شرایط پرداخت چیست و چرا باید روی فاکتور بیاید؟
شرایط پرداخت توافقی است دربارهی سه چیز: مبلغ هر بخش، زمان پرداختِ آن و روشِ پرداخت (واریز، چک، کارتخوان). در فروشِ خُرد معمولاً همهچیز همان لحظه تمام میشود، ولی در فروشِ سازمانی و بینشرکتی، فاصلهی تحویل تا پول گرفتن طبیعی است و همین فاصله باید جایی نوشته شود.
جای درستش خودِ پیشفاکتور و فاکتور است، نه فقط پیامی در گفتگو یا قولِ تلفنیِ کارشناسِ فروش. سه دلیل دارد:
- مشتری پیش از تأیید میبیند چه تعهدی میدهد و بعداً جای «من این را نگفته بودم» کم میشود.
- کسی که وصول را دنبال میکند، معمولاً همان فروشنده نیست؛ او فقط سند را میبیند.
- هر بندِ مبهم، یک سررسیدِ بیتاریخ میسازد و طلبِ بیتاریخ هیچوقت «عقبافتاده» نمیشود.
پیش از نوشتنِ شرط، یک تصمیمِ دیگر باید گرفته شده باشد: اصلاً به این مشتری نسیه بدهیم یا نه و تا چه سقفی. آن تصمیم موضوعِ سیاست اعتباری فروش و اعتبارسنجی مشتری است؛ این صفحه از جایی شروع میکند که آن تصمیم گرفته شده.
گزینههای رایج و اثرشان بر وصول
هر گزینه ترکیبِ متفاوتی از سرعتِ وصول، ریسک و کارِ پیگیری دارد. جدولِ زیر یک مقایسهی کیفی است، نه نتیجهی آماری:
| گزینه | معمولاً کجا | سرعت وصول | کار پیگیری |
|---|---|---|---|
| نقدی (پیش از تحویل یا همزمان) | مشتریِ تازه، کالای کمحاشیه | بیشترین | تقریباً هیچ |
| پیشپرداخت + مانده در سررسید | سفارشِ ساختنی یا وارداتی | زیاد | یک سررسید |
| نسیه با سررسیدِ یکجا | مشتریِ قدیمی و خوشحساب | متوسط | یک سررسید، ریسکِ یکجا |
| اقساطی | مبلغِ بزرگ نسبت به توانِ ماهانهی مشتری | پخش در زمان | چند سررسید |
| چک مدتدار | بازارهایی که چک عرف است | به تاریخِ چک بسته است | نگهداری، واگذاری، پیگیریِ برگشتی |
دو نکته در این جدول پنهان است. اول، نسیهی یکجا سادهتر از اقساط است ولی همهی ریسک روی یک روز میافتد. دوم، چک «پول» نیست تا وصول شود؛ فقط زمانِ پرداخت را مکتوبتر میکند. برای کارِ عملیِ بعد از برگشتِ چک، راهنمای چک برگشتی را ببینید. اثرِ حقوقیِ هر روشِ پرداخت را با مشاورِ حقوقیِ خودتان بسنجید؛ این مقاله نظرِ حقوقی نیست.
پرداخت اقساطی: پیشپرداخت، تعداد و فاصلهی قسط
پرداخت اقساطی یعنی مبلغِ فاکتور به چند بخش با تاریخِ جدا تقسیم شود. سه متغیر دارد و هر سه را صریح بنویسید:
- پیشپرداخت: مبلغی که پیش از تحویل یا همزمان گرفته میشود. هرچه بیشتر باشد، ریسکِ شما کمتر و تعهدِ مشتری جدیتر است.
- تعداد قسط: قسطِ بیشتر برای مشتری راحتتر است و برای شما یعنی سررسید و پیگیریِ بیشتر.
- فاصله: فاصلهی منظم (مثلاً هر ۳۰ روز) هم برای مشتری قابلِ پیشبینی است و هم برای برنامهی نقدینگیِ شما.
