مسئله: دو نرمافزار، دو حقیقت
در بیشترِ شرکتهای کوچک و متوسط، فروش و حسابداری دو دنیای جدا دارند. تیمِ فروش مشتری، تماس و پیشفاکتور را در یک جا نگه میدارد و واحدِ مالی فاکتور، دریافت و سند را در جای دیگر. تا وقتی حجمِ کار کم است، این جدایی با چند تماسِ تلفنی و یک فایلِ اکسل جمع میشود. ولی با رشدِ شرکت، سه مشکل پیدا میشود که هر روز تکرار میشوند:
- ورودِ دوباره: هر فاکتور دو بار تایپ میشود و هر بار احتمالِ اشتباه در مبلغ، تاریخ یا نامِ طرفحساب هست.
- دو نامِ متفاوت برای یک مشتری: در CRM «شرکتِ الف» است و در حسابداری «الف و شرکا»؛ گزارشِ فروشِ هر مشتری دیگر با دفتر نمیخواند.
- ماندهی کهنه: فروشنده نمیداند مشتری چقدر بدهکار است یا کدام سررسیدش گذشته، و سفارشِ تازه را روی بدهیِ قبلی میگیرد.
نتیجه این است که هر طرف «حقیقتِ» خودش را دارد و جلسهی آخرِ ماه صرفِ پیداکردنِ اختلاف میشود، نه تصمیمگیری. اینکه اصلاً به CRM نیاز دارید، به نرمافزارِ حسابداری یا به ERP، پرسشِ جدایی است که در تفاوت CRM، ERP و نرمافزار حسابداری جواب دادهایم. این مقاله فرض میکند به هر دو نیاز دارید و میخواهید بدانید وصلبودنشان چه چیزی را عوض میکند.
حسابداری یکپارچه با فروش یعنی چه؟
یکپارچگی یعنی یک رویدادِ تجاری فقط یک بار ثبت شود و هر واحد نمای خودش را از همان داده بگیرد. سه نشانه دارد:
- یک طرفحساب: مشتریای که فروشنده ساخته، همان طرفحسابی است که در سند مینشیند؛ نه کپیِ آن.
- سند از سندِ تجاری: فاکتور، رسیدِ دریافت یا برگشت از فروش، سندِ حسابداریاش را میسازد و حسابدار بهجای تایپ، بررسی میکند.
- مانده در محلِ کار: فروشنده مانده و سررسیدهای مشتری را روی همان پروندهای میبیند که تماس و پیگیری را ثبت میکند.
یک مثالِ ساختگی: فاکتوری با جمعِ کالای ۱۰۰ میلیون ریال و ۱۰ میلیون ریال مالیات بر ارزش افزوده، در حالتِ یکپارچه یک سند با سه ردیف میسازد: حسابهای دریافتنی با تفصیلیِ همان مشتری ۱۱۰ میلیون بدهکار، فروش کالا ۱۰۰ میلیون بستانکار و مالیات ۱۰ میلیون بستانکار. جمعِ بدهکار و بستانکار برابر است و هیچکس عددی را دوباره تایپ نکرده.
نکتهی مهم این است که یکپارچگی نقشِ حسابدار را حذف نمیکند. سندِ خودکار باید قابلِ بررسی باشد و تا حسابدار تأییدش نکرده، قطعی نشود. نرمافزاری که سند را بیصدا و قطعی میزند، خطای فروش را مستقیم به دفاتر میبرد.
کدینگ حساب و حساب تفصیلی
کدینگ حساب درختی است که میگوید هر ریال کجا ثبت شود. معمولاً چهار سطح دارد: گروه (مثلاً داراییهای جاری)، کل، معین (مثلاً حسابهای دریافتنی تجاری) و تفصیلی. وقتی حسابداری به فروش وصل میشود، کدینگ یک وظیفهی دیگر هم پیدا میکند: باید جای طرفحسابها را طوری باز کند که هر مشتریِ تازه بیدخالتِ دستی جا بیفتد.
