گزارش ساز چیست و چه مسئلهای را حل میکند؟
گزارش ساز ابزاری است که بهجای یک گزارشِ از پیش طراحیشده، مواد اولیه را به شما میدهد: ردیفهای فاکتور یا ردیفهای سندِ حسابداری. شما انتخاب میکنید کدام ستونها دیده شوند، چه شرطی روی داده بنشیند، بر چه چیزی گروهبندی شود و چه جمعی گرفته شود. نتیجه، جوابِ همان پرسشی است که امروز دارید، نه پرسشی که سازندهی نرمافزار سالها پیش حدس زده بود.
مسئلهای که حل میشود ساده است: در بیشترِ شرکتها هر پرسشِ تازهی مدیر یعنی چند ساعت کارِ دستی روی خروجیِ اکسل، فیلترکردن، جمعزدن و دوبارهکاری در ماهِ بعد. وقتی تعریفِ گزارش ذخیره شود، ماهِ بعد فقط بازهی تاریخ عوض میشود. مهمتر از سرعت، یکسانبودنِ تعریف است: اگر دو نفر هرکدام با اکسلِ خودشان «فروشِ ماه» را حساب کنند، تقریباً همیشه دو عدد درمیآید.
گزارش ساز جای گزارشهای آماده را نمیگیرد. گزارشِ آماده برای پرسشهای تکراری و قاعدهدار بهتر است، چون قاعدهاش یک بار درست طراحی شده؛ گزارش ساز برای پرسشهای موردی. انواعِ گزارشِ فروش و نحوهی خواندنشان را در راهنمای گزارش فروش و شاخصهایی که ارزشِ پایش دارند را در شاخصهای کلیدی فروش آوردهایم.
اجزای هر گزارش: منبع، ستون، شرط، گروهبندی و جمع
هر گزارش ساز، با هر ظاهری، از همین پنج تصمیم ساخته میشود:
- منبع: هر سطرِ خام چیست؟ یک ردیفِ کالا در فاکتور، یا یک ردیفِ بدهکار و بستانکار در سند. این انتخاب همهچیز را تعیین میکند؛ با ردیفِ فاکتور میشود فروشِ هر کالا را دید و با ردیفِ سند، گردشِ هر حساب را.
- ستونها (بُعدها و سنجهها): بُعد چیزی است که بر آن تفکیک میکنید (ماه، کالا، کارشناس، استان، برند) و سنجه عددی است که جمع میشود (تعداد، مبلغِ خالص، مالیات).
- شرط: کدام سطرها بمانند؟ مثلاً «برند برابرِ الف» و «استان شاملِ فارس». ترتیب و ترکیبِ «و» و «یا» را دقیق بخوانید؛ یک «یا» ی جاافتاده نیمی از داده را بیرون میاندازد.
- گروهبندی: سطرها بر چه بُعدی روی هم جمع شوند؟ بیگروهبندی، فهرستِ خام میگیرید.
- نوعِ جمع: جمع، میانگین، کمینه، بیشینه یا تعداد. «میانگینِ مبلغِ هر ردیف» با «میانگینِ مبلغِ هر فاکتور» یکی نیست و این اشتباه زیاد پیش میآید.
یک قاعدهی کلی: پیش از ساختن، پرسش را در یک جمله بنویسید. «فروشِ خالصِ هر کارشناس در هر ماهِ امسال، بدونِ مالیات، با کسرِ برگشتیها». هر کلمهی این جمله یکی از پنج تصمیمِ بالاست، و اگر نتوانید جمله را بنویسید، گزارش هم معنای روشنی نخواهد داشت.
فروش خالص را چطور بشماریم؟
بیشترِ اختلافهای گزارشِ فروش از یک جا میآید: هر کس «فروش» را چیزِ دیگری میداند. پیش از هر گزارش، این چهار پرسش را یک بار برای همیشه جواب دهید:
- کدام سند فروش است؟ فاکتورِ نهاییشده، نه پیشفاکتور و نه فاکتوری که هنوز در انتظارِ تأیید یا رد شده است. سندِ باطلشده هم بیرون میماند.