مثالِ ساختگی: فاکتوری ۳۰۰ میلیون ریالی با ۳۰٪ پیشپرداخت (۹۰ میلیون ریال) و سه قسطِ ۷۰ میلیون ریالی در روزهای ۳۰، ۶۰ و ۹۰ بعد از فاکتور. جمع: ۹۰ + ۷۰ + ۷۰ + ۷۰ = ۳۰۰.
| بخش | روز | مبلغ (میلیون ریال) | مبلغ × روز |
|---|---|---|---|
| پیشپرداخت | ۰ | ۹۰ | ۰ |
| قسط ۱ | ۳۰ | ۷۰ | ۲٬۱۰۰ |
| قسط ۲ | ۶۰ | ۷۰ | ۴٬۲۰۰ |
| قسط ۳ | ۹۰ | ۷۰ | ۶٬۳۰۰ |
| جمع | — | ۳۰۰ | ۱۲٬۶۰۰ |
اگر جمعِ ستونِ آخر را بر مبلغِ کل تقسیم کنید (۱۲٬۶۰۰ ÷ ۳۰۰ = ۴۲)، میبینید این فاکتور بهطورِ میانگین ۴۲ روز بعد پول میشود. همین عدد برای مقایسهی دو پیشنهاد به کار میآید: اگر مشتری بگوید «پیشپرداخت نمیدهم، چهار قسطِ ۷۵ میلیونی در روزهای ۳۰ تا ۱۲۰»، میانگین به (۷۵ × ۳۰ + ۷۵ × ۶۰ + ۷۵ × ۹۰ + ۷۵ × ۱۲۰) ÷ ۳۰۰ = ۲۲٬۵۰۰ ÷ ۳۰۰ = ۷۵ روز میرسد، یعنی نزدیک به دو برابر. پیش از قبول، اثرش را روی مدیریت نقدینگی بسنجید.
تخفیف نقدی: کِی میارزد و چطور حسابش کنیم
تخفیف نقدی دو معنای رایج دارد که نباید قاطی شوند. یکی تخفیف برای خریدِ نقدی بهجای نسیه است؛ دیگری تخفیف برای پرداختِ زودتر از سررسید، مثلاً «اگر تا ۱۰ روز بپردازید ۲٪ تخفیف، وگرنه ۳۰ روزه». شرطِ دوم را دقیق بنویسید: مهلتِ تخفیف از کدام روز شمرده میشود و تخفیف روی چه مبلغی است (با مالیات یا بی آن؛ این را با حسابدارتان روشن کنید).
مثالِ ساختگی: فاکتوری ۲۰۰ میلیون ریالی با ۲٪ تخفیف تا روزِ دهم. تخفیف ۴ میلیون ریال است و مشتری ۱۹۶ میلیون ریال میپردازد. یعنی شما ۴ میلیون میدهید تا پول را ۲۰ روز زودتر (روزِ ۱۰ بهجای ۳۰) بگیرید.
برای قضاوت، این هزینه را سالانه کنید: ۲ ÷ ۹۸ × ۳۶۵ ÷ ۲۰ ≈ ۰٫۳۷، یعنی حدودِ ۳۷٪ در سال (حسابِ ساده، بی اثرِ ترکیب). این عدد را با هزینهی واقعیِ پول برای شرکتتان مقایسه کنید. اگر نقدینگی تنگ است یا مشتری سابقهی تأخیر دارد، تخفیف میتواند ارزانتر از وام یا از طلبِ سوختشده باشد؛ اگر نه، فقط حاشیهی سود را کم کردهاید. یک خطرِ رایج هم هست: مشتریای که روزِ بیستم میپردازد و همچنان تخفیف کم میکند. سیاستِ خودتان را از قبل بنویسید و یکسان اجرا کنید.
سررسید را دقیق بنویسید
سررسید روزی است که پرداخت باید انجام شده باشد. بیشترِ ابهامها از اینجا میآید:
- «۶۰ روزه» بی مبدأ: از تاریخِ فاکتور؟ از تحویل؟ از تأییدِ کالا؟ بهتر است تاریخِ دقیق را بنویسید.
