مالیات بر ارزش افزوده چیست؟
روی فاکتور، مالیات بر ارزش افزوده جدا از قیمت نوشته میشود و فروشنده ماندهی مالیاتِ فروش و خریدِ دوره را حساب میکند. تعریفِ حقوقیِ دقیق و تکلیفِ پرداخت را با حسابدار یا مشاور مالیاتی بسنجید.
برای همین مالیاتِ فروش را جدا از مبلغِ فروش ثبت کنید تا ماندهی دوره معلوم باشد. در قانونِ مصوبِ ۱۴۰۰، آنچه «نرخ» نامیده میشود مجموعِ «مالیات و عوارض» است، نه فقط مالیات (ماده‌ی ۷)، و طبقِ ماده‌ی ۴۳ یک‌نهمِ وصولیِ این ماده به‌عنوانِ مالیاتِ سلامت به حسابِ وزارت بهداشت واریز میشود. در ماشینحساب این تفکیک لازم نیست: یک نرخِ کل وارد می‌کنید.
اینکه کسب‌وکارِ شما دقیقاً چه تکلیفی دارد به نوعِ فعالیت و وضعیتش بستگی دارد. این راهنما فقط حسابِ عددی را می‌گوید؛ تکلیفِ قانونیِ خودتان را با حسابدار یا مشاور مالیاتی بسنجید.
فرمول محاسبه ارزش افزوده و تکرارش در اکسل
روی هر فاکتور سه عدد هست و با داشتنِ نرخ، از هر کدام میشود به دو عددِ دیگر رسید.
افزودنِ مالیات به مبلغ
مبلغِ کل = مبلغِ پیش از مالیات + مالیات
مثال (عددها فرضی‌اند و ۱۰٪ فقط چون نرخِ سالِ ۱۴۰۴ بوده مثال شده است): روی ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، مالیات ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و مبلغِ کل ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال میشود. همین مثال را در ماشینحساب ببینید.
درآوردنِ مالیات از مبلغِ کل
مالیات = مبلغِ کل − مبلغِ پیش از مالیات
خطایی که باید از آن پرهیز کرد این است که نرخ را مستقیم از مبلغِ کل بگیرند. ۱۰٪ از ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال میشود ۱۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، در حالی که مالیاتِ داخلِ این مبلغ ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است؛ یعنی یک میلیون ریال خطا. علتش ساده است: نرخ روی مبلغِ پیش از مالیات اعمال شده، نه روی مبلغی که مالیات داخلش است. درست این است که ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ را بر ۱٫۱ تقسیم کنید. این مثال را هم ببینید.
همین حساب در اکسل
مبلغ را در ستونِ A و نرخ را به‌صورتِ عدد (بی‌علامتِ درصد) در ستونِ B بگذارید. ROUND نتیجه را به ریالِ کامل گرد میکند.
| چه می‌خواهید | فرمول برای ردیفِ ۲ |
|---|---|
| مالیات از مبلغِ بی‌مالیات | =ROUND(A2*B2/100,0) |
| مبلغِ کل از مبلغِ بی‌مالیات | =A2+ROUND(A2*B2/100,0) |
| مبلغِ پیش از مالیات از مبلغِ کل | =ROUND(A2*100/(100+B2),0) |
| مالیاتِ داخلِ مبلغِ کل | =A2-ROUND(A2*100/(100+B2),0) |
فاکتوری که چند ردیف دارد معمولاً ردیف‌به‌ردیف حساب میشود، پس جمعش ممکن است چند ریال با حسابِ یک‌جا فرق کند. چنین اختلافی نشانه‌ی خطا نیست، به‌شرطی که روشِ گردکردن در همه‌ی فاکتورها یکی باشد.
مالیات قابل پرداختِ فصل چطور به‌دست می‌آید؟
مثال (فرضی): اگر مالیاتِ فروشِ فصل ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و مالیاتِ خرید ۵۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال باشد، مانده ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال قابل پرداخت است (در ماشینحساب ببینید). اگر فروشِ فصل کم و خرید زیاد بوده باشد، مثلاً ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ در برابرِ ۵۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مازادِ مالیاتِ خرید می‌ماند. سرنوشتِ این مانده و شرایطِ آن را با حسابدار بسنجید.