- برگشتیها کم شوند؟ برای فروشِ واقعی، بله. برگشت از فروش باید با علامتِ منفی در همان جمع بنشیند.
- تخفیف کجا کم شود؟ هم تخفیفِ هر ردیف و هم سهمِ هر ردیف از تخفیفِ کلیِ سند؛ وگرنه فروشِ هر کالا بیشتر از واقعیت دیده میشود.
- مالیات جزوِ فروش است؟ برای سنجشِ عملکرد و پورسانت معمولاً نه؛ مالیات پولِ شرکت نیست که فروشنده آورده باشد.
یک نمونهی ساختگی برای یک ماه (مبالغ پس از تخفیف و بدونِ مالیات):
| سند | وضعیت | مبلغ (میلیون ریال) | در فروش خالص؟ |
|---|---|---|---|
| فاکتور ۱ | تأییدشده | ۳۰ | بله: +۳۰ |
| فاکتور ۲ | تأییدشده | ۲۰ | بله: +۲۰ |
| برگشت از فروشِ فاکتور ۱ | ثبتشده | ۵ | بله: −۵ |
| پیشفاکتور ۳ | تأییدشده | ۱۵ | نه |
| فاکتور ۴ | باطلشده | ۱۰ | نه |
| فروش خالص | ۴۵ | ||
اگر کسی همهی ردیفها را جمع بزند به ۸۰ میرسد، و همین فاصلهی ۴۵ تا ۸۰ است که جلسهی فروش را به بحث دربارهی عدد میکشاند بهجای بحث دربارهی کار. تعریف را یک بار بنویسید و در همهی گزارشها همان را به کار ببرید.
مرور فروش به تفکیک کالا و کارشناس
مرور فروش یعنی همان عددِ فروشِ خالص، از زاویههای مختلف: به تفکیکِ مشتری، کالا، کارشناس، نوعِ فروش، ماه و برند. نکتهی کلیدی این است که جمعِ همهی زاویهها باید یکی باشد؛ اگر جمعِ تفکیکِ کالا با جمعِ تفکیکِ کارشناس فرق کند، جایی از تعریف لق است.
در تفکیکِ کارشناس سه تصمیم مهم است:
- کارشناسِ هر فاکتور کیست؟ صادرکنندهی سند، نه کسی که دکمهی تبدیلِ پیشفاکتور به فاکتور را زده.
- برگشتی به حسابِ چه کسی؟ صادرکنندهی فاکتورِ اصلی، حتی اگر حسابدار برگشتی را ثبت کرده باشد.
- سندهای بیکارشناس: باید در ردیفِ جدایی دیده شوند، نه اینکه بیصدا حذف شوند.
جدولِ «کارشناس × ماه» (ردیفها کارشناسها، ستونها ماهها) پایهی محاسبهی پورسانت است. خودِ قاعدههای پورسانت و مثالهایش را در راهنمای محاسبه پورسانت فروش آوردهایم و اینجا تکرار نمیکنیم. برای تفکیکِ کالا هم، اگر سود را میخواهید، بدانید که سودِ هر کالا فقط به اندازهی بهای تمامشدهی ثبتشدهاش قابلِ اتکاست؛ کالایی که بهای آن صفر ثبت شده، سودِ صددرصدیِ دروغین نشان میدهد.
نمودار فروش و سنی مطالبات
نمودار برای دیدنِ روند است، نه عددِ دقیق. یک نمودارِ ستونیِ ماهانه در یک نگاه نشان میدهد فروش رو به بالاست یا افت کرده؛ کاری که از جدولِ دوازدهستونه سخت برمیآید. دو نکته: دورههای بیفروش باید با صفر دیده شوند نه اینکه حذف شوند، و تعدادِ گروهها محدود شود تا نمودار شلوغ نشود و بقیه زیرِ «سایر» بروند.
