این ماشینحساب چه میسنجد؟
تحلیل ABC کالاها را بر اساسِ سهمشان از ارزش به سه گروه میکند: گروهِ A چند کالای پرارزش که بیشترِ پول را میسازند، گروهِ C تعدادِ زیادی کالای کمارزش، و گروهِ B میانِ این دو. معمولاً تعدادِ کالاهای A کم است ولی سهمشان از ارزش زیاد؛ برای همین شمارش، پیگیریِ خرید و کنترلِ موجودی را از همین گروه شروع میکنند.
این صفحه فقط حسابِ دستهبندی را انجام میدهد. اینکه با هر دسته چه کنید، مثلاً هر چند وقت بشمارید یا چقدر ذخیره نگه دارید، در طبقهبندی ABC کالا آمده است و تصویرِ کلیِ کنترلِ موجودی در مدیریت موجودی کالا.
فرمول تحلیل ABC و مراحل با مثال
سهمِ هر کالا ٪ = ارزشِ کالا ÷ جمعِ ارزشها × ۱۰۰
درصدِ تجمعی ٪ = جمعِ ارزشِ این کالا و کالاهای پرارزشترِ بالایش ÷ جمعِ ارزشها × ۱۰۰
مراحل چهار قدم است:
- برای هر کالا تعداد را در قیمتِ واحد ضرب کنید.
- کالاها را از بیشترین ارزش به کمترین مرتب کنید.
- برای هر ردیف درصدِ تجمعی را حساب کنید؛ آخرین ردیف همیشه ۱۰۰٪ است.
- با مرزها دسته بدهید: تا ۸۰٪ A، تا ۹۵٪ B، بقیه C.
مثال (همهی نامها و عددها ساختگیاند): یک فروشگاهِ تجهیزاتِ تأسیسات ده کالا دارد و مصرفِ یک سال و قیمتِ خریدِ هر کدام را میداند. جمعِ ارزشها ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است:
| رتبه | کالا | تعداد × قیمت (ریال) | ارزش (ریال) | سهم | تجمعی | دسته |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | پمپ آب | ۲۰ × ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۴۲٪ | ۴۲٪ | A |
| ۲ | الکتروموتور | ۴۰ × ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۸٪ | ۷۰٪ | A |
| ۳ | تابلو برق | ۱۰ × ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۰٪ | ۸۰٪ | A |
| ۴ | شیر صنعتی | ۶۰ × ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۶٪ | ۸۶٪ | B |
| ۵ | کابل (متر) | ۲٬۰۰۰ × ۲۵٬۰۰۰ | ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵٪ | ۹۱٪ | B |
| ۶ | فیلتر | ۲۰۰ × ۱۵۰٬۰۰۰ | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۳٪ | ۹۴٪ | B |
| ۷ | واشر | ۵٬۰۰۰ × ۴٬۰۰۰ | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲٪ | ۹۶٪ | C |
| ۸ | چسب آببندی | ۳۰۰ × ۵۰٬۰۰۰ | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٫۵٪ | ۹۷٫۵٪ | C |
| ۹ | پیچ و مهره | ۱۰٬۰۰۰ × ۱٬۵۰۰ | ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٫۵٪ | ۹۹٪ | C |
| ۱۰ | دستکش کار | ۵۰۰ × ۲۰٬۰۰۰ | ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱٪ | ۱۰۰٪ | C |
نتیجه: سه کالا (۳۰٪ کالاها) در A هستند و ۸۰٪ ارزش را میسازند؛ سه کالا در B با ۱۴٪ ارزش؛ و چهار کالا (۴۰٪ کالاها) در C با فقط ۶٪ ارزش. دقت کنید «پیچ و مهره» با ده هزار عدد، پرمصرفترین کالاست ولی در C نشسته؛ ABC ارزش را میسنجد، نه تعداد را. همین مثال را در ماشینحساب ببینید؛ آنجا کالاها به ترتیبِ نامرتب وارد شدهاند تا مرتبسازی را هم ببینید.
