چرا انقضای کالا در انبار یک مسئلهی مالی است؟
در نگاهِ اول انقضا یک موضوعِ کیفی است، ولی هزینهاش مستقیم از سود کم میشود. کالای منقضی یا باید دور ریخته شود، یا با تخفیفِ سنگین فروخته شود، یا با هزینهی حمل به تأمینکننده برگردد، اگر اصلاً پذیرفته شود. بدتر از آن، کالای نزدیک به انقضا که به مشتری میرسد اعتماد را از بین میبرد؛ داروخانه، فروشگاه یا مرکزِ درمانیای که یک بار جنسِ کمعمر تحویل گرفته، دفعهی بعد از جای دیگری میخرد.
مشکل معمولاً کمبودِ دقت نیست، کمبودِ دید است. انباردار میداند هر کالا چند عدد موجودی دارد، ولی نمیداند این عدد از چند سری با چه تاریخهایی تشکیل شده. کنترل تاریخ انقضا کالا یعنی همین دید را بسازید: موجودیِ هر کالا به تفکیکِ سری و انبار، با تاریخ انقضای هر سری، و فهرستی که هر روز بگوید چه چیزی دارد به مرز میرسد. این کار برای پخشِ دارو و مواد غذایی حیاتی است، ولی برای آرایشیبهداشتی، تجهیزات پزشکیِ مصرفی، مواد شیمیایی، چسب و رنگ هم همینقدر کاربرد دارد.
سری ساخت (بچ) چیست و چه چیزی باید همراهش ثبت شود؟
سری ساخت که به آن بچ یا لات هم میگویند، شمارهای است که سازنده روی یک نوبتِ تولید میگذارد. همهی واحدهای یک سری در یک نوبت ساخته شدهاند و معمولاً تاریخ تولید و تاریخ انقضای یکسان دارند. فرقش با شمارهی سریال این است که سریال مالِ یک واحدِ تکی است (مثلاً یک دستگاه)، ولی سری ساخت مالِ یک دسته است؛ هزار بسته از یک دارو میتوانند یک شمارهی سری داشته باشند.
برای هر سری، دستِکم این چهار چیز باید در سیستم باشد:
- شمارهی سری، دقیقاً همان که روی بسته چاپ شده؛
- تاریخ انقضا، که مبنای همهی هشدارهاست؛
- موجودیِ همان سری، نه فقط موجودیِ کلِ کالا؛
- انباری که آن سری در آن نشسته است، اگر بیش از یک انبار دارید.
یک نکتهی ریز ولی پرهزینه: شمارهی سری را هر کس جورِ خودش تایپ میکند. یکی «L-123» مینویسد، دیگری «l 123». اگر سیستم این دو را دو سریِ جدا بشمارد، موجودیِ هر دو غلط میشود و یکی از آنها روزی «منفی» نشان میدهد. پس یا قالبِ نوشتن را در تیم یکسان کنید، یا نرمافزاری بگیرید که فاصله و حروفِ کوچک و بزرگ را یکی بداند.
ورود کالا: جایی که کنترل شروع میشود
هر گزارشِ انقضا فقط به اندازهی ورودیاش درست است. اگر هنگامِ ورودِ کالا شمارهی سری و تاریخ انقضا نوشته نشود، هیچ گزارشی بعداً نمیتواند آن را حدس بزند. به همین دلیل نقطهی اصلیِ کنترل رسید انبار است، سندی که ورودِ کالا را ثبت میکند. فرقِ رسید و حواله و نقشِ هر کدام در موجودی را در راهنمای نرمافزار انبارداری توضیح دادهایم؛ اینجا فقط به بخشِ سری میپردازیم.
- یک رسید، چند ردیف، هر ردیف یک سری. اگر یک محموله از یک کالا دو سری دارد، دو ردیف بزنید، نه یک ردیف با جمعِ تعداد.
- ثبتِ سری و تاریخ را اجباری کنید. «بعداً پرش میکنیم» تقریباً هیچوقت انجام نمیشود.
- موجودیِ اول دوره را هم با سری وارد کنید. وقتی از اکسل یا دفترِ قدیمی به سیستم میآیید، کالای قدیمیِ قفسه بیشترین ریسکِ انقضا را دارد و بیسریماندنش یعنی دقیقاً همانها از چشم بیفتند.
- برگشتها را فراموش نکنید. کالایی که مشتری برمیگرداند باید با همان سری به انبار برگردد تا موجودیِ سری درست بماند.
