انواع CRM از کجا آمده است؟
اگر هنوز تعریفِ خودِ CRM برایتان روشن نیست، اول سی آر ام چیست را بخوانید؛ اینجا فرض میکنیم میدانید CRM یعنی مدیریتِ ارتباط با مشتری و نرمافزاری که آن را نگه میدارد.
تقسیمِ CRM به سه نوع از اینجا میآید که کارِ با مشتری سه لایه دارد: انجامدادن (تماس، پیگیری، پیشفاکتور)، فهمیدن (چه چیزی جواب میدهد و چه چیزی نه) و هماهنگبودن (همهی کسانی که با یک مشتری کار دارند یک تصویر ببینند). صفحهی آموزشیِ IBM همین سه نوع را نام میبرد و عملیاتی را رایجترین و گستردهترین میداند.
همهی منابع این سه را یکسان نمیشمارند. ساختارِ ویراستِ چهارمِ کتابِ درسیِ باتل و مکلان دربارهٔ مدیریت ارتباط با مشتری بر سه نوعِ راهبردی، عملیاتی و تحلیلی است و همکاری را جزوِ بخشهای اصلیاش نمیآورد؛ ویکیپدیا هم راهبردی را در فهرستِ انواع آورده است. CRM راهبردی یعنی تصمیمِ مدیریتی دربارهی اینکه کدام مشتریها را میخواهید و چه ارزشی به آنها میدهید؛ پیش از هر نرمافزاری. پس اگر جایی «چهار نوع CRM» دیدید، تناقض نیست؛ فقط زاویهی نگاه فرق میکند. این مقاله سه نوعِ رایج را باز میکند و راهبرد را پیششرطِ هر سه میگیرد.
CRM عملیاتی: کارهای روزمرهی روبهروی مشتری
CRM عملیاتی همان چیزی است که فروشنده هر روز با آن کار میکند. هدفش این است که هیچ تماسی بیثبت و هیچ پیگیریای بیتاریخ نماند. منابع معمولاً سه جزء برایش میشمارند:
- خودکارسازیِ نیروی فروش: ثبتِ مشتری و مکالمه، تاریخِ پیگیریِ بعدی، پیشفاکتور، و جابهجاکردنِ معامله در مرحلههای فروش.
- خودکارسازیِ بازاریابی: کارهای تکراریِ رسیدن به مشتری، مثلِ پیامک یا پیامِ زماندار به یک گروهِ فیلترشده.
- خودکارسازیِ خدمات: پاسخ به درخواست و شکایت، و پیگیریِ رضایت بعد از خرید.
مثال: کارشناس بعد از جلسه با مهندسِ فنیِ یک کارخانه مینویسد «نمونه را پسندید، ولی تصمیمِ نهایی با مدیرِ مالی است که بعد از جلسهی بودجهشان نظر میدهد» و پیگیری را برای دو هفته بعد میگذارد. آن روز یادآوری میآید و معامله در این چرخهی بلند و چندنفره گم نمیشود. همین چرخهی ساده ستونِ پیگیری مشتری است و در قالبِ بزرگتر همان فرایند فروش.
نشانهی اینکه CRM عملیاتی جا نیفتاده: کارشناسها پیگیریها را در دفترچه یا گوشیِ خودشان نگه میدارند و وقتی یکی مرخصی میرود، مشتریاش بیصاحب میماند.
CRM تحلیلی: تبدیلِ دادهی ثبتشده به تصمیم
CRM تحلیلی دادهای را که CRM عملیاتی جمع کرده میخواند و به سؤالهای مدیر جواب میدهد. طبقِ تعریفِ رایج، دادهی مشتری را از چند منبع کنارِ هم میگذارد و الگوها را نشان میدهد تا تصمیمها آگاهانهتر شوند. سؤالهای نمونه:
- معاملهها در کدام مرحله بیشتر گیر میکنند؟
- کدام راهِ پیگیری (تماس، پیامک، حضوری) بیشتر به نتیجه میرسد؟
- کدام مشتریِ پرخرید چند ماه است خرید نکرده و کسی هم سراغش نرفته؟
- فروشِ ماههای آینده با معاملههای باز چقدر خواهد بود؟
قاعدهی اصلی این است: تحلیل فقط به اندازهی ثبت درست است. اگر نیمی از تماسها ثبت نشوند، گزارشِ «کدام کانال بهتر است» با اطمینان جوابِ غلط میدهد. برای همین CRM تحلیلی بدونِ CRM عملیاتیِ منظم چیزی جز نمودارِ زیبا نیست. عددهایی که ارزشِ دنبالکردن دارند در شاخصهای کلیدی فروش آمدهاند.
