پیشنهاد فروش چیست و کِی لازم است؟
پیشنهاد فروش (پروپوزال) پیشنهادِ مکتوبِ فروشنده به یک خریدارِ مشخص است که میگوید مسئلهی او چیست، شما چه راهی برایش دارید، این راه چه نتیجهای میدهد و با چه هزینه و شرایطی اجرا میشود. جایش بیشتر در فروشهای پیچیده است؛ یعنی جایی که خریدار جز قیمت چیزهای دیگری را هم میسنجد: ریسکِ اجرا، زمان، پشتیبانی، سابقهی فروشنده و اینکه چه کسی در سازمانش جوابگوی این انتخاب خواهد بود.
پیشنهاد را از روی اینکه چطور خواسته شده، به سه دسته تقسیم میکنند:
- درخواستیِ رسمی: خریدار سندی مثل درخواستِ پیشنهاد (RFP) منتشر کرده و چند فروشنده با قالبِ او پاسخ میدهند.
- درخواستیِ غیررسمی: بعد از چند جلسه، خودِ مشتری میگوید «پیشنهادتان را بفرستید». رایجترین حالت در فروش B2B ایران همین است.
- ناخواسته: فروشنده بیآنکه کسی خواسته باشد، پیشنهادی میفرستد. این بیشتر معرفی است تا پیشنهاد، و شانسش وقتی بالا میرود که دستِکم یک گفتوگوی واقعی پشتش باشد.
سه واژه هم زیاد با هم قاطی میشوند. RFI (درخواستِ اطلاعات) فقط برای شناختنِ بازار و فروشندههاست و تعهدی نمیآورد. RFQ (درخواستِ قیمت) وقتی است که مشخصات روشن است و قیمت عاملِ اصلی است. RFP وقتی است که خریدار میخواهد فروشنده راهحل هم پیشنهاد کند. هرچه از RFQ به سمتِ RFP بروید، سهمِ «چرا این راهحل» در سندتان بیشتر میشود.
اگر فروشِ شما به سازمانهاست و چرخهاش طولانی است، پیش از این مقاله فروش B2B چیست را بخوانید. این راهنما بخشی از خوشهی تکنیکهای فروش است.
تفاوت پیشنهاد فروش با پیشفاکتور
هر دو قیمت دارند، ولی کارشان یکی نیست. پیشنهاد فروش سندی است برای قانعکردن؛ پیشفاکتور سندی است برای تثبیتِ یک انتخاب. ترتیبِ طبیعی هم همین است: اول پیشنهاد میرود، مشتری یکی از گزینهها را انتخاب میکند و بعد پیشفاکتور با همان اقلام و مبلغ صادر میشود.
| ویژگی | پیشنهاد فروش | پیشفاکتور |
|---|---|---|
| پرسشی که جواب میدهد | چرا این راهحل و چرا ما؟ | دقیقاً چه چیزی، به چه مبلغی، تا کِی؟ |
| خوانندهی اصلی | تصمیمگیرندهها: مدیرعامل، فنی، مالی | واحدِ مالی و خرید |
| گزینهها | معمولاً دو یا سه گزینه | یک انتخابِ قطعی |
| محتوا | مسئله، راهحل، نتیجه، زمانبندی، شرایط | اقلام، تعداد، قیمتِ واحد، تخفیف، مالیات، اعتبار |
| زمان | بعد از نیازسنجی | بعد از انتخابِ مشتری |
اشتباهِ رایج این است که پیشفاکتور را بهجای پیشنهاد بفرستند. پیشفاکتورِ بیتوضیح فقط یک عدد روی میز میگذارد و خریدار هم آن را با عددِ رقیب مقایسه میکند، چون چیزِ دیگری برای مقایسه ندارد. اجزا، مدتِ اعتبار و نمونهی کاملِ خودِ پیشفاکتور را در پیشفاکتور چیست آوردهایم و اینجا تکرارشان نمیکنیم.
