نرمافزار خزانهداری چیست و چه مسئلهای را حل میکند؟
خزانهداری یعنی نگهداریِ حسابِ خودِ پول: نقدی که در صندوق است، ماندهای که در هر حسابِ بانکی است، چکهایی که گرفتهایم و هنوز وصول نشدهاند، و چکهایی که دادهایم و هنوز از حساب کم نشدهاند. نرمافزارِ خزانهداری هر ورود و خروجِ پول را یک سندِ شمارهدار میکند و از جمعِ همین سندها موجودیِ هر صندوق و هر حساب را میسازد.
فرقش با حسابداری در زاویهی نگاه است. حسابداری میپرسد «این مبلغ به کدام حساب خورد؟» و خزانهداری میپرسد «این پول الان کجاست؟». هر دو لازماند و بهترین حالت این است که هر عملیاتِ خزانه خودش سندِ حسابداری بسازد تا دو دفتر از هم فاصله نگیرند. اگر مرزِ CRM، حسابداری و ERP برایتان روشن نیست، تفاوت CRM، ERP و نرمافزار حسابداری را بخوانید.
یک نرم افزار خزانه داری باید دستِکم به این پرسشها بیدرنگ جواب دهد:
- موجودیِ هر صندوق و هر حسابِ بانکی تا امروز چقدر است؟
- کدام چکهای دریافتی نزدِ ما هستند، کدام به بانک رفتهاند و کدام برگشت خوردهاند؟
- چکهای صادرهی پاسنشده تا هفتهی بعد چقدرند و حساب کششِ آنها را دارد؟
- این رسید کدام فاکتور را بسته و کدام مبلغ هنوز به هیچ فاکتوری نخورده است؟
- ماندهی هر مشتری و تأمینکننده چقدر است؟
مدیریت صندوق و بانک: موجودی از کجا میآید
موجودیِ صندوق را نباید جایی تایپ کرد؛ باید از سندها محاسبه شود. یعنی ماندهی اول دوره، بهاضافهی دریافتها، منهای پرداختها، بهعلاوه یا منهای انتقالها. وقتی موجودی عددی دستی باشد، هیچکس نمیتواند بگوید اختلافش از کجا آمده. نمونهی ساختگیِ یک صندوق در یک ماه:
| ردیف (نمونهی ساختگی) | افزایش (میلیون ریال) | کاهش (میلیون ریال) | مانده |
|---|---|---|---|
| ماندهی اول دوره | ۲۰ | — | ۲۰ |
| دریافتهای نقد از مشتریان | ۳۵ | — | ۵۵ |
| پرداختهای نقد | — | ۱۵ | ۴۰ |
| واریزِ نقدِ صندوق به بانک | — | ۲۵ | ۱۵ |
اگر شمارشِ پولِ صندوق در پایانِ روز عددی جز ۱۵ میلیون ریال بدهد، اختلاف یا سندِ جامانده است یا پولِ جابهجاشده. اگر صندوقِ کوچکی برای خرجهای روزانه دارید، چرخهی دادن، خرج و تسویهاش را در تنخواه گردان ببینید. همین منطق برای بانک هم هست، با یک تفاوتِ مهم: بانک دو موجودی دارد. موجودیِ دفتری همان چیزی است که سندها میگویند، و موجودیِ پس از چکهای در راه همان منهای چکهایی که دادهایم و هنوز پاس نشدهاند. نمونهی ساختگی: موجودیِ دفتری ۸۰ میلیون ریال و چکهای صادرهی پاسنشده ۹۵ میلیون ریال، یعنی منفیِ ۱۵ میلیون ریال؛ حساب امروز خوب به نظر میرسد، ولی اگر پولی نرسد چکی برگشت میخورد.
رسید دریافت و اعلامیه پرداخت
هر پولی که میآید یک رسید دریافت است و هر پولی که میرود یک اعلامیه پرداخت. هر کدام شمارهی پیاپیِ خودش را دارد و میتواند ترکیبی باشد: مشتری بخشی را نقد، بخشی را با چک و بخشی را با حواله یا کارتخوان میپردازد. اگر اینها سه سندِ جدا شوند، معلوم نیست کدام بخش به کدام فاکتور مربوط است.