دو نکته پیش از اعتماد به این عدد: اسنادِ خرید را به حسابدار نشان دهید تا قابلِ کسر بودنشان را بسنجد؛ و اثرِ برگشتی‌ها را هم با او مرور کنید. مهلتِ اظهارنامه را هم عمداً عددی نمینویسیم، چون منبعِ رسمیِ دوره‌ی جاری را نسنجیده‌ایم؛ تاریخِ همان دوره را از سازمان امور مالیاتی یا حسابدارتان بگیرید. گزارشِ فصلیِ خرید و فروش موضوعِ جدایی است که در معاملات فصلی آمده است.
نرخ سال جاری و چرا کادرِ نرخ خالی است
نرخِ پایه در ماده‌ی ۷ قانونِ ۱۴۰۰ آمده، ولی در سالهای اخیر قانونِ بودجه یک واحد به آن افزوده است. پس نرخِ هر سال را باید از قانونِ همان سال دید، نه از یک عددِ ثابت در حافظه. آنچه از متنِ رسمی دیده‌ایم این است:
| سال یا قانون | نرخِ کل | مبنا |
|---|---|---|
| قانونِ مصوبِ ۱۴۰۰ | ۹٪ مالیات و عوارض | ماده‌ی ۷، به‌جز کالاهای خاصِ ماده‌ی ۲۶ |
| ۱۴۰۳ | ۱۰٪ | بندِ «ر» تبصره‌ی ۶ قانونِ بودجهی ۱۴۰۳ (اصلاحیه‌ی بعدیِ این تبصره خوانده نشده است) |
| ۱۴۰۴ | ۱۰٪ | بندِ «خ» تبصره‌ی ۱ قانونِ بودجهی ۱۴۰۴ |
| ۱۴۰۵ | در این صفحه تأیید نشده | از سازمان امور مالیاتی یا حسابدارتان بپرسید |
به همین دلیل ماشین‌حسابِ بالا نرخِ پیش‌فرض ندارد. اگر عددی را پیش‌فرض می‌گذاشتیم، یک حدس شبیهِ یک واقعیت می‌شد و می‌توانست بی‌صدا در فاکتورِ شما بنشیند. فاکتورِ سالهای قبل را هم با نرخی بسنجید که برای همان سال معتبر بوده است.
دو موردی که نباید به‌جای نرخِ عمومی بنشینند:
- پرداختِ علی‌الحساب: طبقِ خبرِ وزارت اقتصاد، پرداختِ هم‌زمان با صدورِ صورتحساب مخصوصِ گروهی از مؤدیانِ فراخوان‌شده است و درصدش نرخِ عمومی نیست.
- ۱٫۵٪ ماده‌ی ۱۶: این متن از قانونِ ۱۳۸۷ است و هنوز در صفحه‌های زیادی دیده میشود. در قانونِ ۱۴۰۰ ماده‌ی ۱۶ اصلاً درباره‌ی نرخ نیست.
کالای معاف و نرخ ویژه
ماده‌ی ۷ کالاهای خاصِ ماده‌ی ۲۶ را از نرخِ عمومی جدا کرده است. فهرستِ کالاهای معاف یا دارای نرخِ ویژه را اینجا نمی‌آوریم، چون متنِ روزِ آن را نسنجیده‌ایم؛ وضعیتِ کالای خودتان را با حسابدار یا مشاور مالیاتی بسنجید. بعد از آن، کارِ ماشینحساب ساده است:
- کالای معاف: نرخ را صفر بزنید.
- کالای دارای نرخِ ویژه: همان نرخ را بنویسید.
- فاکتورِ ترکیبی: هر گروه را جدا حساب کنید و نتیجهها را جمع بزنید. درآوردنِ مالیات از مبلغِ کلِ چنین فاکتوری با یک نرخ جوابِ درست نمی‌دهد.