پیش از نوشتن: چهار چیزی که باید بدانید
پیشنهادِ ضعیف معمولاً از نوشتنِ بد نمیآید؛ از ندانستن میآید. اگر این چهار پرسش جواب ندارند، بهجای نوشتن یک تماس یا جلسهی دیگر بگذارید:
- مسئله به زبانِ خودِ مشتری چیست؟ نه «نیاز به نرمافزار دارند»، بلکه «پیگیریها در اکسل گم میشود و مدیر نمیداند کدام مشتری منتظرِ جواب است».
- چه کسانی تصمیم میگیرند؟ در خریدِ سازمانی معمولاً چند نفر نظر میدهند: کاربر، مسئولِ فنی، مالی و امضاکننده. هرکدام بخشی از سند را میخوانند.
- معیارِ انتخاب و بودجه چیست؟ اگر نمیدانید قیمت چقدر وزن دارد، نمیدانید چند گزینه بگذارید.
- تا کِی و با چه روندی تصمیم میگیرند؟ تاریخِ تصمیم، تاریخِ اعتبارِ پیشنهاد و برنامهی پیگیری را تعیین میکند.
سنجیدنِ اینکه یک فرصت اصلاً ارزشِ نوشتنِ پیشنهاد را دارد، موضوعِ ارزیابی سرنخ با BANT است و پرسشهایی که این اطلاعات را بیرون میآورد در فروش مشاورهای آمده است.
اجزای یک پروپوزال فروش
ترتیبِ زیر برای بیشترِ پیشنهادهای غیررسمیِ B2B جواب میدهد. نامِ بخشها را میتوانید عوض کنید، ولی ترتیبِ منطقی را نگه دارید: اول مشتری، بعد شما.
- جلد و مشخصات: نامِ سازمانِ مشتری، عنوانِ پیشنهاد، شماره و تاریخ، نامِ تهیهکننده و تاریخِ اعتبار. عنوان را از نتیجه بسازید، نه از محصول؛ «کوتاهکردنِ زمانِ پاسخ به سفارشها» بهتر از «پیشنهاد فروش نرمافزار» است.
- خلاصهی مدیریتی: مهمترین صفحهی سند، چون شاید امضاکننده فقط همین را بخواند. در چند بند بگویید مسئله چیست، چه پیشنهاد میکنید، چه نتیجهای انتظار میرود، چقدر هزینه دارد و قدمِ بعدی چیست.
- درکِ ما از وضعِ شما: آنچه در جلسه شنیدید، با واژههای خودِ مشتری. این بخش نشان میدهد گوش کردهاید و اگر جایی را اشتباه فهمیدهاید، همینجا اصلاح میشود، نه بعد از قرارداد.
- راهحلِ پیشنهادی و دامنهی کار: دقیقاً چه کاری انجام میشود و چه کاری انجام نمیشود. نوشتنِ «خارج از دامنه» بیشتر از هر بندی جلوی اختلافِ بعدی را میگیرد.
- نتیجه و ارزش برای مشتری: ارزشِ پیشنهادی یعنی ارزشی که این پیشنهاد برای همین مشتری میسازد. هر قابلیت را به یک نتیجه وصل کنید و اگر عدد میآورید، بگویید از کجا آمده است.
- زمانبندی و مراحلِ اجرا: قدمها، مدتِ هرکدام و کاری که از سمتِ مشتری لازم است.
- گزینهها و قیمت: بخشِ بعدی همین مقاله.
- شرایط: برنامهی پرداخت، اعتبارِ پیشنهاد، تحویل، گارانتی و پشتیبانی، و اینکه قیمت با مالیات بر ارزش افزوده است یا بدونِ آن.
- چرا ما: کوتاه و قابلِ بررسی: سابقهی کارِ مشابه، تیمِ اجرا، و هر مدرکی که مشتری بتواند خودش چک کند.
- قدمِ بعدی: یک کارِ مشخص با تاریخ؛ مثلاً «انتخابِ گزینه تا پایانِ هفته، صدورِ پیشفاکتور و جلسهی شروع». پیشنهادی که قدمِ بعدی ندارد، روی میز میماند.
