این گزارش چه سؤالی را جواب میدهد؟
«مشتریِ کلیدی» در ادبیاتِ فروش به معدود مشتریانی گفته میشود که سهمِ بزرگی از فروشِ شرکت را میسازند. یک قاعدهی سرانگشتیِ قدیمیِ مدیریت هم میگوید بخشِ بزرگی از فروش از بخشِ کوچکی از مشتریان میآید؛ همان «۸۰/۲۰» که خودِ منابع تأکید میکنند قانونِ طبیعت نیست و نسبتش در هر شرکت فرق دارد. نتیجهی عملیِ هر دو یکی است: رفتنِ یکی از این چند سازمان از رفتنِ دهها مشتریِ کوچک گرانتر تمام میشود.
صفحهی «مشتریان کلیدی خاموش» یک سؤالِ مشخص را جواب میدهد: از پرخریدترین سازمانهای ما، کدامها چند ماه است هیچ خریدی نداشتهاند، و آیا اصلاً کسی با آنها حرف زده است؟ این گزارش نرخِ ریزش حساب نمیکند و دربارهی دلیلِ رفتن هم حدسی نمیزند. مفهومِ ریزش، نشانههای پیش از رفتن و راههای برگرداندنِ مشتری در راهنمای ریزش مشتری آمده و محاسبهی نرخش در ماشینحساب نرخ ریزش. این صفحه فقط همان گزارشِ نرمافزار را توضیح میدهد.
چه کسی میبیند و از کجا باز میشود
مسیرِ منو: «گزارشهای مدیریتی ← نمودارهای فروش و مطالبات ← مشتریان کلیدی خاموش». چون این گزارش از فاکتورها و معاملهها ساخته میشود، فقط مدیرِ شرکت یا همکاری که اجازهی دیدنِ فاکتورها را دارد آن را میبیند؛ بقیه پیامِ «شما اجازهی دسترسی به این بخش را ندارید.» میگیرند. بخشِ «گزارشهای مدیریتی» هم پیشفرض برای مدیرِ شرکت باز است و برای همکاری مثلِ سرپرستِ فروش از صفحهی «دسترسی به گزارشهای مدیریتی» باز میشود. چیدنِ اجازهها در راهنمای دسترسی همکاران آمده است.
دو نکته پیش از اولین بازکردن: گزارش کلِ شرکت را نشان میدهد، نه فقط مشتریانِ بیننده؛ و هیچ چیزی را تغییر نمیدهد — نه وضعیتِ مشتری را عوض میکند و نه کاری به کسی میسپارد. این صفحه زیرِ «گزارشهای مدیریتی» است، نه زیرِ «بخش حسابداری» که نشانِ «بهزودی» دارد.
«خرید» در این گزارش یعنی چه
همهی عددهای صفحه به تعریفِ «خرید» بستهاند، پس این بخش را دقیق بخوانید. خرید یعنی:
- فاکتورِ فروشِ تأییدشدهی باطلنشده، با مبلغِ کلِ فاکتور (با مالیات)، منهای برگشت از فروش؛
- بهاضافهی معاملهی بُرده که فاکتورِ فروشِ تأییدشده ندارد، با تاریخِ بستن و مبلغِ برآوردیِ معامله. معاملهای که فاکتور دارد فقط یک بار، با فاکتورش، شمرده میشود.
و اینها خرید شمرده نمیشوند: پیشفاکتور، حتی تأییدشده؛ فاکتورِ بیسازمان؛ و سازمانِ حذفشده. فقط سازمانها در گزارش میآیند، نه اشخاصِ بیسازمان. پیامدِ مهمش: شرکتی که فروش را فقط تا پیشفاکتور ثبت میکند و نه فاکتور میزند و نه معامله را «برد» میبندد، اینجا همه را خاموش میبیند. یک استثنای دیگر هم هست: فاکتوری که مستقیم — نه با تبدیلِ پیشفاکتورِ همان معامله — برای یک معاملهی بُرده زده شود به آن معامله وصل نیست و هر دو شمرده میشوند.
فیلترها: سه کشو و یک تیک
| فیلتر | گزینهها | پیشفرض | معنی |
|---|---|---|---|
| «چند مشتریِ پرخرید» | ۲۰، ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰ | ۵۰ | چند سازمانِ پرخرید «کلیدی» حساب شوند |
| «سابقهی خرید» | ۱۲، ۲۴، ۳۶ ماه | ۲۴ ماه | خریدهای همین چند ماهِ اخیر برای رتبهبندی جمع میشوند |
| «خرید نکرده از» | ۲، ۳، ۶، ۱۲ ماه | ۳ ماه | مشتریِ کلیدی که در این مدت هیچ خریدی نداشته «خاموش» است |
| «فقط بیتماسها» | تیک | خاموش | فقط خاموشهایی که در همان مدت مکالمهای هم با آنها ثبت نشده |
«خرید نکرده از» باید از «سابقهی خرید» کوتاهتر باشد؛ وگرنه پیامِ «مدتِ «خرید نکرده» باید از «سابقهی خرید» کوتاهتر باشد.» میآید. انتخابِ عدد به چرخهی خریدِ مشتریانتان بستگی دارد: برای کالای مصرفی که ماهانه سفارش میشود، سه ماه سکوت زیاد است؛ برای دستگاهی که سالی یک بار خریده میشود، «۱۲ ماه» معنادارتر است. به همین دلیل ستونِ «فاصلهی معمول» در جدول آمده تا عادتِ هر سازمان را جدا ببینید.