- روزِ تعطیل: اگر سررسید به تعطیلی بخورد، روزِ کاریِ قبل یا بعد؟ یک بار تصمیم بگیرید و همیشه همان را بنویسید.
- تحویلِ مرحلهای: اگر کالا در چند نوبت میرسد، سررسیدِ هر بخش به همان نوبت ببندید، نه به کلِ سفارش.
- چک: تاریخِ چک همان سررسید است؛ شماره و بانک را هم کنارش ثبت کنید تا بعداً قابلِ ردگیری باشد.
سررسیدِ دقیق پایهی هر گزارشی است که بعداً میخواهید: سنیِ مطالبات، فهرستِ عقبافتادهها، و پیشبینیِ ورودیِ پول. اینکه با طلبِ سررسیدگذشته چه کنید، در مطالبات معوق آمده است.
از شرط تا وصول: چه کسی، کِی، چه کاری
شرطِ خوب روی کاغذ کافی نیست؛ باید به کار تبدیل شود. چهار قدمِ ساده بیشترِ کار را میکند:
- هر قسط یا چک یک ردیف: تاریخ، مبلغ و، برای چک، شماره و بانک. متنِ کلیِ «سه قسطِ ماهانه» یادآوری نمیسازد.
- هر ردیف یک مسئول: کسی که تماس میگیرد و پول را دنبال میکند. لازم نیست فروشنده باشد؛ مهم این است که معلوم باشد.
- یادآوری پیش از موعد: تماسی چند روز پیش از سررسید معمولاً از تماسِ بعد از تأخیر کارسازتر است. متنِ آماده در متن پیامک به مشتری هست.
- ثبتِ واقعی: هر پرداخت، حتی ناقص، همان روز ثبت شود تا ماندهی درست جلوی چشم باشد.
روشِ کاملِ پیگیریِ سررسیدها و یادآوریها در پیگیری چک و اقساط آمده است.
نمونهی متن شرایط پرداخت
این متن ساختگی است و فقط ساختار را نشان میدهد؛ مبلغ و تاریخها را با سندِ خودتان عوض کنید:
پیش از استفاده، متن را با حسابدار و در صورتِ نیاز با مشاورِ حقوقی مرور کنید. اجزای دیگرِ پیشفاکتور در پیشفاکتور چیست و نکتههای گفتگو بر سرِ تخفیف و مهلت در مذاکره فروش آمده است.
شرایط پرداخت در ملل CRM
- نوع پرداخت: در فرمِ پیشفاکتور و فاکتورِ فروش، کشوی «نوع پرداخت» گزینههای «نقدی»، «اقساطی»، «نقدی و اقساطی» و «چکی» دارد. مدیرِ شرکت در «تنظیمات عمومی فروش» با کشوی «نوعِ پرداختِ پیشفرضِ پیشفاکتور» تعیین میکند پیشفاکتورِ تازه با کدام باز شود.
- مهلت تسویه: پیشفاکتوری که نقدی نیست، و فاکتوری که «اقساطی»، «چکی» یا «نقدی و اقساطی» است، تا کادرِ «مهلت تسویه» پر نشود تأیید نمیشود. فاکتوری که نوعِ پرداختش «مشخص نشده» مانده، بیمهلت هم تأیید میشود؛ پس نوعِ پرداخت را خالی نگذارید.
- شرایط تسویه: کادرِ متنیِ «شرایط تسویه» روی نسخهی چاپی و PDF میآید. این فقط متن است و از آن یادآوری ساخته نمیشود.
- سررسیدها: کارتِ «سررسیدهای وصول (قسط / چک)» با «افزودن سررسید» برای هر قسط یا چک تاریخ، مبلغ، شماره چک، بانک و «مسئول وصول» میگیرد و با «ثبت سررسیدها» ذخیره میشود. این ردیفها روی چاپ هم بهصورتِ جدول میآیند.