CRM همکاری: یک تصویر از مشتری برای همهی بخشها
CRM همکاری (یا همکاریمحور) دربارهی این است که اطلاعاتِ مشتری بینِ فروش، مالی، انبار و پشتیبانی دستبهدست شود تا هیچکس ماجرا را از اول نپرسد. IBM آن را کارِ چند تیم روی دادهی مشترکِ مشتری توصیف میکند و برای سازمانهایی با چند شعبه مناسبتر میداند. برخی منابع تأمینکننده و پخشکنندهی بیرونی را هم در همین نوع میآورند.
مثال: فروشنده قولِ تحویلِ دوهفتهای داده است. انباردار، بیآنکه زنگ بزند، همان قول را روی پروندهی مشتری میبیند؛ و وقتی مشتری دربارهی تأخیر شکایت میکند، کسی که جواب میدهد میداند چه قولی داده شده بود. در فروشِ سازمانی همکاری فقط بینِ بخشها نیست؛ بینِ چند فروشنده و مدیرِ فروش هم هست، چون یک مشتری چند تصمیمگیر دارد. این بخش با مدیریت تیم فروش گره خورده است.
هر سه نوع در یک شرکتِ B2B فرضی
یک شرکتِ فرضیِ پخشِ تجهیزاتِ صنعتی را در نظر بگیرید با پنج کارشناسِ فروش که به کارخانهها میفروشند. عددهای زیر ساختگیاند و فقط برای نشاندادنِ رابطهی سه نوع آمدهاند:
| نوع | در این شرکت یعنی | نتیجه در یک ماهِ فرضی |
|---|---|---|
| عملیاتی | هر تماس بهصورتِ مکالمه با تاریخِ پیگیری ثبت میشود؛ هر پیشنهادِ قیمت یک پیشفاکتور است | ۱۸ پیشفاکتور صادر شد و ۷ تا فاکتور شد |
| تحلیلی | مدیر میپرسد ۱۱ پیشفاکتورِ دیگر چه شدند | معلوم شد ۹ تا از آن ۱۱ پیشفاکتور بعد از ارسالِ قیمت هیچ پیگیریای نداشتند |
| همکاری | پیگیریِ آن ۹ پیشفاکتور به کارشناسِ هر مشتری ارجاع میشود و مدیرِ فروش در جریان میماند | کار از حافظهی افراد به سیستم میرود و رفتنِ یک کارشناس مشتری را بیصاحب نمیکند |
این مثال ترتیبِ طبیعی را نشان میدهد: داده از عملیاتی میآید، سؤال از تحلیلی، و اقدام از همکاری. اگر یکی از سه حلقه نباشد، دو تای دیگر هم نیمهکاره میمانند.
کدام نوع برای کسبوکارِ B2B؟
در فروشِ B2B سه ویژگی تصمیم را عوض میکند: چرخهی فروش بلند است، در طرفِ خریدار چند نفر تصمیم میگیرند، و هر مشتری سهمِ بزرگی از درآمد دارد. با این سه ویژگی، اولویتها چنین است:
| نوع | کِی | چرا در B2B |
|---|---|---|
| عملیاتی | از روزِ اول | در چرخهی چندماهه، پیگیریِ بیتاریخ یعنی معاملهی ازدسترفته؛ و بدونِ ثبت، دو نوعِ دیگر داده ندارند |
| همکاری | از ماهِ اول | یک مشتری چند رابط و چند پرونده دارد و کارِ هر کارشناس باید برای مدیر و همکارش دیده شود |
| تحلیلی | از ماهِ دوم یا سوم | تا دادهی کافی جمع نشده، گزارش بیشتر سروصداست؛ بعد از آن مهمترین کارش پیداکردنِ مشتریِ بزرگِ خاموش است |
دو اشتباهِ رایج در B2B: خریدنِ CRM به خاطرِ داشبوردهایش در حالی که هیچکس مکالمه ثبت نمیکند، و راهانداختنِ CRM فقط برای فروشندهها بیآنکه مدیر یا بخشِ مالی پرونده را ببیند. قدمهای راهاندازی در پیادهسازی CRM آمده و پیش از خرید، چکلیست انتخاب CRM کمک میکند هر سه نوع را در نسخهی آزمایشی بسنجید.
انواع CRM در ملل CRM
ملل CRM هر سه نوع را در یک نرمافزار دارد. نامهای زیر عیناً همان نامهای داخلِ برنامهاند.
عملیاتی:
- در فرمِ ثبتِ مکالمه، «موضوع مکالمه»، «نوع» و «شرح مکالمه» با «تاریخ پیگیری بعدی» و ساعتش ثبت میشوند و دکمهی ذخیره «ذخیره اطلاعات» است.
- «معاملهها» با نمای «کاریز» معاملههای باز را ستونبهستون بر اساسِ مرحله نشان میدهد.
