازدید از کارخانه هماهنگ میکنم». قدمِ بعدیِ مشخص، پیگیری را از تماسِ سرد به ادامهی یک گفتوگو تبدیل میکند.
- همهچیز را همان لحظه بنویسید. بعد از گفتوگوی دهم، گفتوگوی دوم یادتان نمیماند. پشتِ کارت یا روی برگهی ثبت، در یک خط.
- با هر کسی به یک اندازه وقت نگذارید. دانشجو، رقیب و فروشندهی دیگر هم به غرفه میآیند. محترمانه کوتاهش کنید و وقت را برای کسی نگه دارید که با تعریفِ مشتریِ هدف میخواند.
- به اعتراضها گوش بدهید. نمایشگاه بهترین جا برای شنیدنِ «گران است» و «فلانی ارزانتر میدهد» است. آنها را بنویسید؛ پاسخِ درست در پیگیری داده میشود. برای آمادهشدن، پاسخ به اعتراضات مشتری را بخوانید.
ثبتِ کارتویزیتها: همان شب، با یادداشت و درجه
کارتویزیت بهتنهایی سرنخ نیست؛ یک نام و شماره است. چیزی که آن را سرنخ میکند، زمینه است: این شخص چه خواست و قرار است چه اتفاقی بیفتد. پس هر شب پیش از ترکِ نمایشگاه، کارتهای همان روز را مرور کنید و کنارِ هرکدام سه چیز بنویسید:
- نیاز یا پرسش: در یک جمله، به زبانِ خودِ بازدیدکننده.
- قدمِ بعدی: همان قولی که در غرفه داده شد.
- درجه: «الف» برای کسی که نیازِ روشن و زمانِ نزدیک دارد، «ب» برای علاقهمندِ بیعجله، «ج» برای کسی که فقط کاتالوگ برداشت.
بعد کارتها را در یک جای مشترک ثبت کنید، نه در کشوی میزِ کسی. برای همهی آنها یک «منبعِ» یکسان بگذارید، مثلاً «نمایشگاه صنعت ۱۴۰۵»؛ اگر یکی بنویسد «نمایشگاه»، دیگری «غرفه» و سومی هیچ، چند ماه بعد هیچ گزارشی نمیتواند بگوید این نمایشگاه چند مشتری آورد. پیش از ثبت، تکراریها را هم بگردید: بازدیدکنندهای که مشتریِ فعلیِ شماست نباید پروندهی دوم بگیرد. اگر کارتها زیاد است، تایپشان در یک فایلِ اکسل و ورودِ گروهی سریعتر است؛ نکتههای آمادهکردنِ فایل در فایل اکسل مشتریان آمده است. مرحلههای بعدیِ کار با سرنخ، از ثبت تا تبدیل، در مدیریت سرنخ فروش شرح داده شده است.
پس از نمایشگاه: پیگیری سرنخ در ۴۸ ساعت
«۴۸ ساعت» عددی پژوهشی نیست؛ قاعدهای سرانگشتی است که به یک واقعیتِ ساده تکیه دارد: بازدیدکننده در چند روزِ نمایشگاه با دهها غرفه حرف زده و هر روز که میگذرد، شما را کمتر از بقیه جدا میکند. پژوهشهایی که دربارهی سرنخهای آنلاین انجام شده هم نشان دادهاند پاسخِ زود اهمیت دارد و بسیاری از شرکتها دیر پاسخ میدهند. برای نمایشگاه، معنیِ عملیِ این قاعده این است که سرنخهای «الف» در یکی دو روزِ کاریِ پس از پایانِ نمایشگاه — و اگر ممکن است همان شب — تماس بگیرند.
یک ترتیبِ ساده برای روزهای بعد از نمایشگاه:
- روزِ اول و دوم: تماسِ تلفنی با همهی سرنخهای «الف» بهدستِ همان کسی که در غرفه با آنها حرف زده. پیامِ تماس به گفتوگوی غرفه اشاره کند: «در غرفه دربارهی تحویلِ سریع پرسیدید؛ پیشفاکتور را آماده کردهام.» نکتههای این تماس در فروش تلفنی آمده است.