اگر از جلسهها میدانید مشتری نگرانِ چیزی است (مثلاً «تیمِ ما با سیستمِ تازه کار نمیکند»)، جوابش را در همان بخشِ مربوط بنویسید، نه در پاورقی. روشِ شنیدن و جوابدادنِ این نگرانیها را در پاسخ به اعتراضات مشتری ببینید.
قالب پیشنهاد قیمت B2B: گزینهها و شرایط
بخشِ قیمت جایی است که بیشترِ پیشنهادها خراب میشوند: یا فقط یک عدد میگذارند و مشتری را به «بله یا نه» میرسانند، یا آنقدر گزینه میچینند که انتخاب سخت میشود. چند قاعدهی ساده:
- دو یا سه گزینه: یک حداقلِ کارا، یک گزینهی پیشنهادیِ خودتان و یک گزینهی کاملتر. گزینهی پیشنهادی را صریح علامت بزنید و بگویید چرا.
- فرق به زبانِ نتیجه: زیرِ هر گزینه بنویسید مشتری با آن چه چیزی بیشتر میگیرد، نه فقط چه اقلامی اضافه شده.
- قیمتِ شفاف: مبلغِ هر گزینه، اینکه مالیات در آن هست یا نه، و هزینههایی که جداست (حمل، نصب، آموزش، پشتیبانیِ سالانه).
- تخفیف با دلیل: اگر تخفیف میدهید، شرطش را بنویسید (پرداختِ نقد، قراردادِ بلندمدت، تصمیم تا تاریخی مشخص). تخفیفِ بیدلیل در مذاکرهی بعدی پایهی تخفیفِ بیشتر میشود.
- اعتبار: تاریخِ اعتبار را بنویسید و دلیلش را هم، اگر قیمتِ شما به نرخِ ارز یا مواد اولیه بسته است.
وقتی مشتری دربارهی گزینهها چانه میزند، کار از سند به مذاکره رفته است؛ آن مرحله را در مذاکره فروش و رسیدن به امضا را در بستن فروش بخوانید.
نمونهی ساختار با عددهای فرضی
فرض کنید یک شرکتِ خدماتیِ فرضی برای «شرکت نمونهی پخش (فرضی)» پیشنهادِ راهاندازیِ سامانهی پیگیریِ مشتریان را مینویسد. همهی نامها و عددها ساختگیاند و فقط شکلِ کار را نشان میدهند:
- عنوان: کوتاهکردنِ زمانِ پاسخ به سفارشهای نمایندگان
- خلاصه: امروز سفارشها در پیامرسان و اکسل پخشاند و پیگیری به حافظهی افراد بسته است. پیشنهاد ما راهاندازیِ یک فهرستِ واحد با یادآورِ پیگیری و آموزشِ تیم است؛ گزینهی پیشنهادی ۶۰۰ میلیون ریال و سه ماه اجرا دارد.
- خارج از دامنه: اتصال به سامانهی حسابداریِ فعلیِ مشتری.
| گزینه | چه چیزی میگیرید | مبلغ (میلیون ریال، فرضی) |
|---|---|---|
| الف — پایه | راهاندازی و انتقالِ فهرستِ مشتریان | ۴۲۰ |
| ب — پیشنهادی | همهی «الف» + آموزشِ حضوریِ تیمِ فروش (۱۸۰) | ۶۰۰ |
| ج — کامل | همهی «ب» + سه ماه همراهیِ پس از اجرا (۱۵۰) | ۷۵۰ |
شرایطِ گزینهی ب (فرضی): ۴۰٪ پیشپرداخت، یعنی ۲۴۰ میلیون ریال، و ۳۶۰ میلیون ریالِ باقیمانده در دو قسطِ ۱۸۰ میلیونی در پایانِ ماهِ اول و دوم؛ مبالغ بدونِ مالیات بر ارزش افزوده؛ اعتبارِ پیشنهاد ۱۵ روز. قدمِ بعدی: انتخابِ گزینه تا تاریخِ مشخص، صدورِ پیشفاکتورِ همان گزینه و تعیینِ روزِ جلسهی شروع.
برای شروع از صفر، قالب پیشنهاد فروش (فایل ورد) همین بخشها را با جای خالی و راهنمای کوتاهِ هر بخش دارد.