در ملل CRM این تفکیک روی خودِ کالا ثبت میشود: در فرمِ کالا، کارتِ «اطلاعات تکمیلی»، گزینه‌ی «معاف از مالیات بر ارزش افزوده» و کادرِ «نرخ مالیات ویژه (٪)» هست. اولویت با نرخِ ویژه است، بعد معافیت، بعد نرخِ سند و در آخر نرخِ «تنظیمات»؛ مگر اینکه تیکِ «جمع مالیات بر ارزش افزوده» ی سند برداشته شده باشد، که آن وقت همه‌ی ردیفها، حتی کالای دارای نرخِ ویژه، بی‌مالیات می‌شوند.
تخفیف کلی فاکتور چطور روی مالیات اثر می‌گذارد؟
تخفیفِ هر ردیف ساده است، چون پیش از مالیات از مبلغِ همان ردیف کم میشود. پرسش معمولاً درباره‌ی تخفیفی است که پایینِ فاکتور و روی جمع داده میشود. در ملل CRM، در سندهای ساختهشده از ۱۴۰۵/۰۶/۳۰ به بعد، مالیات روی مبلغِ پس از «تخفیف کلی» حساب میشود و این تخفیف به نسبتِ مبلغِ هر ردیف بینِ ردیفها پخش میشود. مثالِ فرضی با نرخِ ۱۰٪:
| فاکتور | جمعِ ردیفها | تخفیفِ کلی | پایه‌ی مالیات | مالیات | مبلغِ کل |
|---|---|---|---|---|---|
| یک نرخ | ۱۰۰ میلیون | ۱۰ میلیون | ۹۰ میلیون | ۹ میلیون | ۹۹ میلیون |
| ۶۰ مشمول + ۴۰ معاف | ۱۰۰ میلیون | ۱۰ میلیون (۶ + ۴) | ۵۴ میلیون | ۵٫۴ میلیون | ۹۵٫۴ میلیون |
ردیفِ دوم اثرِ پخشِ نسبی در ملل CRM را نشان میدهد: اگر همه‌ی تخفیف از ردیفِ مشمول کم می‌شد، پایه ۵۰ میلیون و مالیات ۵ میلیون بود. سندهای قدیمیتر عمداً قاعدهی قبلی را نگه میدارند تا با اظهارنامه‌ی داده‌شده جدا نشوند. اینکه تخفیف در حسابِ مالیاتیِ شما چطور پذیرفته میشود را با حسابدار بسنجید.
برگشت از فروش و مالیات
در این مثال فرض می‌کنیم با برگشتِ کالا، مالیاتِ همان مبلغ هم از مالیاتِ فروش کم میشود؛ پذیرشِ آن را با حسابدار بسنجید. مثال (فرضی): فاکتوری با ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مبلغ و ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مالیات صادر شده و کالایی به ارزشِ ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال برگشته است. با همان نرخ، ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مالیات برمی‌گردد و فروشِ خالص ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال با ۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مالیات میشود. با همین فرض، برگشت از خرید مالیاتِ خرید را کم میکند. اگر برگشتی در دوره‌ای غیر از دوره‌ی فاکتورِ اصلی ثبت میشود، نحوه‌ی آمدنش در اظهارنامه را با حسابدار بسنجید.
اسناد مشکوک: فاکتور رسمی بی‌مالیات و غیررسمی با مالیات
پیش از بستنِ عددِ فصل، دو حالت را جدا بررسی کنید؛ هر کدام ممکن است درست باشد، ولی باید دلیل داشته باشد:
- فاکتورِ رسمیِ بی‌مالیات: ممکن است کالا معاف باشد و معافیت ثبت نشده باشد، سند عمداً بی‌مالیات صادر شده باشد، یا مالیات فراموش شده باشد.
- فاکتورِ غیررسمیِ با مالیات: مالیاتی از مشتری گرفته شده که به سازمان گزارش نمی‌شود.
این دو حالت در جمعِ فصل دیده نمی‌شوند، چون عدد ظاهراً درست به نظر می‌رسد. برای پیدا کردنشان باید سند به سند نگاه کرد، و شکلِ درستِ فاکتور و پیش‌فاکتور را هم در فاکتور رسمی و پیش‌فاکتور چیست؟ آورده‌ایم.
گزارش ارزش افزوده در ملل CRM
ملل سی آر ام مالیاتِ هر ردیفِ فاکتور را خودش حساب میکند و صفحه‌ی «گزارش ارزش افزوده» مانده را از خودِ فاکتورها درمی‌آورد. این صفحه در بخشِ حسابداری است، و این بخش ساخته شده ولی هنوز در حال تکمیل است. نامِ داخلِ «» همان چیزی است که در نرم‌افزار می‌بینید.