مرزهای ۸۰ و ۹۵ درصد از کجا آمده و کالای مرزی چه میشود؟
هشتاد و نود و پنج درصد یک قراردادِ رایجاند، نه قانون و نه استانداردِ اجباری. ایدهی پشتشان این است که در بیشترِ فهرستها ارزش یکنواخت پخش نشده و گروهِ کوچکی از کالاها بیشترش را میسازد. بعضی شرکتها مرزهای دیگری میگذارند یا بهجای درصدِ ارزش، تعدادِ کالاها را مبنا میگیرند. ماشینحسابِ این صفحه ۸۰ و ۹۵ را به کار میبرد؛ اگر قرارِ شما چیزِ دیگری است، در اکسل عددِ خودتان را بگذارید.
تکلیفِ کالای مرزی هم باید روشن باشد، چون همان کالاست که دو نفر را به دو نتیجه میرساند. قاعدهی این ماشینحساب: کالایی که درصدِ تجمعیاش تا خودِ ۸۰٪ برسد A است و کالایی که از ۸۰٪ رد کند B؛ همینطور برای ۹۵٪. در مثالِ بالا «تابلو برق» درصدِ تجمعیِ دقیقاً ۸۰٪ دارد و A شده و «واشر» با ۹۶٪ در C نشسته. اگر کسی بگوید «کالایی که از مرز رد میکند هنوز جزوِ گروهِ بالاست»، واشر برایش B میشود؛ هیچکدام غلط نیست، فقط باید یک قاعده انتخاب و همیشه همان به کار رود.
یک حالتِ خاص: اگر یک کالا بهتنهایی بیش از ۸۰٪ ارزش باشد، با این قاعده گروهِ A خالی میماند (و اگر بیش از ۹۵٪ باشد، گروهِ B هم خالی میماند) و ماشینحساب هشدار میدهد. در چنین فهرستی دستهبندی کمکِ زیادی نمیکند؛ همان یک کالا را جدا مدیریت کنید و بقیه را بی او دوباره دستهبندی کنید.
کدام عدد را وارد کنیم: تعداد و قیمتِ چه دورهای؟
- تعداد: مصرف یا فروشِ یک دورهی یکسان برای همهی کالاها؛ مثلاً دوازده ماهِ گذشته. موجودیِ امروزِ انبار سؤالِ دیگری را جواب میدهد: «پولِ ما الان کجا خوابیده».
- قیمت: برای خرید و انبار، قیمتِ خرید یا بهای تمامشده؛ برای سهم از فروش، قیمتِ فروش. اگر قیمت در طولِ دوره عوض شده، میانگینِ دوره را بگذارید. بهای هر واحدِ کالای تولیدی را با محاسبه قیمت تمام شده درآورید.
- واحد: واحدِ هر کالا میتواند فرق کند (عدد، متر، کیلو)، به شرطی که قیمت به ازای همان واحد باشد؛ چون ارزش ریالی است، ردیفها با هم مقایسهپذیرند.
همین حساب در اکسل برای فهرستِ کامل
ماشینحساب برای فهمیدنِ روش تا ۱۵ کالا را میگیرد. برای فهرستِ کاملِ انبار یک برگه با سرستونهای نام (A)، تعداد (B) و قیمت (C) بسازید و از ردیفِ ۲ کالاها را بنویسید؛ فرض کنید داده تا ردیفِ ۱۰۱ است:
- ارزش در D2:
=B2*C2و تا پایین کپی کنید. - کلِ جدول را بر اساسِ ستونِ D از بزرگ به کوچک مرتب کنید.