اشتباههای رایج
- شروع با معرفیِ شرکت: سه صفحهی «دربارهی ما» پیش از اینکه حرفی از مسئلهی مشتری بزنید.
- یک سند برای همه: پیشنهادی که با عوضکردنِ نامِ مشتری برای دیگری هم کار میکند، برای هیچکس قانعکننده نیست.
- قیمتِ مبهم: «از … تا …» یا مبلغی که معلوم نیست مالیات و حمل در آن هست یا نه.
- دامنهی بیمرز: نبودِ بندِ «خارج از دامنه»، که بعد از قرارداد به کارِ رایگان میرسد.
- ادعای بیپشتوانه: عددِ «صرفهجویی» که منبع ندارد؛ خریدارِ دقیق یک بار که آن را رد کند، به بقیهی سند هم شک میکند.
- نسخههای قاطی: مشتری نسخهی دوم را میخواند و فروشنده دربارهی نسخهی سوم حرف میزند. هر نسخه شماره و تاریخ بخورد.
- ارسال و سکوت: پیشنهاد فرستاده میشود و هیچ تاریخی برای پیگیری گذاشته نمیشود.
اگر پیشنهاد رد شد، دلیلش را بپرسید و ثبت کنید؛ دلیلهای تکراری نشان میدهند کدام بخشِ سند یا قیمت باید عوض شود. روشش در دلایل شکست فروش و تحلیل برد و باخت آمده است.
بعد از ارسال: پیگیری تا تصمیم
بهتر است پیشنهاد را در یک جلسه یا تماسِ کوتاه «ارائه» کنید، نه فقط بفرستید؛ چند دقیقه مرور با تصمیمگیرنده سوءبرداشت را همانجا برطرف میکند. بعد از آن:
- همان روزِ ارسال، تاریخِ پیگیری را بگذارید؛ نزدیک به روزی که مشتری گفته تصمیم میگیرد، و پیش از پایانِ اعتبارِ پیشنهاد.
- در پیگیری نپرسید «خواندید؟»؛ بپرسید کدام گزینه به نیازشان نزدیکتر است و چه چیزی هنوز روشن نیست.
- هر تغییری که مشتری خواست، نسخهی تازه با شمارهی تازه بسازید و نسخهی قبلی را نگه دارید.
- وقتی گزینه انتخاب شد، پیشفاکتورِ دقیقاً همان گزینه را صادر کنید تا دو سند با هم نخوانند.
- اگر نتیجه «نه» بود، دلیل را ثبت کنید و فرصت را ببندید، نه اینکه باز بماند و آمارِ قیفِ فروش را خراب کند.
اینکه این پیگیریها در کدام مرحلهی قیف مینشینند، در قیف فروش و مدیریت سرنخ فروش آمده است.
پیشنهاد فروش در ملل CRM
ملل CRM سندِ پروپوزال نمینویسد، ولی میتواند جای پیشنهاد را در چرخهی فروش نگه دارد تا گم نشود:
- مرحلهی پروپوزال: مدیرِ شرکت در «تنظیمات» ← «مدلهای فروش» با دکمهی «مدلِ جدید» میتواند الگوی «فروشِ خدمات» را با «استفاده از این الگو» بردارد؛ این الگو مرحلهی «ارائهیِ پروپوزال» را بینِ «جلسه/نیازسنجی» و «مذاکره» دارد. مرحلههای این الگو دستیاند و با «افزودنِ مرحله» و «ذخیرهی مدل» قابلِ تغییرند. ستونهای کاریزِ معاملات از مدلِ پیشفرض ساخته میشوند؛ پس اگر میخواهید این مرحلهها روی کاریز دیده شوند، این مدل را پیشفرض کنید. اگر فقط هنگامِ ثبتِ معامله در کشوی «مدلِ فروش» انتخابش کنید، معامله روی کاریز در ستونِ «بدونِ مرحله» مینشیند و مرحلهاش از صفحهی خودِ معامله جابهجا میشود.