بخشِ دوم و مهمترِ رسید، تخصیص است: این پول کدام سررسید یا فاکتور را میبندد. مبلغی که به هیچ فاکتوری نخورده نباید گم شود؛ باید بهعنوانِ پیشدریافت بماند و بعداً به فاکتور بنشیند. همین در پرداخت هم هست و پیشپرداخت نام میگیرد. بدونِ تخصیص، ماندهی کلِ مشتری درست است ولی نمیدانید کدام فاکتورش باز مانده. اگر مسئلهی اصلیِ شما سررسید و قسطِ مشتری است، پیگیری چک و اقساط مشتری همین را جداگانه شرح میدهد و CRM با فاکتور و وصول اتصالش به فروش را.
دو جزئیاتِ کوچک ولی پردردسر: تخفیفِ هنگامِ وصول (مشتری مبلغی کمتر میدهد و بقیه بخشیده میشود) باید مثلِ پول بدهی را ببندد، وگرنه یک ماندهی کوچکِ ابدی روی پرونده میماند؛ و کارمزدِ بانک باید جدا از مبلغِ پرداخت ثبت شود تا هم هزینه دیده شود و هم مبلغِ پرداختی به طرف درست بماند.
دسته چک و چرخهی چک
چک در خزانهداری یک «وضعیت» است، نه یک عدد. چکِ دریافتی ممکن است نزدِ صندوق باشد، به بانک واگذار شده باشد، پاس شده، برگشت خورده، نقد شده، به تأمینکننده داده شده (خرجِ چک) یا به صاحبش پس داده شده باشد. نرمافزاری که فقط «وصول شد / نشد» را میشناسد، در اولین برگشتِ چک یا خرجِ چکِ مشتری کم میآورد. گامبهگامِ این وضعیتها را در راهنمای عملیات چک و ثبتِ وصول را در راهنمای وصول چک و قسط آوردهایم. اگر چکِ مشتری برگشت خورد، گامهای بعدی در چک برگشتی مشتری آمده است.
سمتِ دیگر، چکهایی است که خودمان میدهیم. دسته چک را باید در نرمافزار تعریف کرد: حساب، شمارهی اولین برگ و تعداد برگ. از آن به بعد سه چیز خودکار میشود: شمارهی برگِ بعدی پیشنهاد میشود، شمارهی تکراری یا بیرون از دستهچک گرفته میشود، و میبینید چند برگ باقی مانده. برگِ پاره یا گمشده هم باید با دلیل باطل شود، نه اینکه بیصدا از شمارهگذاری جا بیفتد.
چکِ تضمینی را هم جدا ببینید. این چک پول نیست و نباید در موجودی یا تسویهی فاکتور بیاید؛ فقط باید ثبت شود که نزدِ ماست و روزی پس داده میشود.
کارتخوان و انتقال بین حسابها
پولی که با کارتخوان گرفته میشود معمولاً همان لحظه در حساب نیست. برای همین بهتر است هر دستگاه یک حسابِ واسطِ خودش را داشته باشد: دریافتهای کارتخوانی رویش جمع شوند و با واریزِ بانک تسویه شوند. اگر این واسطه نباشد، دریافتهای کارتخوانی یا دو بار شمرده میشوند یا اصلاً دیده نمیشوند. شمارهی ترمینال را هم کنارِ نامِ دستگاه نگه دارید تا در صورتحسابِ بانک قابلِ پیدا کردن باشد.
انتقال وجه بینِ صندوق و بانک یا بینِ دو حساب، دریافت یا پرداخت نیست؛ پول از جیبی به جیبِ دیگرِ خودمان رفته است. اگر آن را به شکلِ یک پرداخت و یک رسیدِ جدا ثبت کنید، دو سند دارید که باید همیشه با هم بمانند و با حذفِ یکی، دیگری یتیم میشود. بهتر است انتقال یک سند باشد با مبدأ، مقصد، مبلغ و کارمزد.
اشتباههای رایج در خزانهداری
- موجودیِ دستی: کسی آخرِ هفته موجودیِ صندوق را در یک خانهی اکسل مینویسد و سندها جدا ثبت میشوند؛ اختلاف هیچوقت ردیابی نمیشود.