اینجا دو راه هست. در راهِ قدیمی، برای هر مشتری زیرِ معینِ دریافتنی یک حسابِ تفصیلی ساخته میشود؛ با هزار مشتری هزار حساب، و اگر همان مشتری پیشپرداخت هم بدهد باید زیرِ معینِ دیگری دوباره ساخته شود. در راهِ دوم، که به آن تفصیلی شناور میگویند، فهرستِ طرفحسابها جدا از درخت نگه داشته میشود و در ردیفِ سند کنارِ هر معینی که تفصیلی میپذیرد انتخاب میشود. مشتری یک بار وجود دارد و در دریافتنی، پیشدریافت یا اسنادِ دریافتنی همان یک تفصیلی است.
چند قاعده که کدینگ را در طولِ زمان سالم نگه میدارد:
- کدِ فرزند با کدِ والد شروع شود تا از خودِ عدد معلوم باشد هر حساب کجای درخت است.
- حسابی که سند خورده را حذف نکنید؛ غیرفعالش کنید تا سابقهاش در تراز بماند.
- مرکزِ هزینه یا پروژه را با تفصیلی دنبال کنید، نه با ساختنِ معینِ تازه برای هر واحد.
- برای هر حساب ماهیت (بدهکار یا بستانکار) را مشخص کنید تا ماندهی خلافِ ماهیت زود دیده شود.
سند حسابداری: از کجا میآید و کِی قطعی میشود
در نرمافزارِ یکپارچه بیشترِ سندها از سندهای تجاری میآیند و سندِ دستی برای موارد خاص میماند: اصلاح، جابهجاییِ مانده، یا ثبتی که سندِ تجاری ندارد. دو چیز این جریان را قابلِ اعتماد میکند.
نگاشتِ حسابها. نرمافزار باید بداند «فروش کالا»، «صندوق» یا «مالیات فروش» در کدینگِ شما کدام حساب است. این نگاشت یک بار و آگاهانه تنظیم میشود؛ اگر نرمافزار حساب را حدس بزند، اشتباهش در صدها سند تکرار میشود.
چرخهی وضعیت. سند معمولاً «موقت» به دنیا میآید، حسابدار بررسیاش میکند و در پایانِ دوره «دائم» میشود. سندِ دائم دیگر ویرایش نمیشود و فاکتورِ پشتش هم نباید بیصدا عوض شود. اگر نرمافزار اجازه دهد فاکتورِ سنددار بعد از قطعیشدنِ سند ویرایش شود، تراز و فاکتور از هم جدا میافتند.
پایانِ سال هم ادامهی همین چرخه است: بستنِ حسابهای سود و زیانی، سندِ اختتامیه و سندِ افتتاحیهی سالِ بعد. کنترلهای پیش از این کار را در راهنمای بستن سال مالی آوردهایم و اینجا تکرار نمیکنیم.
ارز، نرخ تاریخدار و تسعیر ارز
اگر شرکت واردات، صادرات یا حسابِ ارزی دارد، هر ردیفِ ارزی دو عدد دارد: مبلغِ ارزی و معادلِ ریالیِ آن. معادلِ ریالی با نرخِ همان روز ثبت میشود، پس نرمافزار باید نرخِ تاریخدار نگه دارد، یعنی برای هر روز نرخِ خودش را، نه یک نرخِ ثابت که هر بار بازنویسی شود.
با گذشتِ زمان نرخ عوض میشود و ماندهی ریالیِ دفتر دیگر ارزشِ امروزِ آن ارز را نشان نمیدهد. تسعیر ارز همین فاصله را میبندد. یک مثالِ ساختگی: موجودیِ حسابِ ارزیِ بانک ۱٬۰۰۰ دلار است که با نرخِ ۵۰۰٬۰۰۰ ریال ثبت شده و ماندهی ریالیاش ۵۰۰ میلیون ریال است. اگر در تاریخِ تسعیر نرخ ۵۲۰٬۰۰۰ ریال باشد، ارزشِ روز ۵۲۰ میلیون ریال است و اختلافِ ۲۰ میلیون ریال بهصورتِ سودِ تسعیر ثبت میشود. اگر نرخ پایین آمده بود، همان اختلاف زیان بود. برای بدهیِ ارزی، مثلِ بدهی به تأمینکنندهٔ خارجی، جهت برعکس است: بالا رفتنِ نرخ زیانِ تسعیر است.