- یادآوری: مسئولِ هر سررسید ۳ روز پیش از آن، روزِ سررسید، و بعد از گذشتن هر روز تا ثبتِ وصول یادآور میگیرد. سررسیدِ بیمسئول یادآوری نمیگیرد. روی پیشفاکتور این ردیفها فقط برنامهی پرداختاند؛ یادآور و ثبتِ وصول از وقتی است که پیشفاکتور به فاکتور تبدیل شود.
- وصول: در صفحهی «وصول مطالبات» با «ثبت وصول» پرداخت ثبت میشود؛ پرداختِ کمتر از مانده «وصولِ جزئی» است و بقیه در فهرست میماند.
- اعتبار و تخفیف: روی کارتِ «اعتبار و تخفیف» ی سازمان، مدیرِ شرکت «سقف اعتبار (ریال)» و «تخفیف پیشفرض (٪)» را تعیین میکند؛ تخفیفِ پیشفرض فقط روی ردیفهای تازهی سند پیشپر میشود.
راهنمای دکمهبهدکمه در راهنمای ثبت چک و قسط و وصول مطالبات است. آنچه امروز ساخته نشده:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| تخفیفِ خودکار برای پرداختِ زودتر از سررسید | ساخته نشده | شرط را در «شرایط تسویه» بنویسید و تخفیف را دستی اعمال کنید |
| جریمه یا خسارتِ دیرکرد | ساخته نشده | فهرستِ عقبافتادهها در «وصول مطالبات» قرمز است؛ محاسبهی خسارت با خودتان |
مسیرِ کامل از پیشفاکتور تا چک در CRM با فاکتور و وصول مطالبات و فهرستِ همهی بخشها در امکانات ملل CRM آمده است.
پرسشهای متداول دربارهی شرایط پرداخت در فاکتور
در شرایط پرداخت فاکتور بنویسیم «۶۰ روزه» یا تاریخ دقیق؟
تاریخِ دقیق. «۶۰ روزه» نمیگوید از کدام روز شمرده شود؛ از تاریخِ فاکتور، از تحویل یا از تأییدِ مشتری. وقتی تاریخ روی فاکتور باشد، هر دو طرف یک روز را در ذهن دارند و یادآوری هم از همان روز ساخته میشود.
تخفیف نقدی برای فروشنده بهصرفه است؟
بستگی دارد پولِ زودتر برایتان چقدر میارزد. دو درصد تخفیف برای بیست روز زودتر، اگر سالانه حساب شود حدودِ سیوهفت درصد است. اگر نقدینگی تنگ است یا ریسکِ وصول بالاست، میارزد؛ وگرنه حاشیهی سود را کم میکند.
پرداخت اقساطی را با چند قسط و چه فاصلهای ببندیم؟
قاعدهی ثابتی نیست، ولی پیشپرداخت، تعدادِ کمِ قسط و فاصلهی منظم وصول را سادهتر میکند. هر قسط را با تاریخ و مبلغ روی فاکتور بنویسید و یک نفر را مسئولِ وصولِ آن کنید.
ملل CRM تخفیف نقدی یا جریمه دیرکرد را خودکار حساب میکند؟
نه. هیچکدام ساخته نشده است. تخفیف را روی ردیفهای فاکتور یا در متنِ «شرایط تسویه» مینویسید و نرمافزار آن را با تاریخِ پرداخت مقایسه نمیکند. آنچه هست سررسیدِ قسط و چک با یادآورِ خودکار و ثبتِ وصول است.
منابع
این مقاله هیچ حکمِ قانونی یا مالیاتی ندارد و به هیچ منبعِ بیرونی استناد نکرده است؛ مقایسهها کیفیاند و مثالها ساختگی. اثرِ حقوقیِ چک، قرارداد و جریمه، و رفتارِ مالیاتیِ تخفیف را با حسابدار یا مشاورِ حقوقی و مالیاتیِ خودتان بسنجید. توضیحِ امکاناتِ نرمافزار از راهنمای داخلیِ ملل CRM آمده است: