نقطه سفارش کالا چیست؟
نقطه سفارش (Reorder Point) مقداری از موجودی است که وقتی به آن رسیدید، باید سفارشِ تازه بدهید. منطقش این است که از لحظهی سفارش تا رسیدنِ بار، فروش و مصرف متوقف نمیشود؛ پس باید آنقدر کالا در دست باشد که این فاصله را پوشش دهد، بهاضافهی یک حاشیه برای روزهایی که مصرف بیشتر یا بار دیرتر از معمول است.
نقطه سفارش به سؤالِ «کِی سفارش بدهم» جواب میدهد، نه «چقدر سفارش بدهم». مقدارِ سفارش را حداقلِ سفارشِ تأمینکننده، ظرفیتِ انبار، نقدینگی و تخفیفِ حجمی تعیین میکند و موضوعِ جدایی است. این دو را قاطی نکنید: کسی که «حداقلِ موجودی» را با «مقدارِ هر سفارش» یکی میگیرد، معمولاً یا مدام سفارشِ کوچک میدهد یا انبار را پر میکند.
برای کسبوکارِ B2B این عدد مهمتر هم هست: مشتریِ عمده سفارشِ بزرگ میدهد، کمبودِ یک قلم ممکن است کلِ پیشفاکتور را عقب بیندازد، و تأمینکنندهها، بهخصوص برای کالای وارداتی، زمانِ تحویلِ طولانی و نامنظم دارند.
فرمول نقطه سفارش
فرمولِ پایه دو جزء دارد:
- میانگین مصرف روزانه: فروش یا مصرفِ یک دورهی نماینده تقسیم بر تعدادِ روزهای همان دوره. اگر انبار فقط روزهای کاری کار میکند، هم مصرف و هم زمان تحویل را به روزِ کاری بشمارید.
- زمان تحویل: فاصلهی سفارش تا قابلفروششدنِ کالا، به روز.
- موجودی اطمینان: حاشیهای برای نوسانِ مصرف و دیرکردِ تأمینکننده.
مثالِ ساختگی: شرکتی پخشکننده روزانه بهطورِ میانگین ۲۰ کارتن از یک قلم میفروشد و تأمینکننده معمولاً ۱۰ روز بعد از سفارش تحویل میدهد. مصرفِ دورهی تحویل ۲۰ × ۱۰ = ۲۰۰ کارتن است. اگر شرکت بخواهد ۵ روز مصرف را هم حاشیه نگه دارد، موجودی اطمینان ۲۰ × ۵ = ۱۰۰ کارتن و نقطه سفارش ۲۰۰ + ۱۰۰ = ۳۰۰ کارتن میشود. یعنی هر وقت موجودی به ۳۰۰ کارتن رسید، سفارش بعدی باید فرستاده شود.
این حساب را لازم نیست دستی انجام دهید: ماشینحساب نقطه سفارش همین فرمول را با روشِ روزهای اطمینان و روشِ بیشینه-میانگین حساب میکند.
زمان تحویل را درست بشمارید
بیشترِ نقطه سفارشهای غلط از زمان تحویلِ غلط میآیند، چون آن را فقط «روزهای حملِ بار» میگیرند. زمان تحویلِ واقعی از لحظهای شروع میشود که نیاز دیده میشود و وقتی تمام میشود که کالا در انبار رسید خورده و قابلِ فروش است:
- دیدهشدنِ نیاز و تأییدِ داخلیِ خرید؛
- ارسالِ سفارش و تأییدِ تأمینکننده؛
- آمادهسازی یا تولید نزدِ تأمینکننده؛
- پرداختِ پیش، اگر شرطِ ارسال است؛
- حمل، و برای کالای وارداتی ترخیص؛
- رسید، کنترلِ کیفیت و چیدن در قفسه.
برای هر تأمینکننده، زمانِ چند سفارشِ اخیر را از تاریخِ سفارش تا تاریخِ رسید ثبت کنید. میانگینِ اینها زمانِ تحویلِ معمول و بیشترینشان زمانِ تحویلِ بدبینانه است؛ هر دو در روشِ بیشینه-میانگین به کار میآیند. تعطیلاتِ طولانی، مثل نوروز، هم زمانِ تحویل را بلند میکند و هم الگوی مصرف را عوض میکند؛ پیش از آن، نقطه سفارشِ کالاهای مهم را دوباره بسنجید.
سه روش حساب موجودی اطمینان
موجودی اطمینان (Safety Stock) بیمهی شما در برابرِ دو اتفاق است: مشتری بیشتر از معمول بخرد، یا بار دیرتر از معمول برسد. هر چه این حاشیه بزرگتر باشد کمبود کمتر و سرمایهی خوابیده بیشتر است. سه روشِ رایج، از ساده به دقیق:
| روش | فرمول | مثالِ ساختگی | مناسبِ |
|---|---|---|---|
| روزهای اطمینان | میانگین مصرف روزانه × روزهای اطمینان | ۲۰ × ۵ = ۱۰۰ | شروعِ کار و کالای کماهمیت |
| بیشینه-میانگین | (بیشترین مصرف روزانه × بیشترین زمان تحویل) − (میانگین مصرف × میانگین زمان تحویل) | (۳۰ × ۱۴) − (۲۰ × ۱۰) = ۲۲۰ | وقتی سابقهی بدترین روزها را دارید |
| آماری | ضریب سطح خدمت × انحراف معیار مصرف روزانه × جذر زمان تحویل | ۱٫۶۵ × ۶ × √۹ ≈ ۳۰ (زمان تحویل ۹ روز) | کالای پرفروش با دادهی کافی |
روش بیشینه-میانگین با همان مثال: فرض کنید در بدترین روزهای چند ماهِ گذشته، فروش به ۳۰ کارتن در روز رسیده و دیرترین بار ۱۴ روز طول کشیده است. موجودی اطمینان (۳۰ × ۱۴) − (۲۰ × ۱۰) = ۴۲۰ − ۲۰۰ = ۲۲۰ کارتن و نقطه سفارش ۲۰۰ + ۲۲۰ = ۴۲۰ کارتن میشود. این روش محتاط است، چون فرض میکند بدترین مصرف و بدترین دیرکرد با هم رخ بدهند؛ برای کالای حیاتی خوب است و برای کالای کماهمیت ممکن است سرمایهی زیادی بخواباند.
روش آماری: ضریبِ ۱٫۶۵ در توزیعِ نرمال تقریباً به سطحِ خدمتِ ۹۵ درصد میرسد، یعنی در حدودِ ۹۵ درصدِ دورههای تحویل کمبود پیش نیاید. در مثالِ جدول، انحراف معیارِ مصرفِ روزانه ۶ کارتن و زمان تحویل ۹ روز (جذرش ۳) فرض شده و موجودی اطمینان حدودِ ۳۰ کارتن درآمده است؛ با همان مصرفِ ۲۰ کارتنی، نقطه سفارش (۲۰ × ۹) + ۳۰ = ۲۱۰ کارتن است. این فرمول فقط نوسانِ مصرف را میبیند و زمانِ تحویل را ثابت میگیرد؛ اگر تأمینکننده نامنظم است، روشِ بیشینه-میانگین واقعبینانهتر است.
لازم نیست برای همهی کالاها یک روش و یک سطحِ خدمت بگذارید. کالاهایی که بیشترِ ارزشِ فروش را میسازند حاشیهی جدیتری میخواهند و اقلامِ کمگردش حاشیهی کمتری؛ این اولویتبندی در طبقهبندی ABC کالا آمده است.
با کدام موجودی مقایسه کنیم؟
نقطه سفارش را نباید با عددی که روی قفسه میبینید مقایسه کنید. عددِ درست «وضعیتِ موجودی» است:
در مثالِ روشِ بیشینه-میانگین، اگر ۳۵۰ کارتن در انبار باشد، ۱۰۰ کارتن از سفارشِ قبلی در راه باشد و ۴۰ کارتن برای یک مشتری فاکتور شده ولی هنوز خارج نشده باشد، وضعیتِ موجودی ۳۵۰ + ۱۰۰ − ۴۰ = ۴۱۰ کارتن است. این از نقطه سفارشِ ۴۲۰ کمتر است، پس سفارش باید داده شود. اگر فقط ۳۵۰ را میدیدید ممکن بود سفارشِ در راه را دوباره سفارش بدهید، و اگر ۴۰ کارتنِ تعهدشده را نمیدیدید سفارش دیر میشد.
برای اینکه این عددها قابلِ اعتماد باشند، ورود و خروجِ هر کالا باید سند داشته باشد؛ کارتِ کالا و گردشِ آن در کاردکس انبار توضیح داده شده و شمارشِ دورهای که اختلافِ دفتر و قفسه را پیدا میکند در انبارگردانی. اگر موجودیِ دفتری غلط باشد، بهترین فرمول هم سفارشِ غلط میدهد.
خطاهای رایج
- میانگینگرفتن با یک سفارشِ استثنایی: یک فروشِ بزرگِ یکباره میانگین را بالا میبرد. آن را جدا ببینید یا دوره را بلندتر کنید.
- یکبار حساب و دیگر هرگز: مصرف و زمانِ تحویل عوض میشوند. نقطه سفارشِ کالاهای مهم را دورهای، مثلاً فصلی، دوباره بسنجید.
- واحدِ ناهمسان: مصرف بر حسبِ عدد و حداقلِ سفارش بر حسبِ کارتن، یا مصرفِ هفتگی و زمانِ تحویلِ روزانه. همه را به یک واحد و یک بازه برگردانید.
- ندیدنِ حداقلِ سفارشِ تأمینکننده: نقطه سفارش زمان را میگوید؛ مقدار باید با حداقلِ سفارش و ظرفیتِ انبار جور شود.
- یک حاشیه برای همه: موجودی اطمینانِ یکسان برای کالای پرفروش و کمفروش، یا سرمایه را هدر میدهد یا جلوی کمبود را نمیگیرد.
- کالای تاریخدار: حاشیهی بزرگ برای کالایی که انقضا دارد یعنی کالای منقضی؛ این موضوع در کنترل تاریخ انقضا آمده است.
تصویرِ بزرگترِ این تصمیمها، یعنی تعادلِ کمبود و سرمایهی خوابیده در کلِ انبار، در مدیریت موجودی کالا آمده است.
نقطه سفارش در ملل CRM
آنچه امروز هست:
- «حداقل موجودی» روی هر کالا: در فرمِ کالا، کارتِ تاشوی «اطلاعات تکمیلی» فیلدِ «حداقل موجودی» دارد. عددی که با فرمولِ بالا یا با ماشینحساب نقطه سفارش درآوردهاید را همینجا بنویسید. فایلِ نمونهی اکسلِ کالا هم ستونِ «حداقل موجودی» دارد تا بتوانید یکجا وارد کنید.
- نشانِ «زیر حداقل»: در صفحهی «موجودی انبار»، کالایی که موجودیِ آزادش از «حداقل موجودی» کمتر است نشانِ زردِ «زیر حداقل» میگیرد (موجودیِ منفی نشانِ قرمزِ «منفی» دارد). موجودیِ آزاد یعنی عددی که فاکتورهای صادرشده از آن کم شدهاند؛ پیشفاکتورها از آن کم نمیشوند. این مقایسه سفارشهای خریدِ در راه را هم نمیبیند؛ پس پیش از سفارش، پیشفاکتورهای خریدِ باز را خودتان کنار بگذارید تا کالایی دوباره سفارش داده نشود.
- «فقط نیازمند سفارش»: با این تیک، فهرستِ «موجودی انبار» فقط کالاهای زیرِ حداقل را نشان میدهد. کالایی که «حداقل موجودی» ندارد هرگز اینجا نمیآید.
- «خروجی اکسل — پیشنویس سفارش خرید»: مدیرِ شرکت فایلی میگیرد با نام، گروه، واحد، موجودی آزاد، حداقل، کسری، آخرین قیمت خرید و مبلغ تقریبی. این فقط پیشنویس است و هیچ سندی نمیسازد.
- یادآوری: برای مدیر و انباردار، پیامِ «قدم بعدی» تعدادِ کالاهای زیرِ حداقل را میگوید.
و آنچه ساخته نشده:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| حسابِ خودکارِ نقطه سفارش از مصرف و زمان تحویل | ساخته نشده | با ماشینحساب حساب کنید و در «حداقل موجودی» بنویسید |
| فیلدِ زمان تحویل یا موجودی اطمینان برای کالا یا تأمینکننده | ساخته نشده | هر دو را در محاسبهی خودتان بیاورید؛ نرمافزار فقط عددِ نهایی را نگه میدارد |
| صدورِ خودکارِ سفارش خرید از روی حداقل موجودی | ساخته نشده | «خروجی اکسل — پیشنویس سفارش خرید» را مبنای سفارش کنید |
اینکه انبار در ملل CRM چطور کنارِ فروش کار میکند، از حواله تا انتقال بینِ انبارها، در نرمافزار انبارداری ساده آمده و فهرستِ کاملِ بخشها در امکانات ملل CRM. اگر برآوردِ مصرفِ آیندهتان از فروشِ پیشبینیشده میآید نه از گذشته، پیشبینی فروش را هم ببینید.
پرسشهای متداول دربارهی نقطه سفارش کالا
فرمول نقطه سفارش کالا چیست؟
نقطه سفارش برابر است با میانگین مصرف روزانه ضرب در زمان تحویل به روز، بهاضافهی موجودی اطمینان. وقتی موجودی به این عدد رسید یا از آن پایینتر رفت، باید سفارش بدهید.
موجودی اطمینان را چطور حساب کنیم؟
سه راه رایج است: چند روز مصرفِ اضافه (میانگین مصرف روزانه ضرب در روزهای اطمینان)، روش بیشینه-میانگین (بیشترین مصرف ضرب در بیشترین زمان تحویل منهای میانگین مصرف ضرب در میانگین زمان تحویل) و روش آماری با ضریب سطح خدمت. برای شروع، روش اول سادهتر است.
زمان تحویل از کجا تا کجا حساب میشود؟
از لحظهای که نیاز به سفارش دیده میشود تا لحظهای که کالا در انبار قابل فروش است؛ یعنی تأیید داخلی، ارسال سفارش، آمادهسازی تأمینکننده، حمل، ترخیص اگر هست و رسید انبار. فقط روزهای حمل را نشمارید.
نقطه سفارش را با موجودی فیزیکی مقایسه کنیم؟
بهتر است با وضعیت موجودی مقایسه شود: موجودی در دست، بهاضافهی سفارشهای در راه، منهای مقداری که برای مشتری تعهد شده است. مقایسه با موجودی فیزیکی تنها باعث سفارشِ دوباره یا دیر میشود.
ملل CRM نقطه سفارش را خودکار حساب میکند؟
نه. محاسبهی خودکار از روی مصرف و زمان تحویل ساخته نشده است. عدد را خودتان حساب میکنید و در فیلد «حداقل موجودی» کالا مینویسید؛ صفحهی «موجودی انبار» کالای زیر آن را با نشان «زیر حداقل» نشان میدهد. این بخش زیر «بخش حسابداری» است که در حال تکمیل است.
منابع
این مقاله هیچ حکمِ قانونی یا مالیاتی ندارد. فرمولهای نقطه سفارش و موجودی اطمینان مفاهیمِ استانداردِ مدیریتِ موجودیاند و همهی عددهای مثال ساختگیاند. ادعاهای مربوط به ملل CRM از راهنمای داخلیِ خودِ نرمافزار و صفحههای «کالا/خدمات» و «موجودی انبار» برداشته شده است.