دو نکته در عمل مهم است: تسعیر باید پیش از بستنِ حسابهای سال انجام شود، چون سود یا زیانش جزوِ نتیجهی همان سال است؛ و نرخِ کهنه نباید بیخبر مبنا شود. اینکه کدام حسابها تسعیر شوند و نتیجه در صورتهای مالی و از نظرِ مالیاتی چطور دیده شود، تصمیمی است که باید با حسابدار یا مشاور مالیاتی گرفته شود. اگر کسبوکارتان وارداتی است، CRM برای شرکت وارداتی را هم ببینید.
اشتباههای رایج در یکپارچهسازی
- وارد کردنِ مشتریها بدونِ پاکسازی: اگر فهرستِ مشتریانِ دو سیستم بیادغامِ تکراریها یکی شود، یک مشتری با دو تفصیلی و دو مانده میماند.
- شروع بیماندهی اولِ دوره: سندِ خودکار از روزِ اول میآید، ولی طلبِ قدیمیِ مشتریها جایی ثبت نشده و ماندهها از اول غلطاند.
- دو بار ثبتِ یک فاکتور: فاکتور هم سندِ خودکار گرفته و هم حسابدار عادتاً سندِ دستی زده.
- قطعیکردنِ سند بدونِ بررسی: سندِ خودکار مستقیم دائم شده و خطای قیمت یا مالیاتِ فاکتور به دفاتر رفته است.
- دسترسیِ نامشخص: فروشندهای که فقط باید ماندهی مشتریانِ خودش را ببیند، ترازنامهی شرکت را میبیند.
- تسعیر فراموششده: سال بسته شده و حسابهای ارزی هنوز با نرخِ اولِ سال نشستهاند.
چکلیست انتخاب نرمافزار حسابداری با CRM
پیش از تصمیم، این پرسشها را روی نسخهی آزمایشی امتحان کنید، نه در جلسهی معرفی:
- مشتریِ ساختهشده در CRM بیکپی در سند بهعنوانِ طرفحساب انتخاب میشود؟
- فاکتور سندِ خودش را میسازد و آن سند تا بررسی نشده موقت میماند؟
- اگر نگاشتِ حسابی تنظیم نشده باشد، نرمافزار سند را رد میکند یا حساب را حدس میزند؟
- بعد از قطعیشدنِ سند، فاکتورِ پشتش قفل میشود؟
- کدینگ تفصیلیِ شناور دارد یا باید برای هر مشتری حساب ساخت؟
- نرخِ ارز تاریخدار است و سندِ تسعیر خودکار ساخته میشود؟
- فروشنده مانده و سررسیدِ گذشتهی مشتری را روی پروندهی او میبیند؟
- دسترسی به اسنادِ حسابداری از دسترسی به فاکتور و مشتری جداست؟
برای چکلیستِ کلیِ انتخاب، چکلیست انتخاب CRM را ببینید. اگر نرمافزارِ حسابداریِ فعلیتان را نگه میدارید و فقط اتصال میخواهید، اتصال CRM به نرمافزار حسابداری را بخوانید.
حسابداری با CRM در ملل CRM و آنچه ساخته نشده
صفحههایی که در این بخش نام برده شدهاند را فقط مدیرِ شرکت و همکاری میبیند که اجازهی دیدنِ «اسناد حسابداری» را دارد؛ صدورِ سندهای بستن و افتتاحیه و سندِ تسعیر فقط کارِ مدیرِ شرکت است. چیدنِ اجازهها در راهنمای دسترسی همکاران آمده است.
- کدینگ: صفحهی «کدینگ حسابداری» با دکمههای «افزودن حساب جدید» و «ایجاد کدینگ پیش فرض» (فقط برای شرکتی که هنوز حسابی ندارد)، «چاپ» و «خروجی اکسل». فرمِ حساب تیکهای «فعال»، «تفصیلی شناور میگیرد»، «شماره و تاریخ پیگیری دارد»، «ارزی است» و «کنترل ماهیت» دارد. حسابی که ردیفِ سند دارد قفل میشود و حذف نمیشود؛ بهجایش تیکِ «فعال» برداشته میشود.