چهار کاشیِ بالای صفحه
- «مشتریان کلیدی»: تعدادِ سازمانهایی که رتبه گرفتهاند و جمعِ خریدشان. اگر کمتر از عددِ انتخابشده است، یعنی در سابقهی خرید همین تعداد سازمان اصلاً خرید داشتهاند.
- «خاموششده»: تعدادِ کلیدیهایی که در مدتِ انتخابشده هیچ خریدی نداشتهاند، و سهمِ خریدِ گذشتهشان از کلِ خریدِ مشتریانِ کلیدی به درصد.
- «بیتماس» با زیرنویسِ «نه خرید، نه مکالمه»: خاموشهایی که در همان مدت هیچ مکالمهای با هیچ شخصی از سازمانشان ثبت نشده. پاسخ به مکالمه هم تماس حساب میشود، یادداشتِ سرپرست نه.
- «خریدِ گذشتهی خاموشها»: جمعِ خریدِ همین خاموشها در سابقهی خرید به ریال؛ یعنی فروشی که اگر برنگردند از دست میرود.
جدولِ «مشتریان کلیدی که خرید نکردهاند»
پرخریدترین بالا میآید. ستونها: «رتبه» (رتبهی سازمان میانِ همهی کلیدیها)، «سازمان» (کلیک به پروندهی سازمان)، «مسئول» (مسئولِ سازمان)، «جمع خرید»، «تعداد خرید» (تعدادِ روزهایی که خرید داشته)، «آخرین خرید» (تاریخ و «N روز پیش»)، «فاصلهی معمول» (میانگینِ روزهای بینِ دو خریدِ پشتِسرِهم؛ با یک خرید «—») و «آخرین تماس» (تاریخِ آخرین مکالمه با هر شخصِ سازمان و نامِ ثبتکنندهاش؛ کلیک روی تاریخ به همان رشتهی مکالمه میرود و اگر هرگز مکالمهای نبوده «هیچوقت» میآید). دو نشان هم هست: «دیرتر از عادت» یعنی از آخرین خرید بیش از دو برابرِ «فاصلهی معمول» گذشته، و «بیتماس» قرمز. مکالمهای که تاریخِ آینده دارد «آخرین تماس» شمرده نمیشود.
نمونهی زیر کاملاً ساختگی است (مبلغها میلیون ریال؛ فیلتر روی «خرید نکرده از» ۳ ماه):
| رتبه | سازمان | جمع خرید | تعداد خرید | آخرین خرید | فاصلهی معمول | آخرین تماس |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۲ | سازمان الف (فرضی) | ۱٬۲۰۰ | ۶ | ۱۵۰ روز پیش · دیرتر از عادت | ۶۰ روز | هیچوقت · بیتماس |
| ۵ | سازمان ب (فرضی) | ۹۰۰ | ۱ | ۱۱۰ روز پیش | — | ۴۰ روز پیش |
| ۷ | سازمان ج (فرضی) | ۷۰۰ | ۴ | ۱۰۰ روز پیش · دیرتر از عادت | ۴۰ روز | ۱۲۰ روز پیش · بیتماس |
| ۱۱ | سازمان د (فرضی) | ۵۰۰ | ۵ | ۱۰۵ روز پیش | ۶۰ روز | ۲۰ روز پیش |
اگر جمعِ خریدِ همهی مشتریانِ کلیدیِ این شرکتِ فرضی ۱۱٬۰۰۰ میلیون ریال باشد، کاشیِ «خاموششده» عددِ ۴ و «۳۰٪ از خریدِ کلیدیها» را نشان میدهد (۱٬۲۰۰ + ۹۰۰ + ۷۰۰ + ۵۰۰ = ۳٬۳۰۰) و کاشیِ «بیتماس» عددِ ۲. سازمانِ د با اینکه سه ماه نخریده، نشانِ «دیرتر از عادت» نگرفته، چون ۱۰۵ روز هنوز از دو برابرِ فاصلهی معمولش (۱۲۰ روز) کمتر است.
سه ستونِ «جمع خرید»، «تعداد خرید» و «آخرین خرید» همان سه محورِ شناختهشدهی تحلیلِ RFM اند: مبلغ، تکرار و تازگیِ خرید. این صفحه امتیازِ RFM نمیسازد، ولی با همین سه ستون میشود دید کدام سکوت جدی است و کدام عادی.
از گزارش تا تماس: ترتیبِ کار
- اول بیتماسها. تیکِ «فقط بیتماسها» را بزنید؛ اینها سازمانهاییاند که نه خریدهاند و نه کسی با آنها حرف زده. خودِ صفحه هم این را «اولویتِ اولِ پیگیری» مینامد.