- حذفِ سند بهجای برگشت: چکِ برگشتی را پاک میکنند بهجای اینکه «برگشت خورد» ثبت کنند؛ تاریخچه از بین میرود و طلبِ مشتری بیصدا صفر میشود.
- تسویهی زودهنگام با چک: فاکتور با گرفتنِ چک بسته میشود و اگر چک برگشت بخورد، کسی یادش نیست فاکتور را باز کند. باید تصمیم بگیرید فاکتور با ثبتِ چک بسته شود یا با پاسشدنِ آن.
- پیشدریافتِ گمشده: پولی که پیش از فاکتور آمده در هیچجا دیده نمیشود و بعداً دوباره از مشتری مطالبه میشود.
- نادیدهگرفتنِ چکهای در راه: فقط موجودیِ دفتری دیده میشود و چکِ صادرهای برگشت میخورد که با یک نگاه به سررسیدها پیشبینیپذیر بود. برای اینکه این سررسیدها را به یک پیشبینیِ هفتهبههفتهی موجودی تبدیل کنید، مدیریت نقدینگی را بخوانید.
- شروعِ بیماندهی اول دوره: نرمافزار از صفر شروع میشود و چکهای بازِ قبلی و طلب و بدهیِ قدیمی وارد نمیشوند؛ از روزِ اول هیچ عددی با واقعیت نمیخواند.
پایانِ سال هم لحظهی حساسی است: ماندهی صندوق و بانک باید به سالِ بعد منتقل شود و اگر سندی از سالِ قبل عوض شد، این انتقال دوباره حساب شود. کارهای پیش از بستنِ دفاتر را در راهنمای بستن سال مالی آوردهایم.
چکلیست انتخاب نرمافزار خزانهداری
- موجودیِ صندوق و بانک از سندها محاسبه میشود یا دستی وارد میشود؟
- یک رسید یا پرداخت میتواند همزمان نقد، چک، حواله و کارتخوان داشته باشد؟
- رسید به سررسیدِ فاکتور تخصیص میخورد و مازادش پیشدریافت میماند؟
- چکِ دریافتی همهی وضعیتها را دارد: واگذاری، پاس، برگشت، نقد کردن، خرج و استرداد؟ و تاریخچهی هر چک دیده میشود؟
- دستهچک تعریف میشود، برگِ بعدی پیشنهاد میشود و شمارهی تکراری رد میشود؟
- موجودیِ پس از چکهای در راه و یادآورِ سررسیدِ چکهای صادره هست؟
- چکِ تضمینی از موجودی و تسویه جدا نگه داشته میشود؟
- انتقال بینِ حسابها یک سند است و کارمزد جدا دارد؟
- هر عملیات سندِ حسابداری میسازد؟
- ماندهی اول دوره، چکهای بازِ قبلی و طلب و بدهیِ قدیمی وارد میشوند؟
- مغایرتگیریِ بانکی و تسویهی کارتخوان چطور انجام میشود؟
چکلیستِ کلیتر برای انتخابِ نرمافزار در چکلیست انتخاب CRM آمده است.
خزانهداری در ملل CRM و آنچه ساخته نشده
تعریفها (صندوقها، کارتخوانها، دستهچکها، تنظیمات، اول و پایانِ دوره) فقط با مدیرِ شرکت است. رسیدها، پرداختها و چکها با اجازهی «دیدن»ِ فاکتورها دیده میشوند و ثبت و حذفشان با «ویرایش» و «حذف»ِ فاکتورهاست؛ «صدور سند حسابداری» با مدیر یا دارندهی «ویرایش»ِ اسنادِ حسابداری است. «مرور عملیات بانکی» و کارتِ موجودیِ حسابها در «چکهای صادره» فقط برای مدیر و دارندهی «دیدن»ِ اسنادِ حسابداری است. در «جستجوی چک» دارندهی «دیدنِ همهی مشتریان» هم همهی چکها را میبیند و بقیه فقط چکهای خودشان را. چیدنِ اجازهها در راهنمای دسترسی همکاران آمده است.
- صندوق: در «صندوقها» با دکمهی «صندوق جدید» نام، ماندهی اول دوره و تاریخ ثبت میشود و ستونِ «موجودی» از دریافتها، چکهای نقدشده، انتقالها و پرداختهای نقد محاسبه میشود. اگر صندوقی نسازید، اولین دریافتِ نقدی خودش «صندوق اصلی» را میسازد.