خروج کالا: اول آنچه زودتر منقضی میشود
برای کالای تاریخدار قاعدهی رایج این است که اول سریای خارج شود که زودتر منقضی میشود؛ در منابعِ انبارداری به آن «اولین انقضا، اولین خروج» یا FEFO میگویند. این با «اولین ورود، اولین خروج» یکی نیست. ممکن است محمولهی دیرتر رسیده تاریخِ کوتاهتری داشته باشد و اگر به ترتیبِ ورود بفروشید، همان محموله ته قفسه منقضی شود.
نمونهی ساختگی: از یک کالا ۲۰۰ بسته دارید؛ ۱۲۰ بسته از سری الف که ۴۵ روزِ دیگر منقضی میشود و ۸۰ بسته از سری ب که ۲۰۰ روزِ دیگر. سفارشی برای ۵۰ بسته میرسد. اگر از سری الف بدهید، ۷۰ بسته از آن میماند که هنوز ۴۵ روز وقت برای فروش دارد. اگر از سری ب بدهید، همهی ۱۲۰ بستهی الف دستنخورده به مرزِ انقضا نزدیکتر میشوند.
برای اجرای این قاعده، خروج هم باید سری داشته باشد: هر حواله و هر فاکتوری که کالا را از انبار بیرون میبرد باید بگوید از کدام سری. اگر خروج بیسری ثبت شود، موجودیِ کالا درست کم میشود ولی موجودیِ سریها نه، و گزارشِ انقضا کالایی را نشان میدهد که مدتهاست رفته. استثنای مهم هم این است که برخی مشتریها حداقل عمرِ باقیمانده میخواهند؛ در این حالت شاید عمداً سریِ تازهتر را برای آن مشتری بفرستید و سریِ کوتاهتر را به کانالِ دیگری بدهید. پس قاعده راهنماست، نه جایگزینِ تصمیمِ فروش.
درخواست کالا از انبار و خروجِ بیفاکتور
همهی خروجها فروش نیستند. واحدِ تولید مواد میخواهد، آزمایشگاه نمونه برمیدارد، یک کارتن برای نمایشگاه میرود. اگر اینها با یک تماسِ تلفنی و برداشتنِ دستی انجام شود، دو مشکل میسازد: موجودیِ سریها از واقعیت جدا میافتد، و کسی نمیداند کالا کجا رفته. راهِ درست زنجیرهی سهمرحلهای است:
- درخواست کالا از انبار از سوی کسی که کالا را لازم دارد، با تعداد و تاریخِ نیاز؛
- تأیید یا رد از سوی مسئولِ انبار، با دلیل اگر رد شد؛
- حواله که کالا را با سریِ مشخص از انبار خارج میکند و موجودی را کم میکند.
مزیتِ این زنجیره برای کنترل انقضا این است که انباردار در لحظهی صدورِ حواله سری را انتخاب میکند، پس میتواند مصرفِ داخلی را هم به سریهای کوتاهعمر بدهد؛ جایی که مشتری حداقلِ عمر نمیخواهد، بهترین مصرفکنندهی سریِ نزدیک به انقضا است.
هشدار پیش از انقضا: چند روز کافی است؟
هشدار وقتی ارزش دارد که هنوز بشود کاری کرد: فروشِ سریعتر، پیشنهادِ تخفیف به مشتریِ همیشگی، انتقال به شعبهای که فروشِ بیشتری دارد، یا هماهنگیِ برگشت با تأمینکننده. پس عددِ «چند روز پیش از انقضا» را با این سه پرسش تعیین کنید:
- این کالا معمولاً در چند روز فروش میرود؟
- مشتریهایتان هنگامِ خرید حداقل چقدر عمرِ باقیمانده میخواهند؟
- اگر قرار است به تأمینکننده برگردد، او چه مهلتی میدهد؟
در نمونهی ساختگیِ بالا، اگر پنجرهی هشدار ۹۰ روز باشد، سری الف (۴۵ روز تا انقضا) همین امروز در فهرست است و سری ب (۲۰۰ روز) ۱۱۰ روزِ دیگر وارد فهرست میشود. پنجرهی خیلی کوتاه هشدار را بیفایده میکند و پنجرهی خیلی بلند فهرست را آنقدر شلوغ میکند که کسی نگاهش نکند. هشدار را هم در جایی بگذارید که هر روز دیده میشود، نه گزارشی که باید یادتان باشد بازش کنید.
اشتباههای رایج در کنترل انقضا
- ثبتِ سری فقط روی فاکتورِ خرید و نه در انبار. سری باید با کالا در انبار حرکت کند، نه فقط روی کاغذِ خرید بماند.
- یک ردیف برای چند سری. جمعکردنِ دو سری در یک ردیف یعنی تاریخِ یکی از آنها گم شود.
- خروجِ بیسری. موجودیِ کالا درست است ولی گزارشِ سریها کالایی را نشان میدهد که دیگر نیست.
- سریِ هممعنا با املای مختلف. «L-123» و «l 123» دو سری حساب میشوند و هر دو غلط.
- انبارگردانیِ بیسری. شمارشِ کلِ کالا مغایرتِ میانِ سریها را پنهان میکند. هر سری را جدا بشمارید؛ روشِ شمارش را در راهنمای انبارگردانی آوردهایم.
- هشداری که کسی نمیبیند. گزارشی که فقط وقتی یادِ کسی بیفتد باز میشود، عملاً هشدار نیست.
- فراموشکردنِ کالای قدیمی. موجودیِ اول دورهی بیسری همان جایی است که بیشترِ کالای منقضی پیدا میشود.
چکلیست انتخاب نرمافزار برای کالای تاریخدار
اگر دنبالِ نرمافزاری برای کنترل تاریخ انقضا کالا هستید، این پرسشها را در دمو بپرسید و جوابش را روی صفحه ببینید، نه در بروشور:
- میشود فقط برای کالاهای تاریخدار ردیابیِ سری را روشن کرد و بقیه را آزاد گذاشت؟
- رسید انبار برای هر ردیف شمارهی سری و تاریخ انقضا میگیرد، و میشود این دو را اجباری کرد؟
- موجودیِ هر سری به تفکیکِ انبار دیده میشود؟
- حواله و فاکتورِ فروش سری میخواهند یا سریهای موجود را پیشنهاد میدهند؟
- اگر سریِ منقضی انتخاب شود، چه اتفاقی میافتد: هشدار، توقف، یا هیچ؟
- پنجرهی هشدار قابلِ تنظیم است و فهرستِ سریهای نزدیک به انقضا خروجیِ اکسل دارد؟
- موجودیِ اول دوره را میشود با سری و تاریخ از اکسل وارد کرد؟
- میشود همهی ورود و خروجهای یک سری را دید تا اگر سریای مشکل داشت، بدانید به کجا رفته؟
چکلیستِ کلیترِ خرید را در چکلیست انتخاب CRM آوردهایم.
سری ساخت و تاریخ انقضا در ملل CRM
- روشنکردن برای هر کالا: در فرمِ کالا تیکِ «ردیابی با سری ساخت» را بزنید (در اکسلِ کالا ستونِ «ردیابی سری»). خاموشکردنش دادهای را پاک نمیکند.
- ورود: در «رسیدهای انبار»، فرمِ «رسید انبار جدید» برای هر ردیف «سری ساخت» و «تاریخ انقضا» دارد. «ورود اکسل موجودی» (فقط مدیرِ شرکت) با «دریافت فایل نمونه» ستونهای «سری ساخت» و «تاریخ انقضا» را دارد و پیش از «ثبت» پیشنمایشِ سطرهای سالم و خطادار را نشان میدهد.
- اجباریکردن: در «تنظیمات انبار» (فقط مدیرِ شرکت) تیکِ «سری ساخت و تاریخ انقضا در ورود کالا اجباری باشد» را بزنید (پیشفرض خاموش). روشن باشد، سندِ ورودِ کالای سریدار تا هر دو پر نشده ذخیره نمیشود؛ در رسید انبار، ورود اکسل موجودی، گردشِ دستیِ مثبت و فاکتورِ خریدی که خودش موجودی را زیاد میکند.
- یکسانسازیِ املا: «L-123» و «l 123» یک سری حساب میشوند.
- موجودیِ هر سری: در «موجودی انبار» دکمهی ردیفیِ «سریها» موجودیِ هر سری را با انقضا و انبار نشان میدهد. هر سری بسته به تاریخش نشانِ «منقضی» یا «نزدیک به انقضا» میگیرد، و کالایی که بیشمارهی سری وارد یا خارج شده در ردیفِ جدای «بیسری» میآید.
- خروج: «حواله مصرف/سایر جدید» برای کالای سریدار سری میخواهد و اگر آن انبار سریِ دارای موجودی دارد انتخابش اجباری است. «حواله برای فاکتور» سریِ ثبتشده در فاکتور را در ستونِ «سری» نشان میدهد. در فاکتور و پیشفاکتورِ فروش کادرِ سری، سریهای موجودِ انبارِ ردیف را پیشنهاد میدهد و تاریخ انقضا را خودکار پر میکند؛ ولی پرکردنِ سری در فاکتورِ فروش اجباری نیست و فروشِ بیسری در ردیفِ «بیسری» ی موجودی دیده میشود.
- درخواست کالا از انبار: برای همهی همکاران است. «درخواست جدید» با نوعِ مصرف داخلی، انتقال بین انبار یا سایر، «+ قلم» و «ذخیره اطلاعات». تأییدکننده در زبانهی «درخواستهای انبارهای من» «تأیید»، «رد» (با دلیل)، «صدور حواله» (با انتخابِ تعداد و سری) و «خاتمه» دارد.