- درصدِ تجمعی در E2:
=SUM($D$2:D2)/SUM($D$2:$D$101)با قالبِ درصد. - دسته در F2:
=IF(E2<=0.8,"A",IF(E2<=0.95,"B","C"))
اگر اکسل خطا داد، بهجای ویرگولِ میانِ آرگومانها از نقطهویرگول (;) استفاده کنید؛ این به تنظیمِ منطقهایِ
ویندوز بستگی دارد. این فرمول همان قاعدهی کالای مرزیِ ماشینحساب را دارد، با یک استثنای ریز: اکسل با اعشارِ
دودویی حساب میکند و کالایی که درست روی مرز است ممکن است بهخاطرِ رقمی بسیار ریز آنسوی مرز بیفتد؛ اگر چنین
کالایی دارید، در فرمولِ دسته بهجای E2 بنویسید ROUND(E2,6). هر بار که داده را تازه میکنید،
مرتبسازیِ قدمِ دوم را دوباره انجام دهید؛ درصدِ تجمعیِ فهرستِ نامرتب بیمعنی است.
اشتباههای رایج در تحلیل ABC
- مرتبنکردن پیش از درصدِ تجمعی: رایجترین خطای اکسل؛ دستهها کاملاً بیمعنی میشوند.
- قاطیکردنِ دورهها: فروشِ یک سالِ یک کالا کنارِ فروشِ سه ماهِ کالای دیگر.
- قاطیکردنِ قیمتها: برای بعضی کالاها قیمتِ خرید و برای بعضی قیمتِ فروش.
- دستهبندیِ همیشگی: کالای فصلی یا کالایی که تازه آمده، با دادهی کهنه جای غلط مینشیند. حساب را هر وقت الگوی فروش عوض شد تکرار کنید.
- نادیدهگرفتنِ کالای C ی حیاتی: قطعهی ارزانی که نبودنش خط را میخواباند در C است ولی کماهمیت نیست؛ ABC فقط یک نگاه است. برای چنین کالایی نقطهی سفارش را با ماشینحساب نقطه سفارش و ذخیره را با موجودی اطمینان جدا بسنجید.
بعد از دستهبندی، قدمِ معمول تعیینِ نقطه سفارش کالا و برنامهی شمارش است؛ شمارشِ دورهای را در انبارگردانی و گردشِ هر کالا را در کاردکس انبار گفتهایم.
دادهی تحلیل ABC در ملل CRM
- ستونِ دستهی ABC: در نرمافزار ساخته نشده؛ نه در فهرستِ کالا و نه در گزارشها.
- فروشِ هر کالا: گزارشِ «فروش کالا به تفکیک شرکت» برای هر کالا «مقدار» و «مبلغ (ریال)» را در بازهی دلخواه کنارِ هم میدهد و کالاها را از بیشترین مبلغ مرتب میکند؛ فروش در آن فاکتورِ فروش منهای برگشت از فروش است. برای دانلودِ اکسل، «مرور فروش» زبانهی «کالا» با «فروش خالص» هر کالا و دکمهی «خروجی اکسل» دارد. فقط کسی که اجازهی دیدنِ فاکتورها را دارد این دو صفحه را میبیند.
- پولِ خوابیده در انبار: صفحهی «ارزش موجودی و بهای تمامشده» در زبانهی «ارزش موجودی» برای هر کالا موجودی، «نرخ میانگین» و ارزش را در تاریخِ دلخواه میدهد و «خروجی اکسل» دارد؛ فقط با اجازهی «دیدنِ قیمت خرید».
- بعد از دستهبندی: در کارتِ هر کالا فیلدِ «حداقل موجودی» هست؛ «موجودی انبار» کالای کمتر از آن را با نشانِ «زیر حداقل» نشان میدهد و تیکِ «فقط نیازمند سفارش» فهرست را محدود میکند. ادمین «خروجی اکسل — پیشنویس سفارش خرید» را هم دارد که فقط پیشنویس است و سندی نمیسازد.
پس مسیرِ امروز این است: عددها را از «فروش کالا به تفکیک شرکت» بخوانید یا خروجیِ اکسلِ «مرور فروش» یا «ارزش موجودی و بهای تمامشده» را بگیرید، با فرمولهای بخشِ اکسل دستهبندی کنید، و برای کالاهای A حداقل موجودی را دقیقتر بگذارید. کلیاتِ انبار در مدیریت انبار و مرزِ CRM با حسابداری در تفاوت CRM، ERP و حسابداری آمده است.
پرسشهای متداول دربارهی تحلیل ABC کالا
تحلیل ABC کالا چگونه محاسبه میشود؟
ارزشِ هر کالا را با ضربِ تعداد در قیمتِ واحد درآورید، کالاها را از بیشترین ارزش به کمترین مرتب کنید و برای هر ردیف درصدِ تجمعی را حساب کنید. در این ماشینحساب کالایی که درصدِ تجمعیاش تا ۸۰٪ است A، تا ۹۵٪ B و بقیه C میشوند.
چرا مرزهای ABC هشتاد و نود و پنج درصد است؟
این دو عدد یک قراردادِ رایجاند، نه قانون. هدف این است که گروهِ کوچکی از کالاها که بیشترِ ارزش را میسازند جدا شوند. اگر شرکتتان مرزِ دیگری را به کار میبرد، همان را در اکسل بگذارید؛ ماشینحسابِ این صفحه با ۸۰ و ۹۵ کار میکند.
ارزش را با قیمت خرید حساب کنم یا قیمت فروش؟
برای تصمیمهای انبار و خرید، معمولاً تعدادِ مصرف یا فروشِ یک دوره را در قیمتِ خرید یا بهای تمامشده ضرب میکنند، چون پولی که در انبار خوابیده با همین قیمت است. اگر سؤالتان سهمِ هر کالا از فروش است، قیمت فروش را بگذارید. مهم این است که برای همهی کالاها یک جور باشد.
برای بیش از ۱۵ کالا چه کنم؟
این ماشینحساب برای آزمودن و فهمیدنِ روش تا ۱۵ کالا را میگیرد. برای فهرستِ کاملِ انبار همان پنج ستونِ تعداد، قیمت، ارزش، درصدِ تجمعی و دسته را در اکسل بسازید؛ فرمولِ هر ستون در همین صفحه آمده است.
دستهی کالایی که درست روی مرز است چه میشود؟
در این ماشینحساب کالایی که درصدِ تجمعیاش دقیقاً ۸۰٪ باشد A است و کالایی که از ۸۰٪ رد کند B. دسته با عددِ دقیق تعیین میشود نه عددِ گردشده، پس کالایی که درصدش «۸۰٪» نمایش داده میشود ولی کمی بیشتر است، B میگیرد.
ملل CRM تحلیل ABC را خودش انجام میدهد؟
نه؛ دستهبندیِ ABC در ملل CRM ساخته نشده. ولی گزارشِ «فروش کالا به تفکیک شرکت» برای هر کالا «مقدار» و «مبلغ» را کنارِ هم میدهد و کالاها را از بیشترین مبلغ مرتب میکند؛ یعنی همان ورودیِ این ماشینحساب. این گزارش جزو بخش حسابداری است که در حال تکمیل است.
منابع و محدودهی این صفحه
این صفحه هیچ حکمِ قانونی، مالیاتی یا حسابداری نمیدهد و به منبعِ بیرونی ارجاع نمیکند: فرمولها حسابِ سادهی ضرب، جمع و تقسیماند، مرزهای ۸۰ و ۹۵ صریحاً قرارداد معرفی شدهاند، و همهی نامها و عددهای مثال ساختگیاند. ادعاهای مربوط به ملل CRM از راهنمای داخلیِ خودِ نرمافزار برداشته شده است. برای روشِ ارزشگذاریِ موجودی در دفاترتان با حسابدارتان مشورت کنید.