- نرخ: فقط مدیرِ شرکت آن را در «تنظیمات» ← «تنظیمات عمومی فروش» ← «نرخ مالیات بر ارزش افزوده (٪)» تعیین میکند. تا وقتی این کادر ذخیره نشده، نرم‌افزار با پیش‌فرضِ ۱۰٪ حساب میکند؛ این عدد تأییدِ نرخِ سالِ جاری نیست، پس آن را با منبعِ رسمی یا حسابدار بسنجید. تغییرش فقط روی فاکتورهای جدید اثر دارد و سندهای صادرشده را عوض نمی‌کند. این نرخ در «تنظیمات اولیه حسابداری» نیست.
- داده از کجا می‌آید: از فاکتورهای نهاییِ غیرباطل، نه از سندهای حسابداری. پیش‌فاکتور و فاکتورِ فروشِ تأییدنشده شمرده نمی‌شوند.
- چهار کارت: «فروش خالص (منهای برگشت)» با «مالیات فروش»، «خرید خالص (منهای برگشت)» با «مالیات خرید»، «مالیات قابل پرداخت» (و اگر منفی شود «مالیات قابل استرداد»)، و «اسنادِ مشکوک».
- «اسنادِ مشکوک»: فاکتورِ رسمیِ بی‌مالیات و فاکتورِ غیررسمیِ با مالیات را فهرست میکند و دکمه‌ی «فاکتور» خودِ سند را باز میکند.
- «خلاصه‌ی اظهارنامه»: فروش و خریدِ داخلی به تفکیکِ کالا و خدمات و مشمول و معاف، با ردیفِ «تهاتر». صادرات و واردات جدا نمی‌شوند و خریدِ بی‌فاکتور در این خلاصه نیست.
- جدولِ «اقلام» و فیلترها: «نوع فاکتور»، «از تاریخ»، «تا تاریخ» و دکمه‌ی «فصل جاری»، همراهِ «سوابق»، «چاپ» و «خروجی اکسل». در حالتِ چند شرکتی، برای اظهارنامه یک شرکت را انتخاب کنید.
| کاری که لازم است | در ملل CRM | توضیح |
|---|---|---|
| مالیاتِ هر ردیف با نرخ، معافیت و نرخِ ویژه | ✓ داریم | با تیکِ «جمع مالیات بر ارزش افزوده» میشود یک سند را بی‌مالیات صادر کرد |
| ماندهی مالیاتِ فروش و خرید در هر بازه | ✓ داریم | «گزارش ارزش افزوده»؛ فقط برای دارنده‌ی اجازه‌ی دیدنِ «اسناد حسابداری» |
| یافتنِ فاکتورهای ناهماهنگ با مالیات | ✓ داریم | کارتِ «اسنادِ مشکوک» |
| گزارشِ فصلیِ خرید و فروش | ✓ داریم | «گزارش خرید و فروش فصلی» با «خروجی اکسل (خام)» |
| تنظیماتِ آمادگی برای سامانهی مودیان | ✓ داریم | «تنظیمات مالیاتی و سامانه مودیان»، فقط برای مدیرِ شرکت؛ این صفحه فقط تنظیمات و نگاشت است |
| ارسالِ صورتحساب به سامانهی مودیان | ندارد | هنوز ساخته نشده است |
«گزارش ارزش افزوده» فقط‌خواندنی است و چیزی ذخیره نمی‌کند؛ عددش نقطه‌ی شروعِ کارِ حسابدار است، نه جایگزینِ بررسیِ او. مسیرِ کاملِ فاکتور و وصول را در CRM با صدور فاکتور رسمی و وصول مطالبات و گزارش‌های فروش را در گزارش فروش ببینید. فهرستِ کلِ قابلیت‌ها در امکانات نرم‌افزار است و ابزارهای رایگانِ دیگر در نمونه فایل و ابزار رایگان.