- تفصیلی شناور: در «تفصیلیهای شناور»، تفصیلیِ شخص، سازمان، حساب بانکی، مرکز هزینه و کارمند خودکار است و اولین باری که در سند انتخاب شود ساخته میشود، با همان نامِ پروندهی CRM. فقط نوعِ «سایر» و «پروژه» با «تفصیلی جدید» دستی ساخته میشوند. «مراکز هزینه» هم همینطور بهعنوانِ تفصیلی در سند مینشینند.
- نگاشتِ حسابها: «نقش حسابها» ۴۴ نقش دارد و «پر کردن خودکار از کدینگ» نقشهای تعییننشده را از کدهای استاندارد پر میکند. اگر نقشی حساب نداشته باشد، سندِ خودکار با پیامِ «برای نقشِ … حسابی تعیین نشده» رد میشود، نه با حدس.
- سندِ خودکار: روی فاکتورِ نهایی دکمهی «صدور خودکار سند» کنارِ «ثبت سند از این فاکتور» هست. «کارتابل صدور سند» فاکتورهای بیسند (و فیشهای حقوقِ تکیِ بیسند؛ سندِ حقوقِ ماه از صفحهٔ محاسبهٔ حقوق صادر میشود) را با «صدور سند برای انتخابشدهها» یا «صدور همه» صادر میکند و نتیجهی هر ردیف را جدا نشان میدهد. فاکتورِ فروش فقط بعد از تأییدِ مدیر وارد کارتابل میشود و پیشفاکتور هرگز.
- چرخهی سند: سندِ تازه «موقت» است و با «بررسی شد» و «دائم شود» یک پله یک پله جلو میرود؛ «برگشت به موقت» و «برگشت از دائم» (فقط مدیرِ شرکت) هم هست. فهرستِ اسناد برای مدیر «تبدیل اسناد موقت به دائم» و «شمارهگذاری مجدد» دارد. فاکتوری که سندش دائم شده ویرایش، ابطال یا حذف نمیشود؛ تا سند موقت است، ویرایشِ فاکتور سند را از نو میسازد.
- ارز: «ارزها و نرخها» ارزِ پایهی ریال را خودکار دارد و برای هر ارز با «ثبت نرخ» نرخِ هر روز را نگه میدارد. ردیفِ سند روی حسابِ «ارزی است» ستونهای «ارز»، «نرخ»، «ارزی بدهکار» و «ارزی بستانکار» میگیرد و مبلغِ ریالی خودکار حساب میشود.
- تسعیر: صفحهی «سند تسعیر ارز» با «تاریخ تسعیر» و جدولِ «نرخ ارزها» پیشنمایشِ ماندهی ارزی، ماندهی ریالی، ارزشِ روز و اختلاف را نشان میدهد و «صدور سند تسعیر» سند را میزند. اگر نرخِ ارزی ثبت نشده باشد صادر نمیشود، و سالی که سندِ بستن یا اختتامیه دارد تسعیر نمیگیرد. سندِ تسعیر عمداً از فرمِ سند ویرایش نمیشود. برای اصلاح، آخرین سندِ تسعیر در همین صفحه حذف و با نرخِ درست دوباره صادر میشود. اگر سال سندِ بستن یا اختتامیه دارد، اول آن سندها حذف میشوند.
- اصلاح: «اصلاح طبقهبندی حسابها» با «مانده را بیاور» و «صدور سند اصلاحی» ماندهی یک حساب را با سندِ دوردیفه به حسابِ دیگر میبرد.
- پایانِ سال: «سندهای بستن و افتتاحیه» سه دکمهی «صدور سند بستن حسابها»، «صدور سند اختتامیه» و «صدور سند افتتاحیه» دارد، و اگر بعد از صدور سندی از همان سال عوض شود، سندِ صادرشده نشانِ «ناهمخوان» میگیرد. شرحش در بستن سال مالی است.