سنیِ مطالبات پرسشِ دیگری را جواب میدهد: از پولی که باید بگیریم، چقدرش چقدر عقب افتاده است؟ هر سررسید بر اساسِ روزهای گذشته از تاریخِ سررسید در یک ستون مینشیند. یک نمونهی ساختگی برای یک مشتری (میلیون ریال):
| سررسید نشده | ۱ تا ۳۰ روز | ۳۱ تا ۶۰ روز | ۶۱ تا ۹۰ روز | بیش از ۹۰ روز | جمع |
|---|---|---|---|---|---|
| ۲۰ | ۱۰ | ۵ | ۰ | ۵ | ۴۰ |
مبلغِ کل بهتنهایی نگرانکننده نیست؛ آن ۵ میلیونِ بیش از ۹۰ روز است که پیگیریِ فوری میخواهد. پیگیریِ عملیِ چک و قسط را در راهنمای پیگیری چک و اقساط ببینید.
مشتریان کلیدی خاموش
خطرناکترین افتِ فروش آن است که دیده نمیشود: مشتریِ بزرگی که چند ماه است خرید نکرده و کسی هم با او تماس نگرفته. گزارشِ فروش این را نشان نمیدهد، چون چیزی که نفروختهاید در هیچ جدولی ردیف ندارد. برای دیدنش باید از سمتِ مشتری نگاه کرد: پرخریدترین مشتریهای دو سالِ گذشته را پیدا کنید و ببینید کدامیک در چند ماهِ اخیر خرید نداشته است.
مقایسه با «عادتِ» خودِ مشتری هم مهم است. مشتریای که معمولاً هر دو ماه یک بار میخرد و پنج ماه است نخریده، با مشتریای که سالی یک بار میخرد فرق دارد. ریشهها و راههای جلوگیری را در راهنمای ریزش مشتری آوردهایم.
اشتباههای رایج در گزارشگیری
- جمعزدنِ پیشفاکتور با فاکتور. پیشفاکتور را جدا و بهصورتِ نرخِ تبدیل بسنجید.
- فراموشکردنِ برگشتیها. فروشِ ماهی که برگشتیِ بزرگ داشته، بیکسرِ آن گمراهکننده است.
- قاطیکردنِ مالیات و فروش. مقایسهی فروشِ با مالیات و بیمالیات، دو کارشناس را ناعادلانه کنار هم میگذارد.
- بازهی خیلی بلند در یک گزارش. گزارشِ چندساله کند است و الگوی فصلی را پنهان میکند؛ بازه را بشکنید.
- اعتماد به سودِ کالای بیبها. بهای صفر یعنی سودِ ساختگی.
- میانگینِ اشتباه. میانگینِ ردیفها را با میانگینِ فاکتورها یکی نگیرید.
- گزارشِ بیتعریف. گزارشی که ذخیره نشده، ماهِ بعد با تعریفِ دیگری دوباره ساخته میشود.
چکلیست انتخاب گزارش ساز
پیش از انتخابِ هر ابزارِ گزارش، اینها را بپرسید و روی دادهی خودتان امتحان کنید:
- منبعها چیست؟ فقط فاکتور، یا سندِ حسابداری هم؟
- تعریفِ فروش (وضعیتِ تأیید، برگشتی، تخفیف، مالیات) روشن نوشته شده است؟
- شرطها «و» و «یا» دارند و عملگرهای متنی (شامل، شروع با) هم هست؟
- تعریفِ گزارش با نام ذخیره میشود؟ برای خودِ کاربر یا برای همه؟
- خروجیِ اکسل و چاپ همان عددِ صفحه را میدهد؟
- دسترسیها رعایت میشود؟ کسی که اجازهی دیدنِ قیمتِ خرید ندارد، ستونِ بها و سود را هم نباید ببیند.
- سقفِ بازه و تعدادِ ردیف چقدر است و وقتی رد شد چه پیامی میدهد؟
برای فهرستِ کاملترِ معیارهای خرید، چکلیست انتخاب CRM را ببینید.