- هشدار: «چند روز پیش از انقضا هشدار داده شود» در «تنظیمات انبار» (پیشفرض ۹۰). صفحهی «سریهای نزدیک به انقضا» با فیلترهای «تا چند روز دیگر» و «انبار» و «خروجی اکسل»؛ ردیفِ قرمز منقضی است. مدیر و انباردار همین را در زنگولهی «ورودِ کالا به انبار» هم میبینند.
- شمارش و کاردکس: انبارگردانی هر سری را یک ردیف میشمارد و کاردکسِ کالا فیلترِ «سری» دارد. خواندنِ کاردکس را در راهنمای کاردکس انبار آوردهایم.
و اینها در کارِ سری و انقضا امروز ساخته نشدهاند:
| مورد | وضعیت | راهِ امروز |
|---|---|---|
| انتخابِ خودکارِ سری با زودترین انقضا | ساخته نشده | کادرِ سری سریهای موجود را پیشنهاد میدهد و کاربر انتخاب میکند |
| اجباریبودنِ سری در فاکتورِ فروش | ساخته نشده | کادرِ سری اختیاری است؛ ردیفِ «بیسری» در «سریها» ی موجودی انبار نشان میدهد چه چیزی بیسری فروخته شده |
| جلوگیری از فروشِ سریِ منقضی | ساخته نشده | هشدارِ زرد در فاکتور و پیشفاکتور میآید ولی مانعِ ذخیره نیست |
| گزارشِ جدای «این سری به کدام مشتری رفت» | ساخته نشده | کاردکسِ کالا با فیلترِ «سری» و «خروجی اکسل» |
| هشدار برای سریای که شماره یا تاریخ انقضا نگرفته | ساخته نشده | ثبتِ هر دو را در «تنظیمات انبار» اجباری کنید |
| اعلانِ جدا برای درخواستِ کالای تازه | ساخته نشده | منتظرها با عددِ قرمز در زبانهی «درخواستهای انبارهای من» دیده میشوند |
اگر کالای شما تجهیزات پزشکی است و فروشتان به مراکز درمانی است، چرخهی فروشِ آن را در CRM برای شرکت تجهیزات پزشکی ببینید؛ پخشِ چندشعبهای در CRM برای پخش و بازرگانی آمده است. ارزشگذاریِ موجودی را در محاسبه قیمت تمام شده و فهرستِ کاملِ بخشها را در امکانات ملل CRM بخوانید.
پرسشهای متداول دربارهی کنترل تاریخ انقضا کالا
سری ساخت یا بچ دقیقاً چیست؟
سری ساخت شمارهای است که سازنده روی یک نوبتِ تولید میگذارد. همهی واحدهای یک سری با هم ساخته شدهاند و معمولاً یک تاریخ انقضا دارند. انبار با ثبتِ این شماره میتواند موجودیِ هر سری را جدا بشمارد و بداند کدام زودتر منقضی میشود.
کنترل تاریخ انقضا کالا از کجا شروع میشود؟
از لحظهی ورود. اگر شمارهی سری و تاریخ انقضا روی رسیدِ انبار نوشته نشود، هیچ گزارشی بعداً نمیتواند آن را بسازد. پس اول ثبتِ هر دو را در ورودِ کالا اجباری کنید و بعد سراغِ هشدار و خروج بروید.
چند روز پیش از انقضا باید هشدار گرفت؟
عددِ ثابتی برای همه نیست. باید آنقدر زود باشد که هنوز بشود کالا را فروخت، با تخفیف عرضه کرد یا به تأمینکننده برگرداند. زمانِ معمولِ فروشِ آن کالا و مهلتی را که مشتریهایتان برای ماندگاری میخواهند مبنا بگیرید.
ملل CRM جلوی فروش کالای منقضی را میگیرد؟
نه. در فاکتور و پیشفاکتورِ فروش، اگر سریِ انتخابشده منقضی باشد، در آن انبار نباشد یا موجودیاش کم باشد، هشدارِ زرد میآید ولی مانعِ ذخیره نیست. انتخابِ خودکارِ سری با زودترین انقضا هم ساخته نشده و سری را کاربر انتخاب میکند.
در ملل CRM میشود فهمید یک سری به کدام مشتریها فروخته شده؟
گزارشِ جدایی برای این کار ساخته نشده است. راهِ امروز کاردکسِ همان کالاست: فیلترِ «سری» را روی شمارهی سری بگذارید تا همهی ورود و خروجهای آن سری، از جمله فاکتورها، دیده شود (نامِ طرفِ حساب برای کسی که اجازهی دیدنِ آن فاکتورها را دارد) و با «خروجی اکسل» بگیرید.