- معامله: هر فرصت در آیتمِ «معاملهها» (کنارِ مشتریان در منو) ثبت میشود و مرحلهاش جابهجا میشود. بعد از انتخابِ مشتری، دکمهی «صدور پیشفاکتور» در صفحهی همان معامله فرمِ پیشفاکتور را باز میکند (برای همکاری که اجازهی «دیدنِ پیشفاکتور» دارد؛ بی این اجازه، این دکمه پنهان است).
- فایلِ پروپوزال: فایلِ پروپوزال را میشود در کادرِ «پیوست فایل» ی فرمِ مکالمه گذاشت؛ مکالمهای که به معامله وصل شده در کارتِ «مکالمههای این معامله» دیده میشود. هر نسخه یک پیوستِ جداست و نسخهگذاریِ خودکار ساخته نشده است؛ شماره و تاریخِ نسخه را خودتان در نامِ فایل بنویسید.
- نتیجه: در «نتیجهی معامله:» با «ناموفق شد»، انتخابِ «دلیلِ شکست» اجباری است؛ همان فهرستی که تحلیلِ دلیلهای ردِ پیشنهاد را ممکن میکند.
پیشفاکتورها زیرِ «بخش حسابداری» هستند که در منو نشانِ «بهزودی» دارد. اینها هم امروز ساخته نشدهاند: ساختِ سندِ پروپوزال با قالب، امضای الکترونیکیِ پیشنهاد، و خبردادن از اینکه مشتری پیشنهاد را باز کرده است.
فهرستِ کاملِ بخشها در امکانات ملل CRM است، و اگر میخواهید مراحلِ فروش را بچینید، کاریز فروش و مدیریت فرصتها را ببینید.
پرسشهای متداول دربارهی نوشتن پیشنهاد فروش
پیشنهاد فروش با پیشفاکتور چه فرقی دارد؟
پیشنهاد فروش میگوید چرا این راهحل مسئلهی مشتری را حل میکند و چه گزینههایی دارد؛ پیشفاکتور فقط اقلام، مبلغ، مالیات و مدتِ اعتبار را برای یک انتخابِ قطعی مینویسد. معمولاً اول پیشنهاد میرود و بعد از انتخابِ مشتری، پیشفاکتور صادر میشود.
پروپوزال فروش چند صفحه باشد؟
عددِ ثابتی ندارد. قاعدهی عملی این است که خلاصهی مدیریتی در یک صفحه جا شود و هر بخشِ دیگر فقط چیزی را بگوید که خریدار برای تصمیم لازم دارد. جزئیاتِ فنی را به پیوست ببرید تا متنِ اصلی کوتاه بماند.
در پیشنهاد قیمت B2B چند گزینه بگذاریم؟
دو یا سه گزینه معمولاً کافی است: یک حداقلِ کارا، گزینهای که خودتان توصیه میکنید و یک گزینهی کاملتر. فرقِ هر گزینه باید به زبانِ نتیجه برای مشتری نوشته شود، نه فقط فهرستِ اقلامِ بیشتر.
اگر مشتری RFP فرستاده باشد ساختار پیشنهاد عوض میشود؟
بله. وقتی خریدار درخواستِ رسمیِ پیشنهاد فرستاده، ترتیب و قالبی را که خودش خواسته رعایت کنید و برای هر الزامش بگویید کجای پیشنهاد جواب داده شده است. قالبِ خودتان را فقط وقتی به کار ببرید که خریدار قالبی نخواسته باشد.
ملل CRM سند پروپوزال را خودش میسازد؟
نه. ساختِ سندِ پروپوزال با قالب در ملل CRM ساخته نشده است. میتوانید مرحلهی «ارائهیِ پروپوزال» را در مدل فروش داشته باشید، فایلِ پروپوزال را در «پیوست فایل» ی مکالمه بگذارید و بعد از انتخابِ مشتری از صفحهی معامله پیشفاکتور صادر کنید.
منابع
تعریفهای پیشنهادِ درخواستی و ناخواسته، RFP، RFI و RFQ و ارزش پیشنهادی از منابعِ زیر خوانده شد. نمونهی این مقاله ساختگی است و هیچ آمارِ پژوهشی در آن نیامده است.