- شش کادرِ وضعیتِ بالای فهرستِ «مشتریان» (بالقوه، درحال پیگیری، بالفعل، راضی، ناراضی، وفادار) خودکار عوض میشوند؛ مثلاً با تبدیلِ پیشفاکتور به فاکتور مشتری «بالفعل» میشود و بعد از فاکتور یک پیگیریِ خودکارِ رضایت ساخته میشود.
- پیامکِ گروهی به فهرستِ فیلترشدهی مشتریان، با امکانِ زماندارکردن و لغو، پس از وصلکردنِ پنلِ پیامک در تنظیمات.
تحلیلی:
- «گزارش و پیشبینی» در صفحهی معاملهها، با «قیفِ مراحل» و «پیشبینی فروش» ماهبهماه بر اساسِ تاریخِ احتمالیِ بستن.
- «مقایسهی نحوهی پیگیری» زیرِ «گزارشهای مدیریتی»، برای مدیر یا همکاری که مدیر به او دسترسی داده، که نشان میدهد هر همکار چند پیگیری و از چه راههایی انجام داده است.
- «مشتریان کلیدی خاموش» برای مدیر یا دارندهی اجازهی دیدنِ فاکتورها: پرخریدهایی که مدتی خرید نکردهاند، با تیکِ «فقط بیتماسها». جزئیاتش در مشتریان کلیدی خاموش.
- «میز مدیریت» فقط برای ادمینِ شرکت، با زبانهی «کارکرد و امتیاز همکاران»؛ و «گزارش کارکرد» که هر کس گزارشِ خودش را میبیند و مدیر گزارشِ هر همکار را. توضیحِ بیشتر در میز مدیریت.
همکاری:
- بخشِ پیگیریِ بعدی در پایینِ فرمِ مکالمه هر همکار را با یکی از دو نقش اضافه میکند: «مسئولِ انجام» که اعلان میگیرد و اگر کار را انجام ندهد کار به محولکننده برمیگردد، یا «فقط اطلاع» که فقط در جریان میماند.
- هر پیشفاکتور پیش از تبدیل به فاکتور تأیید میخواهد و پلههایش (ثبت، تأیید سرپرست، تأیید مدیر و …) در «میز مدیریت» دیده میشود، پس فروش و مدیریت یک سند را با یک وضعیت میبینند.
و اینها از جزءهای رایجِ انواع CRM در ملل CRM ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| ارسالِ ایمیل و کارزارِ ایمیلی | ساخته نشده | ایمیلِ مشتری بهعنوانِ اطلاعاتِ تماس ثبت میشود؛ برای رسیدن به گروه، پیامکِ گروهی هست |
| اتصال به تلفنِ شرکت | ساخته نشده | هر تماس باید بهصورتِ مکالمه ثبت شود تا در گزارشها بیاید |
| درگاهی که مشتریِ شما خودش واردش شود | ساخته نشده | ارتباط با مشتری از راهِ همکارانِ شرکت ثبت و پیگیری میشود |
برای دیدنِ فهرستِ کاملِ بخشها به امکانات ملل CRM بروید. اگر میخواهید بدانید CRM با ERP و حسابداری چه فرقی دارد، تفاوت CRM، ERP و نرمافزار حسابداری را ببینید.
پرسشهای متداول دربارهی انواع CRM
انواع CRM کداماند؟
رایجترین تقسیم سه نوع است: CRM عملیاتی برای کارِ روزمره با مشتری، CRM تحلیلی برای فهمیدن از روی داده، و CRM همکاری برای اشتراکِ اطلاعاتِ مشتری بینِ بخشها. برخی منابعِ دانشگاهی، از جمله ویراستِ چهارمِ کتابِ درسیِ باتل و مکلان، CRM راهبردی را هم کنارِ عملیاتی و تحلیلی میآورند.
باید یک نرمافزار برای هر نوع CRM بخریم؟
نه. این سه نوع سه کار هستند، نه سه محصول، و بیشترِ نرمافزارهای CRM هر سه را در یک جا دارند. سؤالِ درست این است که کدام کار را اول و جدیتر راه بیندازید.
برای شرکتِ B2B کدام نوع CRM مهمتر است؟
اول عملیاتی، چون بدونِ ثبتِ منظمِ مکالمه و پیگیری دادهای برای تحلیل نمیماند. در فروشِ سازمانی چرخه بلند است و چند نفر درگیرند، پس همکاری زود لازم میشود. تحلیل از ماهِ دوم یا سوم معنا پیدا میکند.
ملل CRM ایمیل میفرستد یا به تلفنِ شرکت وصل میشود؟
نه. ارسالِ ایمیل و اتصال به تلفنِ شرکت در ملل CRM ساخته نشده است. ایمیلِ مشتری فقط بهعنوانِ اطلاعاتِ تماس ثبت میشود و تماسها باید بهصورتِ مکالمه ثبت شوند. پیامک و پیامکِ گروهی ساخته شده است.