- کارتخوان: در «دستگاههای کارتخوان» با «کارتخوان جدید»، «شماره ترمینال» و «حساب بانکی» اجباریاند و ستونِ «موجودیِ تسویهنشده» ماندهی اول دوره بهاضافهی دریافتهای کارتخوانیِ رسیدهاست.
- دستهچک: در «دستهچکها» با «دستهچک جدید» شمارهی اولین برگ و تعداد برگ تعریف میشود؛ جدول «استفادهشده»، «باطل»، «باقیمانده» و «برگ بعدی» را نشان میدهد و «ابطال برگ» با «شماره برگ» و «دلیل» برگِ خراب را باطل میکند.
- تنظیمات خزانه: «کنترل دستهچک» (بدون کنترل، هشدار، جلوگیری)، اینکه چک «هنگام ثبت چک» یا «هنگام وصول چک» سررسید را تسویه کند، صدورِ خودکارِ سند، هشدارِ موجودیِ منفیِ بانک و چند روز یادآوری پیش از سررسیدِ چکِ پرداختی (پیشفرض ۳).
- رسید دریافت: در «رسیدهای دریافت» با «رسید دریافت جدید»، کارتهای «نقد»، «چک» (با کد صیادی و تیکِ تضمینی)، «حواله» و «کارتخوان»؛ بخشِ «سررسیدهای فاکتور» با «تقسیم خودکار» از قدیمیترین سررسید پر میکند و مازاد پیشدریافت میماند. دکمهها «ذخیره رسید» و «صدور سند حسابداری».
- اعلامیه پرداخت: در «اعلامیههای پرداخت» با «اعلامیه پرداخت جدید»، کارتهای «نقد»، «چک صادره» (برگِ بعدیِ دستهچک پیشپر میشود)، «خرج چک دریافتی»، «حواله» با کارمزد و «فاکتورهای خرید»؛ دکمهی «ذخیره پرداخت». شمارهی چکِ تکراری در همان حساب همیشه رد میشود.
- انتقال وجه: صفحهی «انتقال وجه» با «مبدأ»، «مقصد»، «مبلغ»، «کارمزد» و «شماره پیگیری» و دکمهی «ثبت انتقال»؛ یک سند است و رسیدِ جفت ندارد.
- چک: «عملیات چک» چهار دکمهی «واگذار به بانک»، «پاس شد»، «برگشت خورد» و «نقد کردن» دارد و «چاپ برگهی واگذاری» برای تحویل به شعبه. «چکهای صادره» برای مدیر و دارندهی دیدنِ اسنادِ حسابداری کارتی با دو ستونِ «موجودی دفتری» و «موجودی پس از چکهای در راه» دارد و پاس را با «ثبت پاس» ثبت میکند. «استرداد چک» پسدادن و پسگرفتنِ چک را با «ثبت استرداد» یک سندِ شمارهدار میکند و «جستجوی چک» با کلیک روی هر ردیف کارتِ «تاریخچهی چک» را باز میکند.
- مرور: «مرور عملیات بانکی» هشت کارت دارد (از «موجودی بانکها» تا «تعهدات پرداختنی») و زبانههای «گردش حساب بانکی»، «گردش صندوق»، «سررسید چکها» و «ریز دریافتها و پرداختها»، با «چاپ»، «خروجی اکسل» و «اکسلِ کارتها».
- طرفحساب: «تسویه حساب طرف مقابل» پیشدریافتِ تخصیصنشده را با «تسویه جدید» و «ثبت تسویه» به فاکتور مینشاند و «ماندهی طرفحسابها» با دکمهی «صورتحساب» به صورتحسابِ هر طرف میرود که کارتهای «مانده در CRM» و «ماندهی دفتر» را کنارِ هم دارد.
- وصول در میدان: «لیستهای وصول» را مدیرِ شرکت با «لیست وصول جدید» و «ثبت لیست وصول» برای یک وصولکننده میسازد؛ وصولکننده در «لیستهای وصول من» نتیجه را ثبت میکند و «وصول شد» یا «جزئی» خودکار رسید دریافت میسازد.