- بعد «دیرتر از عادت». سکوتی که از عادتِ همان سازمان بلندتر است، از سکوتِ یک خریدارِ فصلی جدیتر است.
- با مسئول حرف بزنید، نه بهجای او. ستونِ «مسئول» میگوید پرونده دستِ کیست. در جلسهی هفتگی فهرست را با او مرور کنید؛ روشِ این جلسه در جلسه فروش هفتگی آمده است.
- تماس را ثبت کنید. از ستونِ «سازمان» به پرونده بروید و بعد از تماس، مکالمه را ثبت کنید تا دفعهی بعد «آخرین تماس» تازه باشد. شکلِ یک پیگیریِ خوب در راهنمای پیگیری مشتری است.
- دلیل را جدا بفهمید. مشتریای که برگشت و کمتر خرید، شاید فرصتِ فروشِ تکمیلی باشد — فروش متقابل و افزایشی.
این گزارش یکی از ابزارهای سرپرستِ فروش است؛ تصویرِ کاملِ ادارهی تیم، از هدفگذاری تا ارزیابی، در راهنمای مدیریت تیم فروش آمده و گزارشهای دیگرِ مدیر در گزارش فروش و میز مدیریت.
هشدار مشتری خاموش و آنچه ساخته نشده
صفحهی «هشدارهای عدم پیگیری مشتری» (منوی «گزارشهای مدیریتی ← گزارشهای پیگیری») هشدارِ خودکارِ واقعی است، ولی معیارش فرق دارد: اگر برای مشتریای که کارشناسِ فروش دارد چند ماه هیچ مکالمهای ثبت نشود، به ادمین هشدار میدهد؛ تعدادِ ماه در «تنظیمات» تعیین میشود. یعنی آن هشدار سکوتِ تماس را میگیرد و این گزارش سکوتِ خرید را. مشتریِ کلیدیای که مرتب با او تماس میگیرید ولی دیگر نمیخرد، فقط در همین گزارش دیده میشود.
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| اعلانِ خودکار وقتی مشتریِ کلیدی خرید را قطع میکند | ساخته نشده | صفحه را دورهای باز کنید؛ «هشدارهای عدم پیگیری مشتری» فقط بیتماسی را میگیرد |
| خروجیِ اکسل یا چاپِ همین فهرست | ساخته نشده | فهرست را روی صفحه مرور کنید و از ستونِ «سازمان» به پرونده بروید |
| فیلترِ «مسئول» | ساخته نشده | ستونِ «مسئول» در جدول هست |
| اشخاصِ بیسازمان | شمرده نمیشوند | فروشِ آنها در این گزارش نمیآید |
| پیشفاکتور بهعنوانِ خرید | شمرده نمیشود | فاکتورِ فروش را تأیید کنید یا معامله را «برد» ببندید |
فهرستِ همهی بخشها در امکانات ملل CRM است. برای گروهبندیِ مشتریان با معیارهای دیگر — مرحلهی فروش، وضعیتِ رفتاری یا منطقه — راهنمای بخشبندی مشتریان را بخوانید.
پرسشهای متداول دربارهی مشتریان کلیدی خاموش
مشتری کلیدی در این گزارش یعنی چه؟
یکی از همان تعداد سازمانی که در «چند مشتریِ پرخرید» انتخاب کردهاید و در «سابقهی خرید» بیشترین جمعِ خرید را داشتهاند. پیشفرض ۵۰ سازمانِ پرخریدِ ۲۴ ماهِ اخیر است و فقط سازمانها شمرده میشوند.
چرا همهی مشتریانم در این گزارش خاموش دیده میشوند؟
احتمالاً فروش را فقط تا پیشفاکتور ثبت میکنید. پیشفاکتور، حتی تأییدشده، خرید حساب نمیشود؛ خرید یعنی فاکتورِ فروشِ تأییدشدهی باطلنشده یا معاملهی بُردهای که فاکتور ندارد.
وقتی مشتری کلیدی خاموش شد، ملل CRM خودش هشدار میدهد؟
نه. این صفحه گزارشی است که باید بازش کنید و اعلانِ خودکاری برای خاموششدنِ مشتریِ کلیدی ساخته نشده. نزدیکترین هشدارِ موجود «هشدارهای عدم پیگیری مشتری» است که بر پایهی نبودنِ مکالمه کار میکند، نه نبودنِ خرید.
چه کسی گزارش مشتریان کلیدی خاموش را میبیند؟
مدیرِ شرکت، یا همکاری که اجازهی دیدنِ فاکتورها را دارد. در منو زیرِ «گزارشهای مدیریتی» است، پس همکار باید به این بخش هم دسترسی داشته باشد. گزارش کلِ شرکت را نشان میدهد و هیچ چیزی را تغییر نمیدهد.
منابع
تعریفهای عمومی از منابعِ زیر است و هر چیزی دربارهی ملل CRM از خودِ نرمافزار. عددهای جدولِ نمونه ساختگیاند.