- روزِ دوم و سوم: یک پیامکِ کوتاهِ تشکر برای همهی سرنخها، با نامِ کارشناس و شمارهی مستقیمش. پیامکِ همهگیر جای تماسِ «الف»ها را نمیگیرد.
- هفتهی اول: تماس با سرنخهای «ب» و فرستادنِ همان چیزی که قول داده شده بود: کاتالوگ، نمونه یا پیشفاکتور.
- بعد از آن: برای هر سرنخی که هنوز باز است، تاریخِ پیگیریِ بعدی ثبت شود. سرنخِ بیتاریخ فراموش میشود؛ روشهای ادامهدادن بیمزاحمت در پیگیری مشتری آمده است.
سرنخهای «ج» را دور نریزید. آنها شاید امسال خرید نکنند، ولی در فهرستِ پیامک و دعوتِ نمایشگاهِ بعد جا دارند. اگر تماسی به گفتوگو نرسید، با خودتان صادق باشید که حالا یک تماس سرد است و همانطور با آن رفتار کنید.
سنجشِ نتیجه با یک مثالِ عددی
نمایشگاه را با دو عدد بسنجید: هزینه برای هر سرنخ و هزینه برای هر مشتریِ تازه. مثالِ زیر ساختگی است و فقط روشِ محاسبه را نشان میدهد.
| مورد | مقدار (ساختگی) |
|---|---|
| هزینهی کلِ نمایشگاه (غرفه، چاپ، رفتوآمد، وقتِ کارشناسها) | ۶۰۰ میلیون ریال |
| سرنخهای «الف» / «ب» / «ج» | ۴۰ / ۸۰ / ۱۲۰ |
| کلِ سرنخها | ۲۴۰ |
| هزینه برای هر سرنخ (۶۰۰ ÷ ۲۴۰) | ۲٫۵ میلیون ریال |
| مشتریِ تازه پس از چهار ماه | ۸ |
| هزینه برای هر مشتریِ تازه (۶۰۰ ÷ ۸) | ۷۵ میلیون ریال |
عددِ «هزینه برای هر مشتری» بهتنهایی خوب یا بد نیست؛ باید با کانالهای دیگرِ همان شرکت و با سودِ فروش به همان مشتریها مقایسه شود. روشِ مقایسهی منصفانهی کانالها در سنجش کانال جذب مشتری آمده است. دو نکته را فراموش نکنید: بازهی سنجش را به اندازهی چرخهی فروشِ خودتان بگیرید (برای خریدهای سنگین شاید شش ماه یا بیشتر)، و خریدِ تازهی مشتریانِ فعلی را که در غرفه دیدید جدا بشمارید تا عدد بادکرده نشود.
اشتباههای رایج
- نبودنِ مسئولِ پیگیری. «بعد از نمایشگاه تقسیم میکنیم» یعنی یک هفته تأخیر. پیش از نمایشگاه معلوم کنید هر سرنخ به چه کسی میرسد.
- کارت بییادداشت. کارتِ خالی در پیگیری یک تماسِ سرد است و گفتوگوی غرفه هدر رفته.
- منبعِ نامنظم. بدونِ نامِ یکسانِ نمایشگاه، هیچوقت نمیفهمید ارزشِ آمدن داشت یا نه.
- همه را یکجور پیگیریکردن. یک پیامکِ همگانی برای ۲۴۰ نفر و تمام. «الف»ها تماسِ شخصی میخواهند.
- قضاوت در هفتهی اول. اگر چرخهی فروشتان چند ماهه است، در هفتهی اول نمیشود گفت نمایشگاه شکست خورد یا موفق شد.
پیگیریِ نمایشگاه بخشی از مهارتِ عمومیِ فروش است؛ برای دیدنِ تصویرِ بزرگتر، تکنیکهای فروش و فروش B2B را ببینید.