پرسش‌های متداول درباره‌ی محاسبه ارزش افزوده
ارزش افزوده چگونه محاسبه میشود؟
مبلغِ پیش از مالیات را در نرخ ضرب و بر ۱۰۰ تقسیم کنید؛ مثلاً با نرخِ ۱۰٪ که نرخِ سالِ ۱۴۰۴ بود، مالیاتِ ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال میشود ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و مبلغِ کل ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال. نرخِ سالِ فاکتورِ خودتان را با منبعِ رسمی یا حسابدار تطبیق دهید.
چطور مالیات را از مبلغ کل دربیاوریم؟
مبلغِ کل را در ۱۰۰ ضرب و بر (۱۰۰ + نرخ) تقسیم کنید، نه اینکه نرخ را از مبلغِ کل بگیرید. با نرخِ ۱۰٪، مبلغِ کلِ ۱۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بر ۱٫۱ تقسیم میشود و ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مبلغِ پیش از مالیات و ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مالیات می‌ماند.
نرخ ارزش افزوده سال ۱۴۰۵ چند درصد است؟
در این صفحه عددی برای ۱۴۰۵ نمینویسیم، چون متنِ رسمیِ آن را تأیید نکردهایم. نرخِ کلِ سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ طبقِ قانونِ بودجهی همان سالها ۱۰٪ بود. نرخِ امسال را از سازمان امور مالیاتی یا حسابدارتان بپرسید و در کادرِ نرخ بنویسید.
مالیات قابل پرداخت فصل چگونه به‌دست می‌آید؟
جمعِ مالیاتِ فروشِ دوره منهای جمعِ مالیاتِ خریدِ قابلِ کسرِ همان دوره، پس از اثرِ برگشتی‌ها. اگر عدد منفی شد، یعنی مازادِ مالیاتِ خرید دارید؛ اینکه این مازاد چه تکلیفی دارد و کدام مالیاتِ خرید قابلِ کسر است را با حسابدار یا مشاور مالیاتی بسنجید.
برای کالای معاف چه نرخی در ماشینحساب وارد کنیم؟
برای کالایی که معافبودنش را با حسابدار سنجیدهاید نرخِ صفر بزنید و برای کالایی با نرخِ ویژه همان نرخ را. اگر فاکتور ترکیبی است، هر گروه را جدا حساب و نتیجهها را جمع کنید، چون درآوردنِ مالیات از مبلغِ کلِ چنین فاکتوری با یک نرخ درست نیست.
تخفیف کلی فاکتور مالیات را کم میکند؟
در ملل CRM بله: در سندهای ساختهشده از ۱۴۰۵/۰۶/۳۰ به بعد، مالیات روی مبلغِ پس از «تخفیف کلی» حساب میشود و این تخفیف به نسبتِ مبلغ بینِ ردیفها پخش میشود. سندهای قدیمیتر قاعدهی قبلی را نگه میدارند. رفتارِ تخفیف در اظهارنامه را با حسابدار بسنجید.
ملل CRM ارزش افزوده را حساب و به سامانه مودیان ارسال میکند؟
مالیاتِ هر ردیفِ فاکتور را حساب میکند و «گزارش ارزش افزوده» ماندهی هر بازه را میدهد، ولی ارسالِ صورتحساب به سامانهی مودیان هنوز ساخته نشده است. بخشِ حسابداری هم ساخته شده ولی هنوز در حال تکمیل است.
منابع
این صفحه آموزشی است و نظرِ مالیاتی یا حقوقی نیست؛ پیش از تصمیم، با حسابدار یا مشاور مالیاتی بسنجید. متن‌های قانونی ممکن است اصلاح شده باشند.
- قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰، مرکز پژوهش‌های مجلس (مواد ۷ و ۴۳)
- قانون بودجه ۱۴۰۳، بند «ر» تبصره ۶، وزارت اقتصاد
- قانون بودجه ۱۴۰۴، مرکز پژوهش‌های مجلس و نسخه‌ی PDF وزارت اقتصاد (بند «خ» تبصره ۱)
- خبر وزارت اقتصاد درباره‌ی پرداخت علی‌الحساب مؤدیان فراخوان‌شده (۱ شهریور ۱۴۰۵)
- قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۳۸۷، مرکز پژوهش‌های مجلس (متن قدیم)