دو جای دیگر هم عددشان را از همین بخش میگیرند. روی فرمِ سازمان، شخص و معامله کارتِ «وضعیت مالی» هست با «مانده»، «سررسید باز» و «سررسید گذشته»، و داخلِ آن «ماندهی دفتر حسابداری»، «پیشدریافت تخصیصنشده»، «سررسیدهای باز»، «آخرین گردشها» و دکمهی «صورتحساب کامل». فروشنده فقط کارتِ طرفحسابهایی را میبیند که در دامنهی خودش است. در صفحهی خانه هم کارتِ «خلاصهی مالی شرکت» برای مدیر یا دارندهی اجازهی اسنادِ حسابداری با دکمهی «نمایش خلاصهی مالی» باز میشود. وصولِ مطالبات و چک را در CRM با فاکتور و وصول و گزارشهای دلخواه را در گزارشساز فروش و حسابداری توضیح دادهایم. اگر ستونهای بدهکار و بستانکار برایتان گنگ است، بدهکار و بستانکار به زبان ساده را بخوانید؛ برگهی ردیفبهردیفِ هر مشتری در صورت حساب مشتری آمده است.
و اینها مهمترین چیزهاییاند که امروز در این بخش ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| ورودِ کدینگ از اکسل | ساخته نشده | «خروجی اکسل» ی کدینگ فقط گزارش است؛ حسابها دستی یا با «ایجاد کدینگ پیش فرض» ساخته میشوند |
| فاکتورِ فروش یا خرید به ارز | ساخته نشده | ارز در ردیفِ سندِ حسابداری روی حسابِ «ارزی است» ثبت میشود |
| تلفیقِ شرکتهای زیرمجموعه با حذفِ معاملاتِ درونگروهی | ساخته نشده | تراز و سود و زیان شرکتها را بر اساسِ کدِ حساب جمعِ ساده میزنند |
| سررسیدهای خرید در کارتِ «وضعیت مالی» | ساخته نشده | سررسیدهای تأمینکننده در «بدهی به تأمینکنندگان» دیده میشوند |
فهرستِ کاملِ بخشها در امکانات ملل CRM است. اگر خزانه، چک و بانک برایتان مهمتر است، نرمافزار خزانهداری را ببینید و اگر پرسشِ اصلیتان فاکتورِ رسمی و سامانه است، سامانه مودیان و CRM.
پرسشهای متداول دربارهی نرمافزار حسابداری با CRM
نرم افزار حسابداری با CRM چه فرقی با دو نرمافزار جدا دارد؟
در دو نرمافزارِ جدا، مشتری و فاکتور دو بار ثبت میشوند و ماندهای که فروشنده میبیند با دفترِ حسابداری فاصله میگیرد. در حالتِ یکپارچه، فاکتور یک بار ثبت میشود، سندش از همان ساخته میشود و ماندهی مشتری از همان داده خوانده میشود.
حساب تفصیلی شناور چیست و چه فرقی با سطح تفصیلی کدینگ دارد؟
سطحِ تفصیلیِ کدینگ زیرِ یک معینِ مشخص است. تفصیلیِ شناور یک فهرستِ مشترک از طرفحسابهاست، مثلِ شخص، سازمان، حساب بانکی یا مرکز هزینه، که در هر معینی که تفصیلی میپذیرد انتخاب میشود؛ پس لازم نیست برای هر مشتری زیرِ هر معین یک حساب بسازید.
تسعیر ارز یعنی چه؟
تسعیر یعنی ماندهی حسابهای ارزی را با نرخِ تاریخِ تسعیر دوباره به ریال حساب کنیم و اختلافش با ماندهی ریالیِ دفتر را بهصورتِ سود یا زیانِ تسعیر ثبت کنیم. اینکه این سود یا زیان در صورتهای مالی و مالیات چطور دیده شود را با حسابدار یا مشاور مالیاتی بسنجید.
در ملل CRM سند حسابداری فاکتور خودکار ساخته میشود؟
بله، در بخشِ حسابداری که در حالِ تکمیل است و در نرمافزار با نشانِ «بهزودی» دیده میشود. روی فاکتور دکمهی «صدور خودکار سند» هست و «کارتابل صدور سند» فاکتورهای بیسند را یکجا صادر میکند. سند «موقت» ساخته میشود و فاکتورِ فروش فقط بعد از تأییدِ مدیر وارد کارتابل میشود.
ملل CRM فاکتور ارزی دارد؟
نه. ثبتِ فاکتورِ فروش یا خرید به ارز ساخته نشده است. ارز در ردیفِ سندِ حسابداری روی حسابی که «ارزی است» ثبت میشود، با نرخهای تاریخدار و سندِ تسعیر در پایانِ دوره.