بازاریابی نمایشگاهی در ملل CRM
ملل CRM ابزارِ ویژهی نمایشگاه ندارد، ولی همان کارهایی را که بالا گفته شد با بخشهای معمولِ خودش انجام میدهد:
- منبعِ یکسان: مدیرِ شرکت در «تنظیمات» ← «فهرستهای پایه» با دکمهی «اضافه کردن نحوه آشنایی» نامِ نمایشگاه را یک گزینه میکند و در فرمِ شخص، فیلدِ «نحوه آشنایی» همان را میگیرد. فرم با «ذخیره اطلاعات» ثبت میشود.
- ورودِ گروهیِ کارتها: در صفحهی «پشتیبانگیری و بازگردانی اطلاعات» (فقط برای مدیرِ اصلیِ شرکت، یعنی ادمینِ سطحِ ۱) مخاطبین با فایلِ اکسل وارد میشوند؛ اگر «نحوه آشنایی» ی فایل در فهرست نباشد، خودکار ساخته میشود.
- ثبت با صدا همان شب: با دکمهی شناورِ «ثبتِ کار با صدا» میشود گفت «یه آقایی به نام … رو معرفی کن با شماره …» تا فرمِ مخاطبِ تازه پر شود؛ تا خودتان تأیید نکنید چیزی ذخیره نمیشود، و اگر همان شخص (با همان شمارهموبایل) از قبل ثبت شده باشد، پروندهی تکراری ساخته نمیشود. توضیحِ بیشتر در ثبت پیگیری با صدا.
- تاریخِ پیگیری: در «ثبت مکالمه» فیلدهای «تاریخ پیگیری بعدی» و «پیگیری بعدی — ساعت» هست و سرِ ساعتِ پیگیری به همکار یادآوری میشود.
- فهرستِ همان نمایشگاه: در فهرستِ مشتریان، فیلترهای «نحوه آشنایی» و «تاریخ ثبت» (مثلاً ۷ روزِ اخیر) سرنخهای همان نمایشگاه را جدا میکنند و با دکمهی «ارسال پیامک به این فهرست» (برای ادمین یا همکاری که اجازهی ارسالِ گروهی دارد) میشود به همهشان پیامکِ تشکر داد (اگر پنلِ پیامکِ شرکت تنظیم شده باشد).
پرسشهای متداول دربارهی بازاریابی نمایشگاهی
چرا پیگیری سرنخ نمایشگاه باید در ۴۸ ساعت انجام شود؟
۴۸ ساعت قاعدهای سرانگشتی است، نه عددی علمی. بازدیدکننده در چند روزِ نمایشگاه با دهها غرفه حرف میزند و هرچه بگذرد، چهره و گفتوگوی شما را کمتر به یاد میآورد. تماس در یکی دو روزِ کاری، وقتی گفتوگو هنوز تازه است، شانسِ ادامهی آن را بیشتر میکند.
روی کارت ویزیت نمایشگاه چه چیزی بنویسیم؟
همان لحظه پشتِ کارت یا در برگهی ثبت سه چیز بنویسید: چه پرسید یا چه نیازی گفت، قدمِ بعدیِ قولدادهشده (کاتالوگ، پیشفاکتور، جلسه) و درجهی داغی (الف، ب یا ج). کارتی که فقط نام و شماره دارد، دو هفته بعد یک نامِ بیزمینه است.
نتیجهی بازاریابی نمایشگاهی را چطور بسنجیم؟
همهی سرنخها را با یک منبعِ یکسان (مثلاً نامِ همان نمایشگاه) ثبت کنید و چند ماه بعد بشمارید چند نفر مشتری شدند و چقدر خریدند. هزینهی کلِ نمایشگاه تقسیم بر تعدادِ سرنخ، و تقسیم بر تعدادِ مشتریِ تازه، دو عددِ ساده و قابلِ مقایسه میدهد.
ملل CRM کارت ویزیت را با عکس میخواند؟
نه. خواندنِ خودکارِ کارتویزیت از روی عکس ساخته نشده است. کارتها را میشود دستی در فرمِ شخص، با «ثبتِ کار با صدا»، یا گروهی با فایلِ اکسل وارد کرد و برای همه «نحوه آشنایی» را نامِ همان نمایشگاه گذاشت.