گزارشساز و گزارشهای فروش در ملل CRM
- گزارشساز: یک صفحه با کشوی «منبع»: «فاکتورها» (هر سطر یک ردیفِ کالا در فاکتور) یا «سندهای حسابداری» (هر سطر یک ردیفِ سند). آیتمِ «گزارشساز فاکتورها» در گروهِ «فروش» و «گزارشساز اسناد حسابداری» در «اسناد و گزارشهای مالی» است و با اجازهی «دیدنِ فاکتورها» یا «اسناد حسابداری» باز میشود. ستونها تیک میخورند (برای فاکتور از جمله ماه، طرفحساب، استان طرفحساب، صادرکننده، کالا، گروه کالا، برند و خالص؛ «بهای تمامشده» فقط با اجازهی دیدنِ قیمتِ خرید). «افزودن شرط» با «و/یا» و عملگرهایی مثلِ برابر، شامل، شروع با و خالی؛ بعد «گروهبندی بر»، «جمع» (جمع، کمینه، بیشینه، میانگین، تعداد)، «ستون جمع»، «مرتبسازی» و «تعداد ردیف»، و در پایان «اجرای گزارش»، «خروجی اکسل» و «چاپ». کشوی «سوابق» تعریفها را با نام نگه میدارد.
- قاعدههای گزارشساز: بازه حداکثر ۳۶۶ روز است و بیش از ۲۰ هزار ردیف پیامِ «بازه را کوتاه کنید» میدهد. فاکتورِ باطلشده نمیآید، ولی همهی وضعیتهای تأیید (از جمله در انتظار و ردشده) میآیند. ردیفهای برگشتی منفیاند و «صادرکننده» ی برگشتی همان کسی است که برگشتی را ثبت کرده؛ پس عددِ گزارشساز با «مرور فروش» که فقط فاکتورِ تأییدشدهی نهایی را میشمارد یکی نیست، و برای فروشِ خالصِ رسمی و پورسانت «مرور فروش» را ببینید. در منبعِ سند، فیلترِ «کد حساب» با «شروع میشود با» کار میکند و بدهکار، بستانکار و مانده جمع میخورند.
- مرور فروش: فقط فاکتورِ فروشِ تأییدشدهی نهایی و باطلنشده شمرده میشود و تیکِ «کسر برگشتیها» (پیشفرض روشن) برگشتیها را کم میکند. زبانههای «طرفحساب»، «کالا»، «کارشناس»، «نوع فروش»، «ماه» و «برند» جمعِ یکسان دارند؛ «سود (تقریبی)» فقط برای دارندهی اجازهی دیدنِ قیمتِ خرید است. کارشناس همان صادرکنندهی فاکتور است و برگشتی از فروشِ صادرکنندهی فاکتورِ اصلی کم میشود. زبانهی «کارشناس × ماه» فروشِ خالصِ بیمالیات را برای حداکثر ۱۲ ماه میدهد و مدیرِ شرکت در همان جدول «درصد پورسانت» و دکمهی «ویرایش هدفهای فروش» دارد.
- نمودارهای فروش و مطالبات: زبانهی «روند فروش» با «دوره» (روزانه تا سالانه)، «گروهبندی» (مشتری، کالا، برند، کارشناس، شرکت) و «سقف ردیف»؛ زبانهی «مطالبات» با ستونهای «سررسید نشده» تا «بیش از ۹۰ روز»؛ و زبانهی «داشبورد» با کاشیهایی مثلِ «فروش خالص» و «نرخ تبدیل پیشفاکتور» در مقایسه با بازهی هماندازهی قبل (کاشیهای پیشفاکتوری فقط برای کسی که اجازهی دیدنِ پیشفاکتور دارد)، «رتبهی همکاران»، «۱۰ کالای پرفروش» و «سهم هر برند از فروش». برای مدیر یا همکاری است که اجازهی گزارشهای مدیریتی و دیدنِ فاکتورها را دارد.