- اول و پایانِ دوره: «عملیات اول دوره» ماندهی بانک، صندوق، کارتخوان، مشتریان، تأمینکنندگان و چکهای باز را میگیرد (ماندهی طرفها را ردیفبهردیف با «افزودن ردیف» و «ذخیره» یا با ورود از اکسل وارد میکنید؛ در اکسل اول «خشکاجرا» و بعد «اعمال») و «ساخت سند افتتاحیه» دارد؛ «پایان سال خزانه» با «محاسبه و انتقال به سال بعد» مانده را به سالِ بعد میبرد و «بازمحاسبه» برای سندی است که بعداً عوض شده.
و اینها چیزهاییاند که در خزانهداریِ ملل CRM امروز ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| تسویهی کارتخوان با بانک | ساخته نشده | ستونِ «موجودیِ تسویهنشده» دریافتهای هر دستگاه را جمع نشان میدهد |
| مغایرتگیریِ بانکی و ورودِ صورتحسابِ بانک | ساخته نشده | «گردش حساب بانکی» را با صورتحساب دستی تطبیق دهید؛ «شماره پیگیری» ی حواله و انتقال کمک میکند |
| چاپ روی برگِ چک | ساخته نشده | چک دستی نوشته میشود؛ فقط «چاپ برگهی واگذاری» برای تحویل به بانک هست |
| اتصال به سامانهی صیاد | ساخته نشده | کد صیادی ۱۶ رقمی فقط ثبت و جستوجو میشود |
| اتصال مستقیم به بانک | ساخته نشده | موجودی از سندهای ثبتشده در نرمافزار ساخته میشود |
اگر حسابداری و خزانه را کنارِ فروش میخواهید، نرمافزار حسابداری همراه CRM را بخوانید؛ فهرستِ کاملِ بخشها در امکانات ملل CRM است و اگر مسئلهتان بیشتر اعتبارِ مشتری است تا خودِ پول، اعتبارسنجی مشتری نقطهی شروعِ بهتری است.
پرسشهای متداول دربارهی نرمافزار خزانهداری
نرم افزار خزانه داری با نرم افزار حسابداری چه فرقی دارد؟
حسابداری حسابها و سندها را نگه میدارد؛ خزانهداری خودِ پول و اسنادِ پولی را: کدام صندوق چقدر دارد، کدام چک کجاست و کدام رسید کدام فاکتور را بسته است. در نرمافزارِ خوب، هر عملیاتِ خزانه سندِ حسابداریِ خودش را میسازد تا این دو از هم جدا نیفتند.
چرا موجودی بانک در نرم افزار با موجودی واقعی حساب فرق دارد؟
معمولاً بهخاطرِ چکهایی که صادر شده ولی هنوز پاس نشده، کارمزدهایی که ثبت نشده، یا واریزهایی که کسی برایشان رسید نزده است. برای همین باید موجودیِ دفتری را کنارِ موجودیِ پس از چکهای در راه دید و صورتحسابِ بانک را دورهای با دفتر تطبیق داد.
دسته چک را چرا باید در نرم افزار تعریف کرد؟
تا شمارهی برگِ بعدی خودکار پیشنهاد شود، شمارهی تکراری یا بیرون از دستهچک گرفته شود و برگِ پاره یا گمشده با دلیل باطل شود. بدونِ آن، فقط با شمردنِ تهبرگها میفهمید چند برگ باقی مانده است.
ملل CRM مغایرت گیری بانکی و تسویه کارتخوان دارد؟
نه. صفحهی مغایرتگیریِ بانکی و ورودِ صورتحسابِ بانک ساخته نشده و تسویهی کارتخوان هم ساخته نشده است. «شماره پیگیری» ی حواله و انتقال برای تطبیقِ دستی کمک میکند و کارتخوانها «موجودیِ تسویهنشده» را نشان میدهند.
خزانه داری ملل CRM آماده استفاده است؟
صفحههای خزانه ساخته شدهاند ولی زیرِ «بخش حسابداری» هستند که در نرمافزار با نشانِ «بهزودی» دیده میشود و هنوز برای استفادهی مشتری آماده اعلام نشده است. اگر این بخش برایتان حیاتی است، پیش از تصمیم وضعش را از ما بپرسید.