- مشتریان کلیدی خاموش: با فیلترهای «چند مشتریِ پرخرید»، «سابقهی خرید» و «خرید نکرده از» و تیکِ «فقط بیتماسها»، جدولی از سازمانهای پرخریدی میدهد که خرید نکردهاند، با «فاصلهی معمول»، نشانِ «دیرتر از عادت» و «آخرین تماس». پیشفاکتور، حتی تأییدشده، خرید حساب نمیشود. این صفحه چیزی را تغییر نمیدهد.
و اینها در ابزارهای گزارشِ ملل CRM امروز ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| نمودار از نتیجهی گزارشساز | ساخته نشده | «خروجی اکسل» بگیرید یا از «نمودارهای فروش و مطالبات» استفاده کنید |
| فیلترِ وضعیتِ تأیید در گزارشساز | ساخته نشده | برای فروشِ تأییدشده از «مرور فروش» استفاده کنید |
| ارسالِ خودکار یا زمانبندیشدهی گزارش | ساخته نشده | تعریف را در «سوابق» ذخیره کنید و هر بار اجرا کنید |
| اشتراکِ تعریفِ گزارش با همکاران | ساخته نشده | سوابقِ هر کس فقط برای خودش است |
| چاپ و اکسلِ زبانهی «داشبورد» | ساخته نشده | زبانههای «روند فروش» و «مطالبات» چاپ و اکسل دارند |
| هدفِ فروش در چاپ و اکسلِ مرور فروش | ساخته نشده | هدف و درصدِ تحقق فقط روی صفحه دیده میشود |
| پورسانتِ پلکانی، بر اساسِ کالا یا بعد از وصول | ساخته نشده | فقط یک درصدِ ثابت برای هر همکار روی فروشِ خالص |
اگر هنوز مطمئن نیستید گزارشهای فروش و حسابداری باید در CRM بنشیند یا در نرمافزارِ حسابداری، مرزِ این دو را در تفاوت CRM، ERP و نرمافزار حسابداری و نرمافزار حسابداری همراه با CRM بخوانید. نمای کلیِ گزارشهای مدیریتی در راهنمای داشبورد مدیریتی و فهرستِ کاملِ بخشها در امکانات ملل CRM است.
پرسشهای متداول دربارهی گزارش ساز
گزارش ساز چه فرقی با گزارشهای آماده دارد؟
گزارشِ آماده یک پرسشِ ثابت را جواب میدهد. گزارش ساز به شما اجازه میدهد خودتان ستون، شرط، گروهبندی و نوعِ جمع را انتخاب کنید تا پرسشی را جواب دهید که هیچ گزارشِ آمادهای برایش ساخته نشده.
در گزارش فروش، پیشفاکتور را حساب کنیم؟
معمولاً نه. پیشفاکتور پیشنهاد است، نه فروش. اگر پیشفاکتور و فاکتور در یک عدد جمع شوند، فروش بزرگتر از واقعیت دیده میشود. پیشفاکتورها را جدا و بهعنوانِ نرخِ تبدیل بسنجید.
برگشت از فروش را به حساب کدام کارشناس بگذاریم؟
به حسابِ کسی که فاکتورِ اصلی را صادر کرده، نه کسی که برگشتی را ثبت کرده. وگرنه فروشِ فروشنده بزرگتر از واقعیت و کارنامهی حسابدار منفی دیده میشود و پورسانت غلط درمیآید.
گزارشساز ملل CRM نمودار هم میکشد؟
نه. گزارشساز جدول، چاپ و خروجی اکسل میدهد و کشیدنِ نمودار از نتیجهی آن ساخته نشده است. نمودارِ روند فروش، سنی مطالبات و داشبورد در صفحهی جدای «نمودارهای فروش و مطالبات» است.
گزارشساز و مرور فروش در ملل CRM آمادهی استفادهاند؟
هر دو در «بخش حسابداری» هستند که در حالِ تکمیل است و در نرمافزار نشانِ «بهزودی» دارد. «نمودارهای فروش و مطالبات» و «مشتریان کلیدی خاموش» در «گزارشهای مدیریتی» هستند. پیش از تصمیم، وضعِ هر بخش را از ما بپرسید.